religious ecstacy (in Dutch)

Religieuze Extase

www.mysticism.nl

Zo af en toe in je leven overvalt het je. Dan voel je God binnen in je jubelen. Het gaat bij mij meestal gepaard met wat ik maar voor het gemak noem, veel lichaamsoproer. Soms heeft dat oproer iets weg van wat geestelijk gestoorden ondervinden bij hun aanvallen, wanneer ze zichzelf verliezen in een hevig schokken van het middenrif en de ruggegraat, in tranende ogen, schuim op de mond en het uitstoten van onzinnige klanken. Dan sta ik in de kamer uitzinnige klanken uit te slaan, die ik aan niemand zou willen laten horen, in het bang vermoeden dan voor gek te worden gehouden. Kunst is het niet bepaald. Het is ecstacy of Medusa

inderdaad een waanzin die je dan overvalt, maar het is een goddelijke waanzin, een mania daimonike. Die aanvallen heb ik vaak bij het horen van muziek die me raakt of bij het lezen van een passage in een boek waar ik door word geroerd of waardoor ik plotseling een inzicht verkrijg. Soms gebeurt het ook zo maar. Zonder enige aanleiding. Dan spring ik op, als ik al niet sta, en voel dan de extase me overvallen. Tja, complete gekte dan, niet anders dan een aanval van een of ander soort waanzin. Vaak doe ik er een dansje bij. Soms is het alleen maar een wild schokken van het middenrif. Het rare is dat zo’n aanval altijd het midden houdt tussen uitzinnig geluk en diep verdriet, alsof die twee gevoelens in elkaars verlengde liggen en de een niet zonder de ander kan. Ongemerkt en zonder enige voorspelbare volgorde gaan deze twee emoties in elkaar over. Het verdriet en het geluk lijken elkaar dan te verdiepen en zin aan elkaar te geven.

Gedurende de hele aanval blijft het bewustzijn normaal functioneren, echter wel ingebed in hevige gemoedsbewegingen. Het is als een orkaan die door je ziel raast. Ik vraag me wel eens af waarom die extatische momenten zo intens en zo energiek zijn. Zou het kunnen zijn dat je op dat moment de creatieve kracht van jouw hele organisme of misschien wel van de hele schepping ervaart? Voel je tijdens zo’n aanval van religieuze extase de kracht van de natuur waar je als levend wezen zelf een onderdeel van bent? Misschien is dat wel het meest opvallende uiterlijke kenmerk van de extase: die explosieve bundeling van energie die een uitweg zoekt. Je danst, je zingt en je looft God. Je voelt je compleet. Je gaat op in de dingen. Je verliest jezelf en vindt het Zelf. God staat uitbundig te grinniken in het diepst van je ziel.

Maar altijd is daar: bewustzijn. Wellicht is dat het tweede meest opvallende kenmerk van de extase. Want die energiek rondtollende orkaan heeft ook een stil oog vanwaaruit alles wordt waargenomen. Ondanks de heftige emotionaliteit blijft er tegelijkertijd een verstild kennen intact. De rationele vermogens worden allerminst uitgeschakeld door het woeden van de orkaan. En dat is denk ik de variabele waarmee je religieuze waanzin kunt onderscheiden van andere vormen van waanzin. In andere aanvallen van zelfverlies wordt het bewustzijn totaal uitgeschakeld omdat een diep besef van wat zich voordoet te pijnlijk zou zijn en niet door het zwakke ego kan worden verdragen. In echte waanzin verlies je jezelf, om vervolgens volkomen stuurloos en radeloos rond te dobberen in de storm. In religieuze the ecstacy of st. Francis by Giotto

waanzin (her)vind je jezelf. Het religieuze dollen geeft je te kennen wie je werkelijk bent. Alleen deze vorm van zelfverlies is prettig omdat je nu iets verkrijgt dat beter is dan je oude zelf. De extase geeft je glimpen te zien van je nieuwe ware Zelf, het gezicht dat je oorspronkelijk had voor je werd geboren. Door de extase word je bewust van je eigen potentieel, van dat waar je bewustzijn op weg naar is.

Wat is dat verstild bewustzijn in het midden van de orkaan anders dan Gods eigen Oog, die op de schepping toekijkt en ziet dat het goed is? Op dat moment van uitzinnige extase is God zich ineens bewust van Zichzelf. Dan aanschouwt het Goddelijke haar eigen energie, haar eigen liefde en haar eigen schoonheid. Dan moet zij wel in dansen en jubelen uitbarsten want dan is de cirkel rond. Dan is bewustzijn zichzelf bewust geworden. En daarmee is het uiteindelijke einddoel van alles bereikt! Waarlijk een uitroepteken waard, want daar was het allemaal om te doen in het Spel van het Goddelijke. Dat is de enige werkelijke reden waarom er leven is in dit universum, waarom dit universum überhaupt bestaat. De evolutie groeit naar momenten toe waarop het goddelijke uiteindelijk zelfreferent zal zijn. In de extase dient zich dit moment al eventjes aan. Nog niet als een duurzame toestand en blijvende eigenschap van de menselijke geest, helaas, maar slechts als een voorbijgaande storm. Maar toch laat de extase al ervaren wat mogelijk is in menselijk bewustzijn. Ons bewustzijn kan extase als een blijvende eigenschap blijven ervaren als we daarvoor de juiste groei inzetten.

En dat brengt me bij de volgende vragen: waarom is extase niet een blijvende toestand? Wat moeten we doen om extase een permanente eigenschap te maken? Waarom voelen we ons maar zo zelden extatisch? Het antwoord is eigenlijk betrekkelijk simpel. We laten extase simpelweg niet toe. We hebben met z’n allen extase taboe verklaard, extase van welke aard dan ook, niet alleen de extase die je door drugsgebruik oproept, maar ook de zuiver religieuze extase. Blijkbaar zijn we er bang voor. Extase is blijkbaar op een of andere manier ondermijnend. Ze haalt vaste patronen omver. Ze is te energiek en haar energie is niet zelden verwoestend voor allerlei vaste structuren. We kunnen de extase nog niet aan. Gek eigenlijk als je bedenkt dat iedereen in het diepst van zijn ziel extatisch wil zijn en leven.

Bij jonge mensen vind je het nog, het verlangen naar en de geschiktheid voor extase. Ze willen volledig extatisch leven, in muziek, in hun contacten met vrienden, in seks en drugsgebruik, maar ook in de droomwereld van fantasie en kunsten. Hun ego heeft nog niet al te sterke verdedigingen opgezet tegen de impulsen die zich vanuit hun onderbewustzijn aandienen. Extase is zo’n impuls. Ze wijst op wat potentieel in je onderbewustzijn aanwezig is. Vanaf de geboorte ontwikkelt zich in een mens een spiritualiteit die ecstacy

op oudere leeftijd tot zelfverwezenlijking kan leiden. Ook in jonge mensen is die spiritualiteit zich al aan het ontwikkelen. Pas op latere leeftijd, zeg vanaf de latere twintiger jaren, kan die spiritualiteit pas echt doorgroeien, als het ego tot volle wasdom is gekomen en het mentale niveau volledig bereikt is. Pas vanaf die leeftijd is het bewustzijn zo ver ontwikkeld dat het de spirituele dimensies van de geest en ziel kan begrijpen en kan integreren.

Je zou dus verwachten dat oudere mensen meer extatisch zijn dan jonge mensen. Hun spirituele vermogens zijn immers meer ontwikkeld. En het is ook mijn ervaring. Als je op oudere leeftijd extatisch bent dan gaat dat onnoemelijk veel dieper dan als je jong bent. Je doorschouwt alles veel meer. Je hebt veel meer inzicht in wat de extase gevoelsmatig bij je doet en welke theoretische inzichten de extatische momenten je verschaffen. Je gevoelens en je denken zijn veel meer geïntegreerd. De extase is tot een echte religieuze belevenis geworden. Als je jong bent lijkt de extase meer een onderdeel van je hang naar vermaak, van ‘having a good time’. Extase blijft dan meer aan de oppervlakte. Ze wordt ervaren maar niet voldoende begrepen. Ze heeft nog niet echt een spirituele dimensie.

Maar waarom zijn oudere mensen desondanks minder extatisch dan jonge mensen? Dat heeft volgens mij alles te maken met de nadelige hang tot zelfbescherming van het rijpe ego. Het ego van oudere mensen is zo sterk geworden en zo gevoed in een leven van zelfbehoud, competitie, ambitie en jacht naar succes dat het nu volkomen de krachten van de losbrekende extase kan verdringen. Bij jonge mensen is daarvoor het ego nog niet sterk genoeg. Het ego bij ouderen zorgt voor deze verdringing omdat de extase zeer gevaarlijke is voor de mentale structuren van dat ego. Extase bedreigt het ego letterlijk met de dood. Want extase is een indicatie vanuit het onderbewustzijn dat een verdere groei voorbij het ego mogelijk is, dat het ego maar een voorbijgaand stadium is dat achter je gelaten dient te worden wil je tot echte rijping en tot echt geluk komen. Het ego moet daarvoor eerst sterven. De meeste mensen hebben hun ego tot een fort gemaakt. Al de andere aspecten van hun zelf worden buiten gehouden en bevochten. Extase is de grootste vijand omdat zij zo krachtig is dat zij dit fort kan innemen en vernietigen.

De maatschappij is een collectief van rijpe ego’s, dat zeer vaardig en sluw is in het weghouden en verdringen van ontwrichtende gevoelens van extase. Slechts in de kunsten of heel soms in de geïnstitutionaliseerde godsdiensten wordt extase geduld, maar altijd in een gemarginaliseerde setting. Hier kan extase soms vrij baan krijgen, maar nooit tot een bedreiging worden van die sociale en culturele structuur. Dat zal door de maatschappelijke structuur nooit worden toegestaan. Dat jonge mensen meer extatisch zijn heeft dus ook te maken met het feit dat zij minder ingekapseld zijn in de bestaande maatschappelijke structuren. De maatschappij heeft nog geen greep op hun extase. Ze kunnen die gevoelens nog redelijk vrij beleven, want ‘we zijn immers allemaal jong geweest’. ‘Geniet nog maar van je leven, je bent nog jong’ , zeggen we tegen onze kinderen, met een nauwelijks te onderdrukken zucht omdat deze woorden ook impliceren dat genieten er voor ouderen niet meer bij is.

Maar religieuze extase is gelegen aan de basis van onze existentie. Niet alleen bij jongeren. Wij zijn alle van nature extatisch. Extase is onze ware aard. Als je al de geconditioneerde lagen van je Zelf afschraapt, roetlagen die de ware aard van je kern verduisteren, dan blijft daar over een extatisch Licht dat in kracht en werking zijn weerga niet kent. De grote kunst is om die extase te laten gebeuren, er the ecstacy of the dance

geen belemmeringen voor in de weg te plaatsen. Extase is zo een spontaan gebeuren dat ons overkomt als we ons onvoorwaardelijk overgeven, ons overgeven aan dat wat wij in het diepst van ons zelf zijn. Daarvoor moeten wij voorbij ons ego, voorbij onze persoonlijkheid geraken. We moeten oog in oog komen met ons Oorspronkelijk Gezicht, dat wat wij sinds het begin der tijden zijn, namelijk zuivere goddelijke energie. Het vergt slechts een verandering, een transformatie van ons bewustzijn. In plaats van ons te identificeren met onze persoonlijkheid dienen we ons te richten op onze goddelijke kern.

Als we dat doen dan komt de extase vrij, dan kan zij ongestoord en niet verdrongen haar weg vinden. Dan raken wij op de meest onverwachte momenten in een jubelstemming. Bij het zien van een kleurrijke bloem, bij het beluisteren van mooie muziek, bij het strelen van een geliefde. Pas dan vinden we ons ware geluk. Dan is elke stap die we doen een vreugdedans. Maar wie durft het aan om zich over te geven aan die grotere context? Zal angst ons altijd in de weg staan om een extatisch leven te leiden? Wie is dapper genoeg om zich zelf los te laten en controle te verliezen? Blijkbaar maar weinigen in deze huidige samenleving, anders zou de extase niet met zo’n groot taboe zijn omgeven. Dan zouden we veel meer extatische gezichten op straat zien. Zoals het er nu uitziet is iedereen bang voor de geestelijke vrijheid die nodig is om extase te ervaren.

Arnhem, March 2003

www.mysticism.nl

Sign our guestbook!