Een rekenlineaal is een schuifliniaal om snel vrij tijdrovende berekeningen te kunnen maken. De intuïtieve snelheid staat tegenover een geringere nauwkeurigheid die wordt bepaald door de kleinst van de schaal af te lezen maatverdeling, de werking van het materiaal van de lineaal en de nauwkeurigheid van de opdruk ervan.
Een eenvoudige rekenlineaal bestaat uit twee ten opzichte van elkaar glijdende schalen: het massieve deel, het lichaam, en een glijdende tong of schuif. Op die schalen worden de logaritmen van de getallen lineair afgebeeld: daardoor is het lijnstuk tussen 1 en 2 even lang als het lijnstuk tussen 2 en 4, dat op zijn beurt weer even lang is als de afstand tussen 4 en 8. M.a.w., getallen worden hier in hun exponenten (logaritmen) weergegeven in een eenvoudige getallenreeks.
Door het optellen van twee lijnstukken ter lengte van de logaritme van de getallen leest men bij het laatste getal het resultaat van de vermenigvuldiging ervan af. De rekenliniaal geeft hierbij geen aanwijzingen voor de plaats van de komma. Op dezelfde stand is zowel de berekening 131x17 als 1,31x170 mogelijk. De waarde 1,31 kan hierbij evengoed als 13,1, 131 of 0,131 worden gelezen, waarbij de uitkomst zal variëren van 2,227 tot 2227. Door een ruwe schatting van de te verwachten uitkomst zal de plaats ervan steeds moeten worden vastgesteld.
Doorgaans zit er naast de logaritmische schaal een kwadraatschaal op de rekenliniaal en vaak ook een derde macht. Deze kunnen worden afgelezen door middel van een glijder of loper, een doorzichtige beweegbaar element dat langs beide schalen kan worden geschoven en dat exact verticale afleeslijnen heeft: door de lijn op een getal aan de onderschaal in te stellen kan men het kwadraat en de derde macht ervan op de hogere schalen aflezen.
Een vergelijkbare werkwijze wordt met goniometrische functies gebruikt. Vermenigvuldiging met een constante factor (vaak tussen pk en kW) gaat met twee speciale streepjes op de loper op de juiste tussenafstand - stel het ene streepje in, lees het andere af.
Door de opkomst van de zakrekenmachine en de computer zijn rekenlinealen in onbruik geraakt. Bedenk echter wel dat veel bruggen, gebouwen, elektrische apparatuur maar ook de zakrekenmachine en de computer gemaakt zijn met behulp van twee liniaaltjes. En dat het zelfs nog een rol heeft gespeeld bij de ontwikkeling van de atoombom en in de ruimtevaart: op drie Apollo missies zijn rekenlinialen meegenomen, reizen waarbij elke gram telde! De eerste Apollo-vluchten zijn overigens nog geheel met een rekenliniaal uitgerekend; de relatief eenvoudige computer van toen diende slechts voor de verwerking van vluchtgegevens. In een digitaal polshorloge zit vandaag meer rekenkracht dan in de computers die destijds in de control-room gebruikt werden.
TiP: slide rule