Orgel Groote kerk Maassluis


English Deutsch Français

Het instrument

Het orgel in de Groote kerk van Maassluis werd gebouwd door Rudolf Garrels (1675 - 1750) in de jaren 1730 - 1732. Het was een schenking van Govert van Wijn, een rijke ingezetene van Maassluis en reder en oud-penningmeester van de visserij. Op 4 december 1732, de dag waarop Govert van Wijn 90 jaar werd, vond de overdracht en ingebruikname van het nieuwe orgel plaats.

Rudolf Garrels werd geboren in de Oostfriese plaats Norden. Als gezel had hij het vak geleerd bij de Duitse orgelmaker Arp Schnitger. Zoals zo vele leerlingen van deze beroemde orgelbouwer trok ook Garrels de grens over en vestigde zich in Groningen. Vanuit deze stad bouwde hij verschillende instrumenten volgens de Schnitger-traditie zoals het nu nog bestaande orgel van Anloo (1718). Daarna trok Garrels naar Holland en woonde in Leiden en Den Haag. In het latere werk van Rudolf Garrels vinden we een synthese tussen de Hollandse en Duitse orgelbouwkunst. Met name het drieklaviers orgel van Maassluis is hier een goed voorbeeld van. Zo droeg Rudolf Garrels het beelhouw- en snijwerk op aan de Maassluise meubelmaker en beeldhouwer Daniel de Vries.

De structuur van het negendelige front van het hoofd- en bovenwerk herinnert weliswaar aan de opzet van sommige Schnitger-orgels, maar komt toch dichter in de buurt van instrumenten uit de Duyschot-traditie. Karakteristiek is hierbij de verticale lijn in tegenstelling tot de Noordduitse horizontale accentuering. Een tekening die ontstaat door de grootste frontpijpen te plaatsen in de middentoren en de torens aan de beide zijden te situeren op een lagere kashoogte. Hierbij vormt de fraaie houten kap, in een neergaande lijn aan weerskanten, een verbinding tussen deze drie punten. Modern in het Maassluise front is de onderkas, zonder consoles, recht doorgetrokken onder de pedaaltorens.

Dit zijn slechts enkele elementen, die een synthese aangeven tussen de bouwstijl van Schnitger en de vorm en invloeden van de Hollandse orgelbouwtraditie Hagerbeer-Duyschot. Ook in de opbouw van de dispositie vinden we hier voorbeelden van terug. Zo plaatste Garrels op ieder manuaal een Trompet 8' terwijl aan het bovenwerk een Vox Humana 8' werd toegevoegd in combinatie met een Baarpijp 8' en Quintadena 8'. Ook in het plaatsen van een Cornet op het hoofdwerk liet Garrels zich leiden door voorbeelden uit de Hollandse school.

Het orgel van Maassluis bleef in de loop der tijden niet gespaard voor wisselende muzikale smaken van orgelbouwers en organisten. Meer of minder ingrijpende werkzaamheden aan het instrument vonden plaats door Jacobus Robbers (1772 - 1773), Andries Wolffers (1789 - 1801), Abraham Meere (1805), Jonathan Bätz (1840), Michael Maarschalkerweerd (1881) en twee generaties Van Leeuwen (1938- 1965). Een eerste restauratie, die probeerde terug te gaan naar de oorspronkelijke toestand van 1732 vond plaats in de jaren 1956 tot 1965. Al spoedig bleek dat het orgel een meer grondige revisie behoefde. In 1975 nam de toenmalige kerkvoogdij het besluit om tot een ingrijpende restauratie over te gaan en het Garrels-orgel in alle luister te herstellen en zo te behouden voor het nageslacht. Het omvangrijke plan kreeg de volledige instemming en medewerking van de Rijksdienst voor Monumentenzorg. De opdracht tot deze restauratie werd verleend aan de orgelmakers Pels en Van Leeuwen. De Rijksadviseur voor de orgels, drs O.B. Wiersma, begeleidde de werkzaamheden in nauwe samenwerking met dr. M.A. Vente en de vaste organist van de Groote kerk in Maassluis, Feike Asma.

Bij het realiseren van het restauratieplan heeft de eerbied voor het werk van Rudolf Garrels centraal gestaan. Desondanks was terugkeer tot de situatie van 1732 niet mogelijk. Een belangrijk baken tijdens de herstelwerkzaamheden was de toestand van het instrument in 1840, het jaar waarin Jonathan Bätz het orgel weer voor vele jaren in een goed bespeelbare staat bracht. Tijdens de laatste restauratie is de gehele windvoorziening vernieuwd. De windladen van het hoofdwerk, rugwerk en het pedaal werden zoveel mogelijk in de oorspronkelijke vorm hersteld. De verdwenen lade van het bovenwerk werd op oude ambachtelijke wijze nagebouwd en opnieuw aangebracht. Het gehele registermechaniek werd vervangen door nieuw regeerwerk. Veel van het historisch pijpmateriaal was in de loop der tijden beschadigd. Dit moest worden hersteld of in oude stijl bijgemaakt. Zowel de open Subbas 16' (1938) als de Bazuin 32' (1975) die beide op een aparte lade achter de orgelkas zijn geplaatst, bleven gehandhaafd. Hierdoor behield het Garrels-orgel ook na de restauratie van 1978 zijn brede basis. Tot op heden is dit klankbeeld ongerept gebleven.


Dispositie Garrels-orgel Groote kerk Maassluis

Hoofdwerk

Bovenwerk

Rugwerk

Pedaal

(C-g3)

(C-g3)

(C-g3)

(C-f)

Prestant 16' Baarpijp 8' Prestant 16' (discant) Open subbas 16'
Octaaf 8' Holpijp 8' Prestant 8' Bourdon 16'
Holpijp 8' Quintadeen 8' Holpijp 8' Roerquint 12'
Octaaf 4' Viola 8' Octaaf 4' Octaaf 8'
Nachthoorn 4' Prestant 4' Roerfluit 4' Octaaf 4'
Quint 3' Fluit 4' Quint 3' Mixtuur 5 sterk
Octaaf 2' Nasard 3' Octaaf 2' Bazuin 32'
Cornet 4 sterk (discant) Octaaf 2' Woudfluit 2' Bazuin 16'
Mixtuur 4-6 sterk Sifflet 1' Sexquialter 3 sterk (discant) Trompet 8'
Scherp 4 sterk Tertiaan 2 sterk Mixtuur 4-6 sterk Trompet 4'
Dulciaan 16' Mixtuur 4-5 sterk Trompet 8'
Trompet 8' Trompet 8' Tremulant
Tremulant Dulciaan 8'
Vox Humana 8'
Tremulant

Koppelingen:

Bovenwerk aan Hoofdwerk, Rugwerk aan Hoofdwerk,

Hoofdwerk aan Pedaal, Rugwerk aan Pedaal, Bovenwerk aan Pedaal.


organist Jaap Kroonenburg

Organist

Vaste organist van het Garrels-orgel in Maassluis is Jaap Kroonenburg

 

 

 

 

 

Van 1965 tot 1984 was Feike Asma (1912-1984) organist van het Garrels-orgel te Maassluis

 


Verdere informatie

Actuele berichten

Orgelconcerten

Overige concerten

Afbeelding orgelfront

Afbeelding orgelfront

Afbeelding bovenwerk met drie tongwerken

Afbeelding: de speeltafel

Afbeelding: Kopergravure 1732

Links naar Feike Asma, organisten Zwart, Garrelsorgels en kerkorgels

Geluidsfragment Beginmaat Concerto del Sigr. Meck (LV 134) Johann Gottfried Walther in MP3-formaat
Orgel Grote kerk Maassluis, gespeeld door Jaap Kroonenburg. Uit CD Garrels 1732.89.04 LBCD10 track 4, met welwillende toestemming van de uitgever Lindenberg Boeken&Muziek Slaak 4-14, 3061 CS Rotterdam, uitsluitend bestemd en bedoeld voor promotie van het Garrelsorgel te Maassluis

Geluidsfragment Beginmaat Festliche Musik alla Haendel, opus 101 Sigfrid Karg-Elert in MP3-formaat
Orgel Grote kerk Maassluis, gespeeld door Jaap Kroonenburg. Uit CD Garrels 1732.89.04 LBCD10 track 2, met welwillende toestemming van de uitgever Lindenberg Boeken&Muziek, Slaak 4-14, 3061 CS Rotterdam, uitsluitend bestemd en bedoeld voor promotie van het Garrelsorgel te Maassluis

Literatuur:

Van een deftig orgel, Jan Zwart, 2e vermeerderde druk, Uitgeverij en Antiquariaat "Jan Zwart" Koog aan de Zaan
De Grote Kerk Maassluis 1639 - 1989, T. Mastenbroek en J.J. Bosman, Maassluise Drukkerij, Maassluis

Orgelcommissie:

Secretariaat Orgelcommissie Groote kerk, Touwbaan 68, 3142 BV Maassluis, tel. 010-5923417
Koster Groote kerk: dhr. W.P. Dijkstra, tel 06-53646807 (mobiel) of tel 010-5913958 (kerk). Postadres van de koster: Kerkplein 2, 3144 EK  Maassluis.
Het adres van de kerk is: Kerkplein 2, 3144 EK  Maassluis. Of stuur een e-mail


Terug naar Maassluis, een goede ingang of naar Digitale Stad Maassluis

versie: 14 juni 2004