Lina Tervooren
(De oude klok van Sonnehof)

De oude klok van Sonnehof

De oude klok van Sonnehof. Een boek wat ik vroeger heb verslonden en wat ik nu nog heerlijk te lezen vind. Ik ben in het bezit van het oude exemplaar, nog van mijn moeder ui 1928. Het verhaal gaat over het burgemeestersgezin Montfoort en over de oude antieke staande klok in de gang. De tekeningen zijn van W. Heskes en het boek is uitgegeven door Querido amsterdam..
(NB, vandaag pas 2 maart 2006 ontdekte ik dat er nog een vervolg op dit boek is genaamd "Vreemde Vogels"). Onderaan dit artikel wat meer bijzonderheden, bij *)

Het gezin Montfoort bestaat uit de drie zusjes Maria, Paula en Adèle, de vader die burge- meester is en de moeder, een zwak poppetje die veel moet rusten. Paula de middelste dochter is net zo zwak. Maria en Adèle zijn de sterken. Maria als oudste dochter leidt met furore de huishouding, daarin terzijde gestaan door de ouwe trouwe meid Han. Adèle is de jongste en de belhamel van het stel.

Het verhaal draait in zekere zin om de klok zoals de titel al doet vermoeden. Een familiestuk dat nooit verkocht mag worden en van ouder op kind overgaat.
Bij het mooie buiten Sonnehof hoort ook nog een boerderij. Burgemeesters in die tijd schenen niet veel te verdienen, want het gezin moet grotendeels van de opbrengsten van de boerderij leven. En dat lukt niet altijd. In ieder geval niet nu. Het koren wordt nog binnengehaald voor de regen valt, maar de haver is reddeloos verloren. En zol volgt er klap op klap. Er moet bezuinigd worden in het gezin. Alleen Maria de oudste sterke dochter weet hiervan. De moeder en Paula mogen het niet weten, die zijn te zwak en teer. Eigenlijk houdt de 19-jarige Maria het hele huishouden draaiende, ook nu ze de zorgen van bezuinigingen erbij heeft. Als de Belgische grootmoeer komt logeren, Bommama genoemd door haar kleinkinderen (een verbastering van Bonne maman)krijgt Maria het even moeilijk. In eerste instantie weet deze bommama, de elegante moeder van het zwakke vrouwtje, niets van de nodige bezuinigingen en geniet met volle teugen van de goede tafel van Sonnehof (allemaal van eigen oogst) en van het uit rijden gaan en winkelen met haar dochter en kleindochter Paula. Het rijtuig wordt dan ingespannen en de knecht moet het gezelschap rijden.

Adèle is de vrolijke noot in het gezelschap. Zij is twaalf en haalt de nodige streken uit. De geschiedenis van het spook op Sonnehof (het spook is Adèle) doet elke lezer lachen. De spookgeschiedenis was begonnen omdat Adèle de logé Jan aan het schrikken wilde maken omdat hij van de jam had gesnoept. het effect hiervan overtrof haar stoutste verwachtingen.

Fragment:
"....en den volgenden avond klonk opeens wéér dat vreemde geluid. Jan, in herinnering aan den
vorigen avond, begon te huilen. De burgemeester, boos nu, toog op onderzoek uit, maar hij kon
geen spoor van den dader ontdekken. De daglooners waren al naar huis, de beide knechts waren
naar het dorp gewandeld en Han zat met de stalmeid in den boomgaard achter het huis.
Han sloeg een kruis toen ze opnieuw het angstwekkende geluid hoorde.
"Dat beduujt enen dooie op Sonnehof", verklaarde ze Lisa. En na een poosje: 'As ich het bùu,
nee in Gods naam dan - as Ooslievenheer mich hòlen wil - joa, det is dan neet angers - och veel
is d'r auch al neet meer aan - me wordt alt en stjiêf----'
Toen den derde avond wéér het akelige geluid de stilte van den zomeravond doorscheurde, begon
Han haar testament te maken. Hiertoe werd Maria in vertrouwen genomen.
'As ich het dan bùn,' zei ze, 'as ich dan sjterf --- mien golde kitting is voor Paula en dan wol ich
mien golje belkes gèven en die rooi krallen aan Dèle --- en mei kleier en mien ongergood zeen
voor mie zùster--------
(De oude klok van Sonnehof blz 83/84)

Dat Limburgs van Han vind ik zo grappig. Half Duits, half Hollands. Voor de goede orde dit is louter mijn indruk. Eigenlijk heb ik nooit zoveel kinderboeken gelezen die in Limburg spelen. Overwegend zijn de vroegere Hollandse jeugdboeken protestants getint en spelen ze meestal in het noorden, oosten of westen van Nederland.

De spookgeschiedenis eindigt met een nat bad voor Adèle door Maria aan de pomp. Het was Maria opgevallen dat Adèle er nooit was tijdens de afschrikwekkende geluiden, hoewel ze wel kort daarna zich in het gezelschap mengde om zogenaamd verschrikt mee te praten waar het nare geluid vandaan kwam.

En zo hebben we alle ingrediënten om een meisjesboek van die tijd een meisjesboek te laten wezen.
De guitenstreken van Adèle, een ondeugend meisje, maar toch met een goed hartje.
De tere poppetjes, een beetje verkwistend en alleen maar belangstelling voor kleren, dit keer in de figuren van mamma Hélène en Paula.
De flinke dochter Maria.
Een liefdesgeschiedenis voor Maria die dan voor het gezin kiest, dus zoch opoffert ter wille van haar ouderlijk huis.
en zelfs de meid Han, de ouwe getrouwe die al bij de burgemeester had gediend toen hij nog een kleine jongen was.

[En dit even tussendoor, omdat ik opeens aan iets denk. In de boekjes van mevrouw van Osselen-van Delden die over de familie Moore gaat, komt ook een ouwe trouwe dienstmeid voor, Hanna genaamd. Zij diende al bij de ouders van mevrouw Moore en had dus haar latere mevrouw als klein meisje gekend. Dat was zeker in die tijd. het frappante is dat in het boek De Oude Klok van Sonnehof, Adèle de meid Han het Limburgs volkslied laat fluiten om de kippen te lokken. In het boek De Moores van Van Osselen-van Delden proberen de kinderen Moore de meid Hanna evenzo een deuntje te laten fluiten om hun kippen te lokken.
Zou dat toen een trend zijn geweest van de kinderen des huizes? Gelukkig wordt er ingegrepen en in beide boeken hoeft het personeel niet te fluiten. En in beide boeken zijn dit leuke, grappige fragmenten.]

Verder met de oude klok van Sonnehof. aula ontmoet in Den Haag als ze bij bommama logeert haar toekomstige man. Een Amsterdamse aannemer. En zo komt er ook een huwelijk voor in het boek met een mooie tekening van Wam Heskes. Maar the point van het verhaal is als de klok gestolen wordt. Het gaat het gezin financieel steeds minder en niemand begrijpt dat de burgemeester de oude klok niet verkoopt. Al helemaal niet de wufte bommama. Het blijkt echter dat de burgemeester zijn moeder op haar sterfbed heeft beloofd de klok nooit te zullen verkopen. Dan wordt de klok gestolen als de familie niet thuis is.

illustratie van Wam Heskes uit De Oude Klok van Sonnehof

n werkelijkheid heeft bommama een ziekte voorgewend om thuis te kunnen blijven en zo de klok te verkopen voor f. 1.500,--. Dit bedrag schenkt ze dan weer aan haar schoonzoon omdat ze een "voordeeltje" had.
Natuurlijk krijgt bommama spijt. Ze wordt ziek in Den Haag en Maria moet naar haar grootmoeder toe. Dan komen de kleindochter en de grootmoeder nader tot elkaar.Bommama bekent en Maria gaat er in Den Haag op uit om de klok op te sporen en terug te brengen. Dat valt niet mee voor de toch welgestelde Limburgse als ze in Haagse sloppenwijken loopt te zoeken. Maar het lukt, mede omdat ze heel toevallig Louis Vermaeren tegenkomt, de broer van haar vriendin die later in het boek een blauwtje gaat lopen bij Maria. Maar dat weet de goede jongen nu nog niet en hij doet alle mogelijke moeite om de klok terug te vinden.

Dan is het moment aangebroken dat de klok terug komt op Sonnehof. Natuurlijk weten alleen maar Maria en bommama dat de klok eigenlijk niet gestolen was en ze houden het zo. Per slot van rekening bedoelde bommama het goed. Zo gebeurt het dat de "dief" alleen maar complimentjes ontvangt omdat ze zo oplettend was de oude klok in Den Haag te herkennen. Het hele dorp is ondersteboven van blijdschap dat de klok terug is. En ook dat de middelste dochter Paula juist een kindje heeft gekregen.

Fragment:
"Een paar maanden later -- Louis Vermaeren had heel wat heen en weer moeten sjouwen eer het zoover was --- kwam de oude klok terug op Sonnehof. Er heerschte dien dag, vanaf het oogenblik dat Sjang naar het station reed, om er het kostbare stuk te gaan halen, een blijde onrust.
Ook de burgemeester zelf was naar het station en zo lang ze bleven, liep er telkens iemand van het gezin naar buiten, om uit te zien, of de kar nog niet terugkeerde. En toen Lisa, de stalmeid, die op een heuveltje in den boomgaard op den uitkijk had gestaan, naar binnen stormen kwam: 'Doa kump Sjang uit de ker--"toen sloeg zelfs madame haastig een wollen doek om en met Maria en Han en Lisa en Teun, de paardenknecht, bleef ze buiten staan kijken, tot de kar de binnenplaats opratelde en de kist, waarin de klok verpakt was voorzichtig het voorhuis binnen gedragen werd.
Den burgemeester had den ouden klokkenmaker van het dorp meegebracht, en terwijl die nu in het voorhuis bezig was met het oude familiestuk, dat hij, met behoedzame vingeren, weer in elkaar zette, stonden al de bewoners van Sonnehof om hem heen. En telkens weer kwam er iemand van het dorp even aanloopen, om te vragen, of het waar was dat de oude klok teruggevonden was. En tusschen zijn werk door, dat hij blij-ijverig verrichtte, betoogde dan ieder maal opnieuw de oude klokkenmaker, dat 'madame bommama' toch maar goed bij d'r positieven was, èn bij-de-hand, èn op d'r qui-vive, en om dat je dan toch maar dikwijls zag, dat een oud mensch slimmer was dan de jongelui, al meenden die alles altijd beter te weten - want madame bommama die had toch maar weten uit te visschen, waar de klok gebleven was.-----"
(De Oude klok van Sonnehof blz. 214/215)

Hoe het hele dorp met het geliefde burgemeestersgezin meeleefde blijkt ook als de knecht Sjang het blijde nieuws dat Paula een dochtertje heeft gekregen gaat vertellen in het dorp. Dat gaat aldus:
"Burgermeisters Paula hèd 'n jong dochter."En geen enkele maal vergat hij erbij te roepen, "De klok sjteit d'r alweer;;;"En het was niet uit te maken, welke van de twee gebeurtenissen hij wel de belangrijkste vond."
(De Oude klok van Sonnehof blz. 217)

Het boek eindigt met de dood van papa. Inmiddels is Maria er van overtuigd dat haar offer om niet te trouwen en dientengevolge met Louis Vermaeren naar Indië te gaan, niet te vergeefs is geweest. Zij besluit om de boerderij met alle toebehoren te verkopen dan met bommama die inmiddels voorgoed op de Sonnehof is ingetrokken, hun mooie huis als pension te gaan voortzetten. Bommama en Maria kunnen het de laatste tijd verschrikkelijk goed vinden met elkaar. Tegen de moeder (madame Hélène) wordt gesuggereerd dat er betalende logé's op Sonnehof komen, om het item pension te verzachten.
Op zijn sterfbed belooft Maria de vader dat de klok nooit zal worden verkocht.
Het is snikken geblazen met het boek "De Oude Klok van Sonnehof", helemaal op het einde. (ook als je 55 bent). Van de boeken die ik tot nu toe van Lina Tervooren heb gelezen, blijf ik dit boek haar beste boek vinden, vlot geschreven, een echt meisjesboek. Natuurlijk ben ik bevooroordeeld. Als je (inmiddels 56) bent, lees je een boek wat je al kent uit jeugd, meer als nostalgie. Er is dan herkenning. De andere boeken van deze schrijfster heb ik afgelopen jaar pas voor het eerst gelezen. Je leest dan anders, denk ik.

Constance Terlingen 24 december 2003 (begonnen begin 2001)
* Tot mijn verrassing bleek het bestelde boek getiteld "Vreemde Vogels" door Lina Tervooren, wat ik vandaag binnen kreeg, een vervolg te zijn op mijn lievelingsboek van deze schrijfster: "De Oude Klok van Sonnehof.".
Dat je daar op je 58e achter moet komen. Ik heb het nog niet gelezen want ik bezit het boek net een uurtje, maar bij het doorbladeren viel mijn oog op de naam Maria en ook op ene Paula die op haart 18e trouwde. "Zou dit waar zijn, zijn het dezelfde personen als in de Oude Klok van Sonnehof??"
Gauw verder gebladerd en ja hoor....Hoera wat is dat leuk. Later meer over dit boek. Ik kan u wel verklappen dat Louis Vermaeren en Maria elkaar toch nog krijgen.
2 maart 2006

Reacties naar
cterlingen@planet.nl
begin pagina