Informatie over miskramen

 

Wat wil je weten, wat kun je doen en hoe verwerk je het allemaal?

1. Inleiding

2. Het verloop van de miskraam

3. De geboorte van de vrucht

4. Onderzoek en begeleiding

5. Naar de gynaecoloog

6. Afscheid nemen en verwerking

7. Reacties van de omgeving

8. Rouwen na een miskraam

9. Boek: Als je zwangerschap misloopt

10. Andere boeken over miskramen

11. Andere websites

12. Informatie over nieuw onderzoek

13. Workshop om het verlies van je vroeggeboren kindje of miskraam te kunnen verwerken

 

 

Free counter and web stats

1. Inleiding

Veel vrouwen vallen, als hun zwangerschap misloopt, van een roze wolk in een zwart gat. Ze worden gewoonlijk geconfronteerd met vervelende reacties. Vooral als het om een eerste miskraam gaat in de eerste drie maanden, stuiten ze op een muur van onbegrip, soms zelfs bij hun naaste familieleden en vrienden.

"Ik ben ervan overtuigd dat het motto 'niet zeuren' de boventoon voert. Pas als iemand drie of meer keer een miskraam heeft gehad wordt er iets erkend in de sfeer van 'wat sneu nou'."

"Ik kreeg opmerkingen als: O, de eerste een miskraam, dat is doodnormaal. Of ze begonnen over een kennis die er wel vijf had gehad, of een doodgeboren kind met acht maanden, het kon altijd wel erger. Terwijl ik op dat moment een heel essentieel verdriet leed. Het was voor mij heel belangrijk dat er over gepraat mocht worden. Ik vond het zo raar dat daar een taboe op leek te rusten."

Huisartsen en specialisten, voor wie een vrouw met een miskraam een routinegeval is, houden vaak te weinig rekening met de emotionele beleving van de vrouw. Hun voorlichting schiet bovendien nogal eens tekort en veel vrouwen worden dan ook overweldigd door de lichamelijke verschijnselen, zoals hevig bloedverlies, waarmee een miskraam vaak gepaard gaat.

Terug naar het begin

 

2. Het verloop van de miskraam

Bloedverlies is bij bijna elke vrouw het eerste verschijnsel van een miskraam. Meestal begint het met beetje bruine afscheiding of een beetje helder bloedverlies. Maar het kan ook meteen al om een flinke menstruatie-achtige bloeding gaan. Doorgaans is er dan nog geen pijn, of is de pijn gering. Maar een miskraam kan zich ook aankondigen door pijn onder in de buik of door het afnemen van de zwangerschapsverschijnselen. Soms wordt een (naderende) miskraam bij toeval ontdekt op het moment dat er nog helemaal geen lichamelijke tekenen van een dreigende miskraam aanwezig zijn. Dat kan gebeuren wanneer er een onderzoek naar de harttonen (doptone) of een echoscopie wordt gedaan

De hoeveelheid bloedverlies

Bij drie op de vier vrouwen zal de hoeveelheid bloedverlies bij een spontane miskraam 'matig' zijn, ofwel te vergelijken met een flinke menstruele bloeding. Zo kun je althans in de medische boeken lezen. De praktijk is echter vaak anders. Want wat verstaat men nu onder een flinke menstruele bloeding? Wat voor de ene vrouw een 'flinke' bloeding is, is voor de andere vrouw een 'normale' hoeveelheid. En tot hoeveel weken zwangerschap is bij een miskraam de hoeveelheid bloedverlies nog met een flinke menstruatie te vergelijken? Artsen onderschatten de hoeveelheid bloedverlies nog wel eens. Of ze proberen de uiteraard angstige vrouw gerust te stellen. In het algemeen kun je er van uit gaan, dat de bloeding heviger is dan je verwacht en erger zal zijn dan bij een hevige menstruatie. Bij een zwangerschapsduur van tien of meer weken, kan de bloeding echt ernstig zijn, 'alsof je leeg loopt'.

Wanneer het bloedverlies eenmaal is begonnen, zal bij drie op de vier vrouwen de vrucht binnen een week zijn geboren. Hierna zal de bloeding in de regel binnen 1 à 2 dagen over zijn. Bij één op de vier vrouwen duurt de bloeding dus langer dan een week.

Pijn als begin van een miskraam

Soms is buikpijn het eerste teken van een dreigende miskraam. Meestal begint dan het bloedverlies tegelijkertijd. Maar het vloeien kan ook wel eens pas uren later of een enkele keer zelfs een dag later beginnen.

Buikpijn is geen specifiek voorteken van een miskraam. Meestal is er bij buikpijn niets ergs aan de hand. Iedereen heeft er wel eens wat last van. Maar tijdens de zwangerschap kijk je vaak toch wat anders tegen buikpijn aan dan anders. Vooral wanneer die pijn onder in de buik zit. Zolang je geen bloed verliest bestaat en zolang je je nog steeds zwanger voelt, is er geen reden aan een dreigende miskraam te denken.

In driekwart van de gevallen zal de pijn bij een miskraam min of meer te vergelijken zijn met een hevige menstruatiepijn. Maar de pijn kan ook zo hevig zijn, dat ze te vergelijken is met de weeën van de bevalling.

In de medische boeken wordt vaak wat geringschattend gedacht over de mate van pijn die je tijdens een miskraam kunt hebben. Zeker wanneer de zwangerschap verder dan tien weken is gevorderd, begint die aardig op de weeën van een bevalling te lijken.

Terug naar het begin

 

3. De geboorte van de vrucht

Wanneer de pijn en het bloedverlies toenemen, kun je zeggen dat de miskraam doorzet. De pijn is krampend en wordt veroorzaakt door het samentrekken van de baarmoederspier die probeert de vrucht eruit te persen. Deze fase is vaak erg pijnlijk. De pijn kan uitstralen tot in de rug of de bovenbenen en op echte weeën lijken.

Of je iets van de uitdrijving van de vrucht merkt, hangt vooral af van de grootte van de vrucht; het spreekt vanzelf dat het nogal wat uitmaakt of je een miskraam bij zes of bij twaalf weken hebt. Ook van belang is de vraag hoe lang het vruchtje al dood is voor de miskraam zich manifesteert. Want naarmate deze periode langer is, neemt ook de kans toe dat het vruchtje reeds onherkenbaar is geworden.

Het is belangrijk te weten of de vrucht, samen met de placenta en de vliezen, compleet geboren zijn. Wanneer er resten in de baarmoeder achter blijven zal het vloeien in de regel doorgaan en bestaat er een kleine kans op een baarmoederontsteking. Daarom is het belangrijk alles op te vangen, zodat de dokter of de verloskundige het kunnen bekijken.

Zelf kijken is belangrijk voor de verwerking van de miskraam

Bij een miskraam is het moeilijk je een voorstelling te maken van wat er geboren zal worden. Velen kennen de mooie kleurenfoto's uit de boeken. Zo mooi is het echter bij een miskraam nooit. Meestal is de groei van de vrucht achter gebleven bij de duur van de zwangerschap. Daarnaast is de vrucht meestal een week of langer dood. En dat betekent dat er vaak al enige weefselafbraak heeft plaatsgevonden. Toch is het in het algemeen aan te raden samen met je partner, arts of verloskundige, te kijken hoe de vrucht er uit ziet. Je kunt dat het beste doen in een bakje water. Het bloed wordt er zo afgespoeld, waarna het vruchtje, zwevend in het water, beter is te zien. Je kunt er ook een foto van maken als tastbaar 'bewijs' van de zwangerschap.

Als je in het ziekenhuis een miskraam krijgt, of daar wordt gecuretteerd, kun je vragen of je de vrucht mag zien. Het is goed om te weten dat die mogelijkheid vaak wel bestaat. Alleen blijkt in de praktijk dat je er van tevoren wel om moet vragen.

Terug naar het begin

 

4. Onderzoek en begeleiding

Je mag van je huisarts, verloskundige of gynaecoloog verwachten dat ze je, naast enige betrokkenheid, voldoende informatie geven. Dat is niet alleen nodig om je voor te bereiden op hetgeen er gaat gebeuren. Maar het is ook van belang dat je weet wanneer je opnieuw moet bellen. En bovendien blijkt in de praktijk dat je, als je weet wat er gaat gebeuren, sneller kunt reageren, gemakkelijker vragen kunt stellen, beter kunt mee beslissen wanneer dat noodzakelijk is en zo beter in staat bent controle te hebben over hetgeen er gaat gebeuren. Uiteindelijk is zo de kans groter dat je de miskraam beter kunt verwerken dan wanneer je totaal onvoorbereid bent.

Het eerste onderzoek

Om zich een goed oordeel te kunnen vormen zal de dokter of de verloskundige een groot aantal dingen willen weten. Als hij of zij je al langer kent, zijn veel zaken uiteraard reeds bekend. Maar als er in het weekeinde een waarnemer komt, zal deze toch verscheidene vragen stellen.

Erg belangrijk is het te weten op welke datum precies de laatste menstruatie begon. Aan de hand hiervan wordt berekend hoeveel weken je zwanger bent. Ook wil men weten of de zwangerschap door middel van een test is vastgesteld en op welke datum die test is gedaan. Verder wil men iets weten over het verloop van de zwangerschap tot nu toe. Voelde je je zwanger, had je last van bepaalde klachten als gespannen borsten, misselijkheid en is er aan die klachten en het gevoel van zwanger zijn de laatste tijd iets veranderd?

Bij bloedverlies is het belangrijk te weten wanneer dit begonnen is, om hoeveel bloed het gaat, of er stolsels bij zaten en of je er iets van hebt bewaard. Verder is het van belang te vertellen of je pijn hebt, of deze te vergelijken is met de pijn die je anders ook tijdens de menstruatie hebt, of het een zeurende of krampende (weeënachtige) pijn is, of deze onder in de buik zit of juist opzij, of hoesten en diep zuchten ook buikpijn veroorzaken en of je pijn in een van je schouders hebt. De soort pijn kan een aanwijzing zijn of het om een miskraam gaat of om een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

En tenslotte zal de dokter of verloskundige willen weten of je je ziek voelt en of je koorts hebt. Deze vraag is belangrijk als de miskraam reeds heeft plaatsgevonden: het is een aanwijzing dat er wellicht ook sprake is van een baarmoederontsteking.

Het lichamelijk onderzoek

Het lichamelijk onderzoek is er op gericht vast te stellen of er inderdaad sprake is van een (dreigende) miskraam of dat het bloedverlies een andere oorzaak heeft. Een inwendig onderzoek zal daar meestal bijhoren. Als de baarmoedermond nog dicht zit spreekt men van een dreigende miskraam en bestaat de mogelijkheid dat de zwangerschap toch gewoon door zal gaan.

Afwachten is het beleid

Als bij het onderzoek wordt vastgesteld dat het om een dreigende miskraam gaat en andere oorzaken zijn uitgesloten, zal de huisarts of de verloskundige meestal voorstellen het natuurlijke verloop verder thuis af te wachten. Hij zal informatie geven over wat je verder kunt verwachten en een nieuwe controledatum afspreken. Ook zal hij instructies geven in welke gevallen tussentijds onderzoek nodig is of wanneer je tussentijds moet bellen. Het gebruik van speciale medicijnen is bij een dreigende miskraam niet zinvol. Hoogstens zal een pijnstiller worden voorgeschreven.

Soms is het beter niet eerst af te wachten, maar meteen een echoscopie te doen om meer zekerheid te krijgen. De huisarts en de verloskundige kunnen deze aanvragen, ook zonder je te verwijzen naar een gynaecoloog.

Echoscopie

Echoscopie is een onderzoekmethode waarmee een inwendig orgaan op een beeldscherm zichtbaar gemaakt kan worden. Daarbij wordt gebruik gemaakt van speciale, onhoorbare geluidsgolven. Die geluidsgolven worden door een tegen je lichaam gehouden tastkop uitgezonden en door de inwendige organen teruggekaatst. Vandaar ook de naam 'echo'scopie. De tastkop vangt de teruggekaatste geluidsgolven op en seint die via een draad door naar het echoscopie-apparaat. Daarin worden ze zo bewerkt, dat ze op een beeldscherm zichtbaar worden. Je kunt dat zelf ook bekijken. Er kan een foto van gemaakt worden, of je kunt het op een videoband meekrijgen.

Bij een echoscopie kan allereerst worden gezien of het hartje klopt. Dit is gewoonlijk al vanaf de achtste week (vier weken over tijd) zichtbaar. Een zichtbaar kloppend hartje is een teken van leven. Maar bij heel jonge zwangerschappen geeft de echoscopie vaak geen uitsluitsel of de vrucht nu wel of juist niet meer in leven is. Alles is dan nog zo klein, dat hier niets met zekerheid valt te zeggen. Het heeft daarom ook geen zin om bij een zwangerschap die korter duurt dan acht weken, bij bloedverlies een echoscopie te doen.

Daarnaast kan de grootte van de vrucht worden gemeten, om te beoordelen of de grootte overeen komt met de geschatte zwangerschapsduur. Als dit het geval is, is dat een gunstig teken.

Onderzoek met echoscopie biedt bij bloedverlies aan het begin van de zwangerschap lang niet altijd zekerheid. Tot acht weken zwangerschap is bij echoscopie niet goed te beoordelen of er al dan niet sprake is van een intacte zwangerschap met een levende vrucht. Vaak zal in dat geval om zekerheid te krijgen het onderzoek na een of twee weken herhaald moeten worden.

Terug naar het begin

 

5. Naar de gynaecoloog

Als een miskraam, zoals in de meeste gevallen, duidelijk zonder complicaties lijkt te verlopen, is er geen reden voor verwijzing naar een gynaecoloog. Een curettage is dan niet nodig.

Toch worden vrouwen met een miskraam steeds vaker naar de gynaecoloog verwezen. In de meeste gevallen werd er dan ook een curettage gedaan. Vaak mag betwijfeld worden of daar een medische noodzaak voor is.

Niet meteen curettage laten doen

Wanneer bij de echoscopie wordt gezien dat de vrucht niet (meer) leeft, heb je heel wat te verwerken. Neem daar de tijd voor en laat je niet zomaar overhalen om meteen in het ziekenhuis te blijven voor een curettage, tenzij dat natuurlijk om medische redenen strikt noodzakelijk is. Neem als het kan eerst afscheid van je zwangerschap.

Spontane uitdrijving of curettage?

Op de vraag wat beter is: een spontane geboorte van de vrucht afwachten of een curettage laten verrichten, is niet zomaar een antwoord te geven. Niet alleen medische overwegingen spelen hier een rol. Ook de emotionele beleving van de vrouw zelf is belangrijk. Eigenlijk zou zij zelf de beslissing moeten kunnen nemen: de natuur haar gang laten gaan of medisch ingrijpen. Maar om die beslissing te kunnen nemen moet ze goed geïnformeerd zijn over de voor- en nadelen van beide mogelijkheden. Omdat dat laatste een tijdsinvestering van de behandelaar vergt, komt het er vaak niet van en geeft de mening van de arts vaak de doorslag. Soms is de 'voorlichting' die gegeven wordt zo eenzijdig, dat je wel gek zou zijn op een spontane geboorte te wachten.

Medische redenen voor een curettage

Meestal verloopt een miskraam spontaan zonder complicaties en zonder dat ingrijpen medisch gezien echt nodig is. Toch zijn er enkele omstandigheden ('medische indicaties') waarbij de mogelijkheid van een curettage overwogen wordt:

- toegenomen hoeveelheid bloedverlies, duidelijk groter dan dat de vrouw tijdens een hevige menstruatie bij haarzelf gewend is,

- als het bloedverlies een week na het begin nog steeds niet over is of tenminste duidelijk aan het afnemen is,

- als de pijn hevig is of steeds maar toeneemt,

- als je er psychisch of emotioneel niet meer tegenop kunt om het spontane verloop af te wachten.

Daarnaast speelt de ervaring van de gynaecoloog een rol. Vaak zal men bij een intra-uteriene vruchtdood (vrucht leeft niet meer, maar er is nog geen bloedverlies) sneller tot een curettage besluiten, dan bij een miskraam waarbij het bloedverlies al is begonnen.

Vlak voor curettage nog een nieuwe echo?

Wanneer tot een curettage besloten wordt, moet éérst een echoscopie zijn gedaan om er zeker van te zijn dat de vrucht niet meer in leven is èn om de aanwezigheid van een tweede, nog levende, vrucht uit te sluiten. In twijfelgevallen, zowel medisch als emotioneel, kan een tweede echoscopie de zekerheid geven die voor de verwerking van de miskraam en de curettage nodig is.

Terug naar het begin

 

6. Afscheid nemen en verwerking

Het zien van de vrucht of het kind is, voor zover het althans mogelijk is, zeer belangrijk voor de verwerking van het verlies. Het vasthouden, het tegen je aan houden, het praten tegen je kind, het zeggen dat je van hem of haar houdt, dat kan later van onschatbare waarde blijken te zijn. Gun je daar de tijd voor en vraag aan anderen ook om je die tijd te geven. Je hebt er recht op om op waardige wijze afscheid te nemen van je kind. Slechts in zeldzame gevallen zal het zo zijn dat dit echt niet mogelijk is.

Vroeger ging men er van uit dat het zien, laat staan het in de armen nemen, van een dood kind iets vreselijks voor de ouders moest zijn. Iets dat je hun besparen moest, iets dat ze niet zouden kunnen verwerken. Tegenwoordig weet men beter. Juist het niet gezien hebben, blijkt de verwerking in ongunstige zin te beïnvloeden. Dat geldt ook voor de echoscopie als duidelijk is dat het kind niet meer leeft. Ook dan is het beter de ouders de gelegenheid te geven mee te kijken, in plaats van het beeldscherm weg te draaien.

Als het kind al meer dan een week voor het ter wereld komt dood is, zal de huid door het vruchtwater zodanig kunnen zijn aangetast, dat het een naar gezicht is. Ook kun je het dan niet meer in je armen nemen, omdat de huid snel kapot gaat. Houd hier rekening mee en wacht, als er een keuzemogelijkheid bestaat, niet al te lang met het geboren laten worden.

Foto's

Het hebben van een tastbare herinnering in de vorm van een foto blijkt voor veel vrouwen en mannen achteraf erg belangrijk te zijn. In veel ziekenhuizen worden daarom van doodgeboren kinderen foto's gemaakt. De ouders kunnen die later meekrijgen. Als ze dat (nog) niet willen, worden de foto's bewaard, zodat ze er later altijd nog op terug kunnen komen. Ook een foto van een echoscopie kan later zeer waardevol blijken te zijn.

Begraven

Bij een miskraam zijn er geen wettelijke bepalingen ten aanzien van begraven en cremeren. Dat betekent dat je bij een miskraam die thuis plaatsvindt, zelf mag kiezen wat je wilt doen. Eigenlijk zou dat ook zo moeten zijn als je tijdens de miskraam in het ziekenhuis ligt, maar dat gebeurt alleen als je daartoe zelf het initiatief neemt. Regel je hieromtrent niets, dan komt de vrucht bij het ziekenhuisafval terecht dat verbrand wordt. Ook als de vrucht eerst wordt onderzocht, gebeurt dit.

Als het vruchtje niet spontaan geboren kan worden, maar door middel van een curettage wordt gehaald, ontstaan er meestal zoveel beschadigingen dat men je niet zal toestaan het te bekijken, laat staan het ter begraving mee te nemen. Wellicht is de gynaecoloog echter bereid de curettage zo uit te voeren dat er zo min mogelijk beschadigingen optreden.

Overigens is het bij miskramen vaak zo, dat de vrucht al weken vóór de miskraam is overleden. Meestal is het natuurlijke afbraakproces dan al zo ver gevorderd, dat er nog maar weinig van over is.

Rouwrituelen

Rouw beleven is een onderdeel van het verwerken. Rouwrituelen, zoals een begrafenis, kunnen daarbij helpen. Niet alleen voor de betrokkenen zèlf, maar ook voor anderen, die daaraan mee kunnen doen, of voor wie de rouw althans een vorm krijgt die begrijpelijk is. Sommige vrouwen creëerden hun eigen rouwrituelen.

Enkele citaten uit het boek: Als je zwangerschap misloopt

Bernadet hoorde bij een tweede echo, met tien weken, haar vermoeden definitief bevestigd dat het kind niet meer leefde. "Toen we naar huis gingen, zei ik tegen mijn vriend: 'Ik wil het begraven.' Nou, daarin volgde hij me wel, dat vond hij prima. Twee dagen na de curettage hebben we dat gedaan; niet het echte vruchtje zelf - want in het ziekenhuis had ik er niet bij stilgestaan dat ik dat had kunnen opvragen - maar een symbool.

Ik had één kledingstuk voor de baby, een rompertje, dat ik had gekregen van een vriendin. We stopten er allebei iets dierbaars van onszelf bij in en ik pakte het in fluweel. We reden naar de plek, ergens op het strand, waar we eerder hadden besloten dat we een kind van elkaar wilden hebben. Dat was voor mij een heel bijzonder moment geweest. We groeven een gat, legden het daarin en wachtten tot de eerste golf er overheen kwam. En dat is heel goed voor me geweest. Door iets te begraven erken je dat het er geweest is. Ik heb het een plek gegeven, het laten bestaan."

Barbara: "Ik heb een plekje in huis waar haar geboorte/overlijdenskaartje staat met de zwangerschapstest, klein beeldje en een engeltje erbij, een miniatuur monumentje. Ik vind het wel jammer dat ik geen grafje kan bezoeken, we zijn nog bezig op een begraafplaats een soort monumentje te laten neerzetten. Een plek om na te denken, waar ze kan komen 'aanwaaien'."

Relinde: "We hadden het gevoel dat iemand van heel dichtbij overleden was. We konden er geen uiting aan geven, moesten het kindje afgeven, hadden niets om te begraven. Van mijn moeder had ik een paar weken tevoren een stamroosje gekregen omdat ik zwanger was. Toen ik uit het ziekenhuis kwam hebben we dit roosje in de tuin geplant en er symbolisch ons kindje onder begraven. Het ligt daar nog steeds. Dit begrafenisritueel heeft ons zeer geholpen in het concretiseren en verwerken van onze rouw."

Marjo: "Ik denk dat ik het verlies goed heb kunnen verwerken. Ik heb er heel veel over gepraat en gehuild. Ook heb ik in een mooi boekje mijn gevoelens en verwachtingen voor ons kind opgeschreven. Voor het opbergen van alle spullen (kleertjes en speeltjes) die ik al had heb ik mooie dozen beplakt.

Je kunt troost putten uit voor anderen soms vreemde dingen. Volgens mij moet de omgeving dit toestaan; niets is immers gek, als het helpt. Zo had ik zelf een grote speelgoedbeer gemaakt op de dag voordat ik hoorde dat ons kind dood was. Later heb ik de beer de kleertjes van ons kind aangetrokken en in tijden van groot verdriet lag ik met de beer op de bank. Ik heb er veel steun aan gehad. De beer zit nu nog steeds in de woonkamer."

Terug naar het begin

 

7. Reacties van de omgeving

De reacties uit je omgeving kunnen sterk verschillen en zeggen uiteraard vooral iets over degene die ze uit. Gemiddeld genomen mag je er vanuit gaan dat de helft van de reacties vanuit de omgeving tegenvallen. Prima: vriendin die het verhaal wil horen, nieuwsgierig is naar het uiterlijk van het kindje en met 'domme' vragen komt, dus haar eigen onzekerheid naar voren brengt. Mensen die een kaartje sturen en met je meeleven, die opbellen en met jou verdrietig zijn. Een vriend die op bezoek komt, er eerst niet en uiteindelijk toch over durft te beginnen. Kortom: prima is als mensen eerlijk en uit zichzelf een reactie geven, het geeft niet hoe die verwoord is. Dat mensen hun gevoel laten zien en willen praten over jouw kind.

Maar reacties kunnen ook pijnlijk zijn, zoals van mensen die wel langskomen, maar dan alleen praten over andere dingen en nog even zeggen dat je sterk moet zijn, dat de Here het zo gewild heeft of dat je nog heel veel kinderen kunt krijgen. Of mensen die jouw verdriet bagatelliseren door met verhalen van anderen te komen ('mijn nicht heeft een vriendin en die heeft al zes miskramen gehad en daarna tien kinderen gekregen).

Terug naar het begin

 

8. Rouwen na een miskraam

Een miskraam is voor de meeste vrouwen (en hun partner) een zeer ingrijpende gebeurtenis, waarna een periode volgt die alle kenmerken van een echt rouwproces kan vertonen. Grofweg bestaat die uit een opeenvolging van ongeloof, ontkenning, opstandigheid en kwaadheid tot aan wanhoop en verdriet. Daarbij kan zich een periode met een echte depressie aandienen met verschijnselen als slechte eetlust, gewichtsverlies (soms juist gewichtstoename) en slapeloosheid. Regelmatig terugkerende gedachten over schuld, minderwaardigheidsgevoelens, dingen die verkeerd gedaan zijn of juist nagelaten werden, kunnen daarbij voorkomen. Tenslotte volgt de acceptatie en de terugkeer naar het dagelijkse leven. Bij meer dan de helft van de vrouwen duurt het minstens een jaar voordat het verlies is geaccepteerd en verwerkt.

Bij een miskraam spelen enkele bijzondere omstandigheden mee, die het rouwproces moeilijker kunnen maken. Een van de belangrijkste hiervan is wellicht het gegeven dat je rouwt om iemand die je niet goed hebt gekend en aan wie je weinig of geen tastbare herinneringen hebt. En doordat het kind voor de mensen in je omgeving onbekend is, sta je in het verlies ook min of meer alleen. Zij kunnen je zelfs de indruk geven dat je geen recht hebt op een volwaardig rouwproces.

Daarnaast kan het feit dat het kind nog een deel van jezelf was, een gevoel van innerlijke leegte achterlaten. Drie op de vier vrouwen hebben hier (erg) veel last van. En tot slot kan het gevoel ontstaan dat je als vrouw gefaald hebt omdat je de zwangerschap niet tot een goed eind hebt kunnen brengen. Dit leidt vaak tot gevoelens over schuld, nutteloosheid en minderwaardigheid.

Moeilijke data

Bepaalde data die verband houden met de miskraam of de geboorte kunnen erg lang belangrijk zijn en herinneringen oproepen. Dat kan een bepaalde dag in de week of de maand zijn of een bepaald tijdstip op de dag. Ook kan de zwangerschap in gedachten nog tot aan de uitgerekende datum doorgaan.

Vooral de dag dat je bent uitgerekend is een dag die je met lege handen doorbrengt. Bij veel vrouwen gaat dat nog jaren lang zo door. Het is als een verjaardag waarop niemand langs komt en die iedereen vergeten is.

Gemis

Een miskraam of doodgeboorte is een plotseling einde, niet alleen aan de zwangerschap, maar ook aan een manier van leven, aan de contacten die je als zwangere hebt en aan de dromen en toekomstverwachtingen. Je staat ineens middenin een groot verdriet en mist die 'roze' wereld.

Soms hoor je er op bepaalde punten niet eens meer bij. Je hoort niet meer bij de zwangeren, maar ook niet bij de jonge moeders. Je omgeving sluit je buiten. Uit angst dat je er niet tegen zou kunnen, gaan anderen fluisteren als ze het over hun kinderen hebben, wordt jou niet verteld dat iemand zwanger is, en krijg je geen babyfoto's te zien.

Na een bevalling komen diverse instanties in het geweer. Er is kraamzorg, er is een nacontrole, de wijkverpleegkundige komt langs en je krijgt een oproep voor het zuigelingenbureau. Na een miskraam is alles zomaar over en sta je voor een diep gat.

Schuld- en faalgevoelens

Gevoelens van schuld of van falen komen na een miskraam of doodgeboorte erg vaak voor. Het is menselijk om te zoeken naar een oorzaak. En als medici niet duidelijk een oorzaak kunnen aanwijzen (hetgeen meestal het geval is), zoek je de oorzaak bij jezelf. Je hebt iets verkeerds gedaan, of je hebt juist iets belangrijks nagelaten. Je omgeving doet daar dan soms nog een schepje bovenop door je gevraagd of ongevraagd op oorzaken te wijzen.

Terug naar het begin

 

9. Boek: Als je zwangerschap misloopt

Het boek "Als je zwangerschap misloopt" bevat uitgebeide informatie over alles wat met een miskraam te maken heeft. Het is gebaseerd op de ervaringen van 92 vrouwen die een of meerdere miskramen meemaakten en meewerkten in de vorm van een interview, een zelf geschreven relaas, dagboeknotities en/of door beantwoording van een enquêtelijst met 51 - open - vragen. De emotionele beleving van vrouwen vormde het belangrijkste uitgangspunt bij het samenstellen van het boek. Veel aandacht is besteed aan de verwerking van de verloren zwangerschap. Uitgebreide medische informatie over verloop, behandeling en oorzaken is daarom de andere poot waar het boek op steunt. De medische gegevens zijn, evenals de uitkomsten van de enquête, in de ervaringen vervlochten.

Het boek is geschreven door Martha van Buuren, een journaliste die zelf een miskraam meemaakte, en Wiebe Braam, een arts die veel boeken op medisch gebied publiceerde.

   afbeelding boek

 

Als je zwangerschap misloopt
Uitgeverij De Kern, Baarn, 6e herziene druk, 1999
Prijs: 19,95 (320 pag)
ISBN 90 325 06749
Helaas is het boek momenteel uitverkocht. Onduidelijk is of en wanneer het herdukt wordt. Het is soms wel tweedehands via www.bol.com te bestellen.



Terug naar het begin

 

Enkele conclusies en adviezen uit het boek:

  • Laat in nooit een curettage uitvoeren zonder dat er een echo is gedaan. Vlak vóór de curettage nog een tweede echo laten doen kan bij vrouwen die twijfelen aan de diagnose meer zekerheid geven.

  • Laat niet meteen een curettage doen als bij een routine echo blijkt dat de vrucht niet meer leeft. Je hebt eerst tijd nodig om dit te verwerken. Laat je alleen overhalen om meteen in het ziekenhuis te blijven voor een curettage als dat om medische redenen strikt noodzakelijk is.

  • Een miskraam op jongere leeftijd is niet gemakkelijker te verwerken dan een miskraam op latere leeftijd. Opmerkingen als: 'je bent nog jong' zijn dan ook uit den boze!

  • Kijken naar de vrucht is, zo blijkt uit diverse onderzoeken, beter voor de verwerking van de miskraam. Vrouwen die niet gekeken hebben, blijken daar achteraf nog wel eens spijt van te hebben gekregen. De behandelaars zouden de vrouw vaker moeten stimuleren om dit te doen.

  • Artsen moeten zich meer rekenschap geven van de emotionele aspecten van een miskraam. Vrouwen van wie de miskraam door een verloskundige was begeleid bleken de miskraam uiteindelijk beter te verwerken dan vrouwen die door de huisarts waren begeleid.

  • Van de vrouwen die vanwege de miskraam, ontijdige geboorte of curettage in het ziekenhuis werden opgenomen, bleek één op de vier op de kraamafdeling te liggen! Dit is een bijzonder ongewenste situatie die de betrokken vrouwen onnodig belast en bij een aanzienlijk aantal van hen bijdraagt aan het niet goed kunnen verwerken.

  • De hoeveelheid bloedverlies en pijn tijdens een miskraam wordt door hulpverleners meestal onderschat, waardoor ze de vrouw een verkeerd beeld van de werkelijkheid geven.

  • Slechts aan één op de vier vrouwen werd achteraf informatie gegeven over de oorzaak van de miskraam.

  • Dat je de vrucht na de miskraam zelf mag begraven op een plek naar eigen keus is de meeste vrouwen niet bekend.

  • Aan de nazorg bij een miskraam ontbreekt veel. Slechts bij één op de vijf vrouwen werd binnen twee weken gecontroleerd of alles goed was verlopen. Bij meer dan de helft van de vrouwen was er geen of geen echte nacontrole.

  • Het mislopen van een zwangerschap is een psychisch uiterst ingrijpende gebeurtenis, die diepe littekens nalaat en bij één op de vier vrouwen reden is om psychische hulp in te roepen dan wel te overwegen. Hulpverleners dienen hierop bij de nazorg alert te zijn.

  • Het gebrek aan informatie (literatuur, boek) wordt, na het zwanger zijn, als belangrijkste gemis beschouwd.

Terug naar het begin

 

10. Andere boeken over miskramen

Ongekend Verlies door Annemarie van der Meer (2008).
In dit boek worden, naar aanleiding van haar eigen miskraam, de medische en psychosociale gevolgen van zwangerschapsverlies beschreven. Voor het boek interviewde ze negen bekende Nederlanders over hun zwangerschapsverlies. Onder anderen Manon Thomas, Xaviera Hollander, Gerda Havertong en Bas Westerweel vertellen over het verlies van hun ongeboren kindje, het ongeloof, de pijn, het afscheid, het onbegrip van de omgeving en de rouwverwerkingsfase. Ook sprak ze met huisartsen, verloskundigen, gynaecologen en wetenschappers over hun praktijkervaringen en onderzoeken naar de mogelijke oorzaken van miskramen en sterfte rond de geboorte.
Uitgeverij Sirene te Amsterdam, ISBN 978 90 5831 481 9 ( 17,95).

De dood in de moederschoot door Celia Goede - Bosschieter (2002).
In dit boek vertelt zij haar ervaringen bij het verlies van 5 kindjes, die tijdens haar zwangerschappen zijn overleden. "Voor veel mensen tellen zij niet mee, maar bij ons hebben ze voor altijd een plaatsje in ons hart." Ook is aandacht besteed aan vragen als: wat staat iemand te wachten als blijkt dat de baby, waar vol verlangen naar werd uitgekeken, niet meer in leven is? Wat komt er allemaal bij kijken en wat kun je doen ter nagedachtenis aan je kindje?
Het boek is in eigen beheer uitgegeven en kan besteld worden via de boekensite www.gopherpublishers.com.
ISBN 9789076958774, 12,50 plus 2,26 verzendkosten

Met lege handen door Marianne Cuisinier en Hettie Jansen (1991).
Vrouwen over de verwerking van een miskraam of het verlies van hun baby rond de geboorte.
Uitgeverij Van Holkema & Warendorf/Unieboek, 1997, 2e druk, ISBN 9026966997.

Geen ooievaar in de tuin door Els van Amstel (1997).
Steeds opnieuw een kindje verwachten, krijgen en weer verliezen. Een verhaal om ouders die een baby verloren hebben te helpen. Het beschrijft gevoelens en geeft herkenning.
Uitgeverij Kok Voorhoeve, Kampen, ISBN 90 297 1543X.

Soms gaat het mis door Ann Oakley, Ann McPherson en Helen Robert (1985).
Nederlandse bewerking van een Britse uitgave over emotionele gevolgen van een miskraam.
Uitgeverij Kosmos Utrecht/Antwerpen, ISBN 90 215 1231 9. (niet meer leverbaar)

Omgaan met een miskraam door Bernard Spitz, Manu Keirse, Annemie Vandermeulen (2004).
Uitgeverij Lannoo, ISBN 90 209 57260.

In stilte geboren door Louise van Gemert (1991).
Voor ouders van wie het kindje rondom de geboorte is overleden.
Uitgeverij Flora, Lelystad, ISBN 90 712 2508 9. (niet meer leverbaar)

Is jouw kindje verdwaald? door Ellen Lenaarts.
Boek over het totale gebeuren rondom verlies van een baby, geschreven door een moeder die het zelf heeft meegemaakt.
ISBN 90 712 2502 X. (niet meer leverbaar)

We hadden haar Anna willen noemen door Ida de Vries (1994).
Dagboek van een miskraam in de zesde maand. Ontroerend verslag; het is ook informatief en ondersteunend.
Uitgeverij Van Arkel, Utrecht, ISBN 90 622 4327 4.

When pregnancy fails door Susan Borg en Judith Lasker.
Een boek vol ervaringen en interviews over ingrijpende ervaringen zoals miskramen en het verlies van een baby.
ISBN 0 7100 9309 8. (niet meer leverbaar)

Uit het nest gevallen door Henk Mochel (1987).
Over miskramen en sterfte rondom de geboorte. Geschreven naar aanleiding van het NCRV-televisieprogramma 'Rondom Tien'.
Uitgeverij J.H. Kok, Kampen, ISBN 90 242 3023 3. (niet meer leverbaar)

Terug naar het begin

 

11. Andere websites

Www.zwangerschapspagina.nl, een uitgebreide site over alles wat met zwangerschap te maken heeft, inclusief een miskraam. Je kunt er ook je verhaal kwijt en vragen stellen.

Www.peuteren.nl, eveneens een uitgebreide site over alles wat met zwangerschap te maken heeft, inclusief een miskraam. Er wordt veel waardevolle informatie gegeven over ondermeer afscheid nemen, de laatste verzorging, begraven en rouwverwerking. verder is er een literatuurlijst, ook met boeken bedoeld voor kinderen.

Bollekesweb, een site van een moeder met haar dagboek over haar zwangerschap, haar miskraam en daarna, met veel persoonlijke informatie, een forum om in te reageren en een linkpagina

herfst in mijn hart, een lotgenoten site met een mailinglist.

Www. miskramen.nl (Stichting Contactpunt voor Miskramen), een site met een heerlijk rustig muziekje, veel persoonlijke informatie, ervaringen van anderen, links, boekenlijst en e-mail contactmogelijkheden.

Babybrabbel, een site over de zwangerschap. Deze link gaat naar een apart deel van deze website over verlies van je kind tijdens de zwangerschap of vlak daarna, met informatie over de verwerking, het afscheid nemen, wet- en regelgeving, persoonlijke informatie, adressen, mailinglijsten, clubs, forum, literatuuroverzicht, links en een gastenboek. De 'home' button van de website linkt naar de zwangerschaps website.

Achter de regenboog, Achter de Regenboog is er voor kinderen en jongeren die van dichtbij te maken hebben (gehad) met het overlijden van een dierbare binnen het gezin.

Lieve Engeltjes, meer over overlijden laat tijdens de zwangerschap, tijdens of na de geboorte, met eveneens veel persoonlijke informatie, andere literatuur, links en e-mail contactmogelijkheden.

Kindjeopkomst, is een algemene site over de zwangerschap, met ondermeer informatie over miskramen ("als het misgaat") en met daarbij een virtueel bos met vlinders, waar je de naam van je overleden kind kunt plaatsen.

Startpagina miskramen, met een groot aantal links naar sites die met miskramen te maken hebben.

Terug naar het begin

 

12.  Informatie over nieuw onderzoek

In het AMC (Academisch Medisch Centrum Amsterdam) wordt op de afdeling gynaecologie / verloskunde een speciaal spreekuur gehouden voor vrouwen met herhaalde miskramen. Hierbij wordt ondermeer het normale onderzoek verricht om bekende oorzaken van herhaalde miskramen op te sporen. Bij een groot aantal vrouwen wordt geen oorzaak voor de herhaalde miskramen gevonden. Deze vrouwen komen in aanmerking voor de ALIFE studie. De ALIFE studie is een wetenschappelijke studie naar het gunstige effect van antistollingsmedicatie bij vrouwen met herhaalde miskramen zonder aanwijsbare oorzaak. Alle vrouwen met twee of meer miskramen zonder aanwijsbare oorzaak komen in aanmerking voor deze studie. Uiteraard besluiten vrouwen uiteindelijk zelf of ze meedoen met de ALIFE studie.

Informatie over de studie kunt u vinden op www.amc.nl/alife.

 

Terug naar het begin

 

13.  Workshop om het verlies van je vroeggeboren kindje of miskraam te kunnen verwerken

Na een miskraam of vroeggeboorte ervaar je vaak een gevoel van falen of dat je niet meer kunt vertrouwen op je lichaam. Ook kan het zijn dat je zoekt naar het waarom. Misschien heb je intussen kinderen of misschien ben je nog bezig met je kinderwens. Ruimte nemen voor je verlies en er een vorm voor vinden, werkt helend. Dit geeft ruimte en rust om verder te gaan. Ook al was dit leven misschien nog maar pril, rouwen om wat niet meer is mag. Rouwen is niet zielig; het is een kans om stil te staan bij de zin van het leven. Wij geloven dat de komst van een kind in ons leven iets te zeggen heeft, ook als de zwangerschap anders afloopt dan wij verwachtten.

Deze workshop helpt je om het verlies van je prille kindje te verwerken, zodat je op een voor jou goede manier verder kunt.

Klik hier hier voor meer informatie over deze workshop.

Terug naar het begin

 


Wiebe Braam, arts
E-mail:
Copyright © 2001 - 2008 Wiebe Braam, Martha van Buuren
30 maart 2008