E
e	afk. est, hij/zij is
e	afk. (met bovenliggende streep)est, hij/ zij is
e	afk. uit, afkomstig van de plaats ......
e vivis abiit	overleed, uit de levenden gegaan door overlijden
e vivis discessit	overleed, uit de levenden (uit elkaar gegaan) door overlijden
e vivis excessit	overleed, weggegaan uit de levenden door overlijden
e vivis migravitt	overleed, uit de levenden weggegaan naar het hiernamaals door overlijden
e vivis obiit	overleed, uit de levenden weggegaan door overlijden
e.o.	afk. ex officio, van ambtswege, uit hoofde van zijn functie
eadem	afk. op dezelfde (b.v. dag)
eatenus	afk. tot nu toe
eau de la reine	reukwater
ebdem anno	in hetzelfde jaar
ebdem die	op dezelfde dag
ebdem instanti	op hetzelfde ogenblik
ebenburt	zie ebenbürtigkeit
ebenbürtigkeit	van gelijke afkomst, gelijkwaardig
ébéniste	meubelmaker, schrijnwerker
Eboracum	York
ebreken	echtbreken
ebursator	betaalmeester
Ec	afk. Ecuyer, jonkheer
ecce deus adjuva me	8e zondag na drie-eenheid
eccel dier	bloedzuiger
ecclesiæ	kerk
ecclesiæ denuntiatio	kerkelijke huwelijksaankondiging
ecclesiæ minister	dienaar van de kerk, predikant
ecclesiae sacramentis munita	voorzien van de kerkelijke sacramenten
ecclesiastes	zie ecclesiastis
ecclesiasticus	predikant
ecclesiastis	geestelijke, prediker
ecclesiatiyq	kerkelijk, geestelijk
ecclesie	kerk, gemeente
ecclia	afk. ecclesia, kerk
échafaud	schavot, maar ook onthoofding
écharper	doodslaan
echdis	hagedis
échevin	schepen, wethouder
echte begeven hebbende (ten)	is nu getrouwd met
echte verwect (in)	tijdens het huwelijk verwekt
echte-brief	verklaring van geen huwelijksbeletsels, voor een in het buitenland in het huwelijk tredende persoon
echtehuysvrouwe	echtgenote
echtelieden	echtpaar
echtelijc	huwelijk, wettig
echtelike	in huwelijk
echteloos	niet door een wettig huwelijk verbonden, in zonde levend
echteman	echtgenoot
echter	vogelvrijverklaarde, uitgebannen, verbannen
echtewijf	huisvrouw, echtgenote
echtkint	wettig kind
echtschap	huwelijk, echtgenoot van, echtgenote van ook; huwelijk, verbonden in de echt
eclips	een gebrek
eclipseren	verduistert worden
écu	wapenschild, Franse daalder ook; borstschild
écusson	uithangbord
écuyer	jonkheer maar ook schildknaap
ede(e)ren	uitgeven, openbaren
edelkint	wettig kind,
edelling	edelman
edende	eed afleggen
edentarius	tandenbreker, tandarts
edercauwen	overpeinzen
edere	uiten, uitgeven (b.v. van een boek)
edert	ieder
edict	gebod
edicto	openlijk bekend maken
edidi	zie edere
edieren	uitgeven, uitvaardigen
edifficie	een gesticht
edingen	eed afnemen
édit	bevelschrift
editie	uitgeven
editum	zie edere
ee	huwelijk
Ee.	afk. op huw. akte, echtgenote van
eechout	eikenhout
eeden	beëdigen
eegde	landbouwwerktuig, eg
eek	azijn, narigheden
eelleman	goede man, beste vriend
eelling	edelman
eelmaker	zeemleerbereider
eeltjes	netjes, edel
eenemae (t’)	te(n) enen male
eenen	ene, iemand
eengeboren	enig kind,
eenigsints	enigszins
eenlope	ongehuwd
eenluftich	zie eenlope
eenmaal	ten slotte
eenre	ten eenen (....., ten andere zijde)
eensater	kluizenaar
eensedele	zie eensater
eensjes	een keer
eenveerdich	gelijk, b.v. met de zelfde straf te bestraffen
eenwinter	eenjarig
eerbarich	fatsoenlijk
eerdtwenne	zie eertwinner
eerland	ploegland, bouwland
eerschap	huwelijk
eerstboortich	eerstgeborene
eerstcoops	uit de eerste hand
eerstgeborenschap	de rechten verbonden aan het eerstgeborene zijn
eertwinner	landbouwer, boer
eervarejaar	voor verledenjaar, twee jaar geleden
eerverjaer	het jaar voor verleden jaar
eerwerc	koperwerk
eesetter	wetgever
eestaet	gehuwd, getrouwd
eestand	huwelijk
eestre	fruitbomen en heestertuin
eetbrokich	meinedig
eetspel.	eed formulier, ambt waarbij men de eed moet afleggen
eetwerer	gezworenen
eeussel	omheinde droge zomerwei
eewas	bij hoge waterstand onderlopend weiland / gebied
eewichlijck ende erfflijck	eeuwigdurend en vererfbaar
effect	het gene volbracht, ofte uitgevoerd is ook; volmaaktheid
effect sorteren	stand grijpen, tot stand komen de beoogde uitwerking hebben,
effecten	geldswaardige papieren
effective	metterdaad
effectuëren	te weeg brengen, uiwerken, uitvoeren
effenaer	weegschaal, bascule
effenare	scheidsrechter die een zaak, in den minne schikt, ook; een bepaalt type weefgetouw ook; weegschaal
effenbaars	avegaar, lange boor
effestucando resignare	door middel van de ‘halm’ afstand doen
efficacie	kracht, werking
effigie	afbeelding, nabootsing, gelijkenis, beeld
effracte	inbreken?
effugie	uitvlucht
eft	afk. enfant, kind
egaelijk	gelijk
egaleren	gelijk maken, evenaren, gelijk zijn
egayeeren	opvrolijken
egde	partij in een rechtzaak
egeen	niets
egel	bloedzuiger
egge	zie eegde ook; grens ook; heraldiekteken, rechtopstaande eg
eggich	wrang
eghte staat bevestigt	gehuwd,
egli	afk. église, kerk
eglise	kerk
ego	ik
égorgeur	moordenaar, moordenares
égorgeuse,	zie égorgeur
egredieren	uitgaan
egsteen	hoeksteen
egtel	echtelieden
egteluiden	echtlieden, gehuwden, echtpaar
egyptien	zigeuner, heiden
ehel	afk. eheluyden, echtpaar
eheluyde	echtpaar, echtgenoten
eherenfeste	eerwaardige
ehevrouw	echtgenote
ei	aan haar, eraan, zij (meervoud)
eichs	elk
eidam	schoonzoon
eideshelfer	gezworene
eigendommen	in rechte het eigendom krijgen, in eigendom overdragen
eigendommer	eigenaar
eigenerfde	zie eigenervet
eigenerfden	edeling? die een minimum stukgrond bezit
eigenervet	een eigen erf hebben
eigenman	lijfeigenen
eighen	eigendom
eijgehen hantmerck	handtekening, merkteken onder akten
eijgen ende bruijckt	eigenaar en gebruiker
eijnsel	zie ensel
ensel	weegschaal
eik	heraldiekteken, rechtopstaande boom met meestal vergroot blad en eikels
eikel	heraldiekteken, vrucht van eik , weergegeven met dop en steel
Eindovia	Eindhoven
einhelich	eensgezind
einlasser	deurwachter, portier
einlegger	inlegger, kuiper
eins	oppervlaktemaat, 1 eins = 0,03 ha. ook; gezien als ans
einsäckler	ontvanger
einspänner	stalknecht
einze	zie eins
eischere	eiser in een rechtzaak
eischtag	Aswoensdag
eisengräber	stempelsnijder
eisenhuter	helmmaker
eisenmeister	gevangenbewaarder
eius	zijn, van hem, van haar, ervan
eius loco	in diens plaats
eiusdem	van dezelfde (maand)
ejusdem	zie eiusdem
ekelen	eikenbomen
eken boekcas	eiken boekenkast
EL	afk. Evangelisch Luthers
el	lengtemaat, 1 el = ca 70 cm, oorspronkelijk de lengte van de onderarm
elacideren	verlichten, verklaren
elapsus	afgelopen
elboreren	uitwerken, bearbeiden
elcman	iedereen
elcx in haer regardt	ieder voor zich
elderboom	els
eldir fatir(-mudir)	grootvader, (-moeder)
electeurspenning	munt
electie	verkiezing, verkiezingen
electrum	geelkoper
electuer	keurvorst
elegant	uitgesproken mooie....
elegantie	aardigheid, fraaiigheid schoonheid
elegie	treurklacht
elemal	zie eleman
eleman	beste kerel
elemosyna	aalmoes
elenbaas	zie eleman
elevare	grootbrengen
elevatie	verheffing
elevatio crucis	kruis verheffing, 14 september
éleveur	veehouder
éleveuse	veehoudster
elewekse	vervloekte
elft	elf, ook boze geest
elftausend jungfrauen	elfduizend maagden, 21 oktober
elftwinninghe	leen waarvan de helft van de vruchten aan de leenheer, de andere helft aan de leenman toekwam
elhorn	vlierboom
elide(e)ren	uitvegen, uitdrijven
elige(e)ren	verkiezen, uitkiezen
elle	zie el
ellemate	vastgestelde maat van één el
ellendelike	op een gruwelijke wijze
ellendicheit	ballingschap, verbannen
elne	de onderarm als maat voor een el
eloce(e)ren	verhuren, te huur laten gaan
elocutie	uitspraak
elogie	eerspraak
eloquent	welsprekende, redenaar
eloquentie	welsprekendheid
elpenbeen	ivoor
elsate	elzenhout
else	elzenboom
elsenaar	schoenmakersgezel
elsene	els, priem
elst	zie elsene
eltkens	inhoudsmaat voor graan = ca 1,35 ltr.
elucidatie	verlichting, verklaring, opheldering
elucideren	verlichten, verklaren
elude(e)ren	bespotten, uitstrijken, ontsnappen
elx	elk
em.	afk. van emeritus. na volbrachte dienst ontslagen
emancipatie	handlichting
emanciperen	vrijmaken, zijn eigen meester maken, gelijk een vader zijn zoon doet
emane(e)ren	uitgaan, uitkomen, uivloeien
embaumeur	lijken balsemer
Embdae	Emden
embuscade	lage, laaglegging
emende(e)ren	verbeteren
emeritus	na volbrachte dienst ontslagen
emibie	afvaarding, uitzending
emineeren	uitsteken
eminent	openbaar, helder
emisit spiritum	gaf de geest
emissie	afvaardiging, uitzending
emissio	pestepidemie
emissio (secunda)	(tweede) druk
emissus	uitgezonden
emit	koop, koopt
emittere	uitgeven
emmer	inhoudsmaat, 1 emmer = 1/4 vat, = 1/5 aam = ca 30 ltr. ook; Amsterdamse emmer = 2 gang = ca 14,7 ltr. ook; In Groningen en Drente oppervlaktemaat, 1 emmer = 1/6 gras =0,066 ha
emoliëren	verzachten
emologe(e)ren	voor goed achten, voor goed kennen
emolument	genot, gewin, profijt, bate
empeschement	verhindering, beletsel
empescheren	verhinderen, beletten
empfängnis Maria	Maria ‘s onbevlekte ontvangenis, 8 december
emphasis	bijzijn?, nadruk
emphitheusis	erfpachtrecht
employ	besteding, aanlegging, bezigheid, aanwending
employeren	besteden, aanleggen, bezigen, aanwenden
employeur	verwerker
empoisonneuse	gifmengster
emprisonner	gevangen zetten
emptie	koping
emptor bladorum	korenkoper
emptor(is)	(in)koper
emser gulden	munt 17e-18e eeuw , gelijk aan 24 stuivers
Emster	Amstel
emulatie	navolging, onderdanig, volgzucht
emule(e)ren	navolgen, ondergaan, nadoen
encadreur	lijstenmaker
Enchusa	Enkhuizen
enckede (encel)	goed, juist
encourageren	moed geven, moedigen
ende	en, en de….
endedach	stervensdag
endelckocke	doodsklok
endelvers	gebed(en) voor de stervende
endorsse(e)ren	zie endosseeren
endosse(e)ren	op de rug, of achterkant aantekenen
enemaal (t)	helemaal
enen aen iet rechten	iemand recht doen door executie aan het goed van de partij
enen ene sake op zynen eedt stellen	van iemand de bewijseed eisen
enen genoech doen	iemand geven wat hij verlangt, ook: iemand vergoeding geven.
enen in koeren of broeken sliten	iemand tot het betalen van geldboeten veroordelen
enen in loften hebben.	van iemand de plechtige belofte hebben, dat hij op een zekere straf of boete iets niet meer doen zal
enen op de poorte sliten	iemand tot gevangenisstraf veroordelen
enen uut der stat setten	besluiten, dat iemand niet in de stad mag komen
enen vrijheyt maken	iemand recht van immuniteit verschaffen
enerve(e)ren	ontzenuwen, krachteloos maken
enfant	kind
enfant en tutelle	voogdijkind
enfin	eindelijk
engage(e)ren	inwikkelen, in dienst nemen, aanwerven, zich mengen in de vragen
engageanten	mouwstukken meestal tot de elleboog reikend, gemaakt van fijne stof
engelen	heraldiekteken, rechtopstaande meisjes figuur, met vleugels in tunica gekleed
engelfest	engelenfeest, 19 september
engelse sitteren	munt17e-18e eeuw , gelijk aan 5 gulden en 8 stuivers ook 108 stuivers
engelsschild	accoladeschild, kenmerkend zijn de sterk uitstekende bovenhoeken
engesprenc	land buitendijks gelegen
engleburgt	hemel
englestad	zie engleburgt
enim	immers, namelijk, inderdaad
ennoyeus	geitenhoeder
enorin	lelijk, wanstaltig, ongeschikt
enorm	lelijk, wanstaltig, ongeschikt, misvormd
enorme	ongeregeld
enqueste	onderzoek van waarheid verklaringen van getuigen, horen van getuigen, onderzoek
enqueste valetudinaar	onderzoek, het horen van getuigen die oud, ziek, of waarvan gevreesd werd dat ze binnenkort zullen sterven
enqueste(e)ren	onderzoeken
enrolleeren	optekenen, op de rol zetten
enseigne	vaandrig ook; uithangbord, vaan, vaandel, banier
ensel	weegschaal
ensevelir	begraven, in een lijkkleed wikkelen
ensorceleuse	heks,
ensorcellement	hekserij
ensoutané	zwartrok, paap, R.K. priester
entbieden	aanbieden
enterineeren	zie enterrinement
enterinement	gestadig, voor goed houden
enterrement	begrafenis ook; begrafenisstoet
enterrement civil	niet kerkelijke begrafenis
enterrer	begraven
entrepeneur	aannemer
entrepreneren	bij de hand innemen
entreprise	aanslag, voornemen
enumeratie	nummering, optelling
enumereren	optellen, aantellen (groter worden van een bedrag of hoeveelheid)
envie	haat, wangunst ook; moedervlek, wijnvlek
envoyé	afgezant, gezondene
envoyée	zie envoyé
enwechwerpine	verwerping
eo	afk. eodem, zelfde
eo quod	te meer, omdat
eodem	door, in hetzelfde, op de zelfde dag
eodem anno	in het zelfde jaar
eodem die	op de zelfde dag
eodem instanti	op hetzelfde ogenblik
eodem morbo	door dezelfde ziekte
éolienne	windmolen
EPA	afk. Evangelisch Pharr-archiv
ephipparius	zadelmaker
ephorus	deken, opzieners, (huis) onderwijzer
epicedion	begrafenislied
epicedium	gedenkdicht
epidimie	besmettelijke ziekte
epilogatie	een besluit om een vroegere reden
epiphania	een openbaring
episcopal	is bisschoppelijk
episcopalis	bisschoppelijk
episcopus	bisschop
epitaaf	grafschrift, ook de gehele grafsteen met ornamenten versiersels en opschrift
épitaphe	grafschrift
epitaphie	een in een muur gemetselde grafsteen
epitaphium	grafschrift
epitaphius	grafrede
épithalame	bruiloftsdicht
epithalamium	huwelijkszang, bruidslied
epitoma	uittreksel
epos	heldendicht
epouse	echtgenote, gemalin
épousée	bruid, pas gehuwde vrouw
épouser	trouwen, door huwelijk verkrijgen
épouser une dot	om de centen trouwen
epoux	echtgenoot, gemaal
epulor	weelderig leven
equael	gelijk
equalis	zie equael
équarrisseur	vilder
eques	ruiter, bereden militair, later ook ridder
equester	ruiter
equicida	paardenslager
equicius	paardenhandelaar
equipagie	uitrusting
equiperen	uitrusten
erant fuerunt	zij waren
erat	was
erchmeker	zemenmaker
erden	begraven
erdepotnbacker	pottenbakker
erdhoevel	aardhoop, heuvel
erdhuus	bewoond hol, woning in de grond
erdtrichsmesser	landmeter
erdwerc	aardewal, verhoogd voetpad
ere	(bij graan) dorsvloer
erectie	oprichting
eren	ploegen
erentfest	achtbaar, vaak gevolgd door wijse, edele bijsondere
erentfeste	zie erentfest
erfachtig	volgens het erfelijk recht, erfelijk
erfachtigheid	erfdeel aan vaste goederen
erfbrief	bij erfenis bewijs van erven, akte van recht op het onroerende goed
erfceys	erfrecht
erfclage	aanklacht met betrekking tot een onroerend goed
erfcollator	door vererving verkregen bevoegdheid als hoofdbestuurder benoemde (collaties) te doen
erfcommer	erfelijke rente
erfcoren	erfrente te voldoen in graan
erfcusten	verbintenis op een erf gevestigd ook; custinge van erven
erfdeel	wat iemand als zijn deel uit een nalatenschap toekomt of wat hij als zodanig ontvangt, bezit dat iemand door erfenis verkregen heeft of verwerft
erfdeling	deling van een erfenis
erfdienstbaarheid	dienstbaarheid die op een erf rust, is een last waarmede een erf bezwaard is, tot gebruik en ten nutte van een erf, het welk aan een andere eigenaar toebehoort
erfdrager	iemand die het erf bezit, de naakte eigendom bezit tegenover de tochtenaar die de opbrengst geniet
erfftijns	zie erftins
erfgeboren	door geboorterecht verkregen
erfgedinged	erfrecht, contractueel vastgelegd recht op een goed na een der zijn dood
erfhavelijc goet	aangeërfd roerend goed
erfhavelijck	aangeërfd roerend goed
erfhure	erfpacht
erfhuus	boedel die nog verdeeld moet worden
erfmagescheit	toewijzing van erf aan de verschillende magen van dezelfde erflater boedelscheiding met betrekking tot grondbezit
erfmombaer.	voogd, die door erfrecht ( bloedverwantschap) tot de voogdij geroepen is
erfnemer	die een goed in erfpacht krijgt
erfpenninc	erfrente
erfrente	vaste rente, welke ook na de dood van de rentegever niet wijzigt
erfrenten	renten," die langer duurden, ”vererfden” en niet met de dood van de gene op wiens naam ze stonden vervielen
erfrogge etc.	hoeveelheid rogge, tarwe gerst, boekweit etc als belasting te betalend
erfsake	rechtzaak over een onroerend goed
erfschatter	schatter van vaste goederen
erfscheder	landmeter, rooimeter, grensbepaler, persoon die de grenzen van een grondbezit vaststelt
erfscheider,	zie erfscheder
erfscheiding	afpaling van vaste goederen verdeling van een nalatenschap
erfside	de zijde waarvan een goed aangeërfd is
erfstocgoed	erfelijk familiegoed
erft	herfst
erftal	erfdeel, meestal een onroerend goed of land
erftijns	zie erftins
erftins	vaste uitkering uit een onroerend goed te betalen aan de eigenaar het goed dat tegen zulk een uitkering wordt uitgegeven heet dan erftingsgoet
erfuiting	regeling voor de verdeling van de nalatenschap
erfve	onroerend goed, alle niet leengronden
erfvelijke rente	erfrente, vaste rente
erfvenesse	gerechtelijke inbezitstelling van onroerend goed
erfvoget	erfelijke voogd
erfvoogdijen	het opvolgen door de zoon als voogd, hoewel het niet erfelijk was.
ergastularius	gevangenenbewaarder
ergenlist	arglist
ergot	moederkoorn
ergotisme	vergiftiging met moederkoorn een (giftige schimmel op graan), kriebelziekte
ergwanen	argwaan
erhalen	verhalen, terugvorderen
erigeren	oprichten
erimita	kluizenaar
eripiëren	ontrekken, ontrukken
erisipel ate	door het St.-Antoniusvuur
ermitage	afgelegen woning
ernstige begeerte	op uitdrukkelijk verzoek
ernstlijck	ernstig,
errant	zwervend
erre(e)ren	missen, dwalen
erresen	ontstaan
erreur	doling, misslag
error juris	rechtsdwaling
erruer	hij die dwaalt
erschenen	verschenen
erselmaant	oktober
ersgat	achterste
ertsitter	heelmeester
erudieren	onderwijzen
eruginator	zwaardslijper, wapensmid
erve	vast goed in tegenstelling tot leengoed
erveloot	erfdeel
erven ende onterven	iemand de eigendom van iets toewijzen en een andere ervan vervallen verklaren
erver	eigenaar
erweißer	erwtenhandelaar
es en sij	tenzij
Es.	afk. op huw. akte, echtscheiding
esclaicissement	verklaring
escopette	donderbus
eselbordene	molensteen
esellade	houtmaat van 16 stukken hout
esgal	gelijk
esgaleeren	gelijkmaken
esmeroud	smaragd
espargne	besparing, zuinigheid
espe	esp
espergne	zie espargne
esquadron	afdeling soldaten
essay	proeve
essayeur	prover, bezoeker
essch	bouwland
esschappeeren	ontsnappen, ontkomen
esse	zijn
essentie	wezen, wezenlijke
essum	ik ben
est	(hij/zij) is
est	oost (richting)
estafette	ordonnans, koerier
esterichter	leem vloerenmaker
estimatie	waardering
estimeren	achten, waarderen
estomihi	zondag voor de vasten
estrik	vloertegel van gebakken klei
estropier	radbraken
et	en, ook: etctera
et aliis	en andere
Et.	afk. op huw. Akte, echtgenoot van
etc.	afkorting voor het slecht Nederlandse enzovoorts
été	zomer
etelkoren	koren voor eigen gebruik
etgras	gras dat niet gehooid wordt, het gras na het gehooide gras
ethyke	longtering
etiam	ook
étole	bontstola
ette	rechter
etteswanne	overledene, wijlen
euler	kuiper
eulner	zie euler
eunjer	tovenares, maar ook teer lief, schalks
eurtjen	uurtje
eussel	zie eeussel
ev	afk. en vie, in leven
ev.	afk. evangelisch
ev. luth.	afk. evangelisch Luthers
ev. ref.	afk. evangelisch Reformiert
evaluatie	waardering
evalueertgel (‘g)	gangbaar geld
evalueren	waarderen
evanesceren	verdwijnen
evaquëren	ledigen, ontledigen
evel	gebrek,
evenaar	zie zweng
evenboerticheit	van gelijke stand
evene	zwarte haver, ruwe haver, rouwe haver
evenen	haver
evenenmeel	hamermeel
evenenschoof	haverschoof
eveniëren	geschieden, gebeuren, overkomen, toevallen
eveninge	zie eveninghem
eveninghem	waag, bascule, stadswaag
evenmate	maat voor haver en andere granen
evenrente	schuld of rente in haver uit te betalen
evenschoof	haverschoof
evenschult	evenrente
evensester	een bepaalde maat voor haver
eventaag	onafgebroken, langdurig
eventus	uitkomst, geval
everhuus	varkenskot, zwijnenstal
everswijn	wild varken
evertuëren	pogen, bezig houden, oefenen
evictie	uitwinning, afwinning (door overwinning)?
evident	openlijk, blijkbaar, zeer duidelijk
evidentie	schijnbaarheid, klaarblijkelijkheid
evinceren	uitwinnen, overtuigen
eviteren	mijden, schuwen
evitieren	vermijden, ontgaan, ontwijken
evocatie	uitdaging. ook, klacht van geweigerd recht
évoccaon	afk. évoccation, het oproepen, het bezweren
evoce(e)ren	uitdagen
ewech	weg
ex	afk. uit, afkomstig van de plaats ...... ook; kind van ook; uit, afkomstig van, tengevolge van, op grond van
ex altera	anderzijds, grenzend aan, langs de andere zijde
ex debilitate senectus	wegens seniliteit
ex dictis dicendis	uit hetgeen gezegd is en gezegd moest worden
ex eodem morbo	tengevolge van dezelfde ziekte
ex febri(s)	door koorts
ex fluxa sanguinis	door een bloeding
ex fornicatione conceptus	uit onwettige verhouding geboren
ex gratia	bij wijze van gunst
ex hac	van hier, van deze, uit onze (parochie)
ex hac misera vita decessit Domino	ging van dit droevige leven naar de Heer
ex hac vita ad aeternam transivit	ging over van dit leven naar het eeuwige
ex hoc	van hier, van deze, uit onze (parochie)
ex ictu equi	getroffen door een paardenhoef
ex longa infirmitate	tengevolge van een lange ziekte
ex maligna febri	ten gevolge van een kwaadaardige koorts
ex nomine officio	ambtshalve afwijzende
ex offcio	ambtshalve
ex primo thoro	uit het eerste (huwelijk) bed
ex professo	openlijk, met voordracht
ex quo	uit hetwelk, b.v. uit dit huwelijk
ex secundo thoro	uit het tweede (huwelijk) bed
ex tabbe	zie ex tabe
ex tabe	door tering
ex tempore	uit de vuist, met haast
ex testamento	op grond van een testament
ex thoro illegitimo	uit een onwettige verbintenis
ex una	grenzend aan, langs de zijde, enerzijds
ex variolis	wegens pokken
ex voto	ten gevolge van een belofte
ex vulnere	door een wond
exacte	gauw, nauwkeurig, doorwrocht
exactie	afeisen, afpersing, schatting
exactioneren	schatten, overschatten, afdwingen
exactor	belastinginner
exaggeratie	een vergadering
exaggereren	vergroten, ophopen
exaltatio	kruis verheffing, 14 september
exalteren	verhogen, verheffen
exame	een ondervraging
examen	onderzoek, proef
examinatie	zie examen
examinatie (scherpe)	ondervraging op de pijnbank
examinatio	ondervraging
examinatoir	dienende tot ondervraging
examineren	beproeven, ondertasten, toetsen, ondervragen
exaudi	6e zondag na Pasen, ook 4e na Drievuldigheid
excavatie	het uithouden
excaveren	uithouden
excederen	te boven gaan
excelleren	boven uitsteken, overtreffen, uitmunten, te boven gaan
excenderen	buiten zinnen raken
exceptie	verweerschrift, tegenwerping in rechte, uitneming, uitzondering, verzet
exceptie declinatoir	uitzondering, tegenwerping,
exceptie dilator	vertragend uitstel
exceptie peremptoir	onherroepelijk laatste (beslissende) tegenwerping
exceptien	verweren, uitzonderingsgronden
excertitie	bezigheid
exces	overdaad, overmaat
excijnsloodje	stukje gemerkt lood, teken dat de accijns betaald waren
excijs	accijns
excipieren	uitzonderen
excipiëren	uitzonderen, uitnemen
excissus	weggehaald. (b.v. kind uit de baarmoeder gehaald tijdens de geboorte)
exciteren	opwekken, gaande maken, verwekken
excl	afk. excellentie
exclamator	omroeper, venter
exclameren	uitroepen, uitschreeuwen
excluderen	uitsluiten, afzonderen, buitensluiten
exclus	uitgezonderd
exclusijf	onbegrepen, buitengesloten
excluus	zie exclusijf
excogiteren	bezinnen?, verzinnen
excommissione pastoris	in opdracht van de pastoor
excommunicatie	gemeenteverbanning, uit de kerk verbannen, kerkban
excommuniceren	bannen, uitsluiten, uit de gemeente bannen
excommunicereren	uitsluiten, verbannen
excoriator	leerlooier, vilder
excubie	afpersing
excudere	drukken (van een boek b.v.)
excudi	zie excudere
excusare	verontschuldigen
excusatie	niet schuldig verklaren
excusum	zie excudere
executeren	het uitoefenen van zijn ambt, zijn werk doen, een vonnis uitvoeren, uitrechten, tot voldoening dwingen, te werk leggen
executeur	uivoerder, een pander, deurwaarder
executie	executie, uitvoering, uitwinning
exécution capitale	terechtstelling, executie
executorien	brieven inhoudend het bevel van het hof om een vonnis te executeren
exempel	voorbeeld
exempt	vrij, uitgenomen, bevrijd
exemptie	bevrijding, vrijdom, het niet vallen onder zeker gezag of voorschrift
exemt	er uit genomen
exequeren	vervolgen, volbrengen
exequiae	uitvaart
exequiae	zie exsequiae
exercabel	afgrijselijk, verfoeilijk
exerceren	oefenen, bedienen, bezig houden
exercitiegenootschap	een militaire organisatie of vrijkorps, opgericht op initiatief van de patriotten.
exeuntium	uitgaan, verlaten
exeuntium sacramentis munitus	voorzien van de sacramenten van de sterven
exhaustus	uitgeput
exherederen	onterven
exheridatie	onterving
exhibe(e)re	uitgeven
exhibeerde	het voorgelegde, ook aangereikte
exhiberen	vertonen, inschrijven, voor de dag brengen, aanbieden, vertonen, bijbrengen, voordragen, voor den dag brengen
exhibitie	aanwijzing, opwijzing?, voordragen
exhibitum	getoond, uitgeven
exhortatie	vermaning
exhorteren	aanmanen, aanporren, vermanen
exigentie	vordering, eis, vereist
exigeren	afeisen, afvorderen
exii	zie exire
exilie	ban, uitbanning
eximeren	vrijkopen, uitkopen
eximius	voortreffelijk
eximius ac doctissimus	de hoogachtbare en geleerde heer
exire	uitgaan, verlaten
existentie	wezenlijk, werkelijkheid
existeren	in wezen zijn
exitum	zie exire
exitus	dood
exkrement	uitwerpsel
exnunc	vanaf nu
exonereren	ontladen, ontlasten
exorneren	oppronken?, uitrusten
expectatio	verwachting van Maria, 18 december
expedient	afgerecht, gevoeglijk, bekwaam
expediëren	redden, afvaardigen, voldoen
expeditie	afvaardiging
expensum	uitgave
experientie	ondervinding
experimenteren	ondervinden, onderzoeken
expert	ervaren, onderzocht, kloek
expirare	de laatste adem uitblazen
expiratie	afloop
expiravit	hij blies de laatste adem uit
explicatie	uitlegging
expliceerende	uitleggende, verklarende
expliceren	ontvouwen, uitleggen, verklaren
exploict	daad
exploictier	deurwaarder
exploitation	bedrijf
exploot	uiwerking, te werk legging
exploteren	te werk leggen, uitvoeren
exponeren	uitleggen, verklaren
expositie	uitlegging, verbreding
expositus/a	vondeling (e)
expres	uitdrukkelijk
expresselijck	zie expressus
expresselijk te renuntiëren	uitdrukkelijk er van afzien
expresseren	uidrukken
expressus	uitdrukkelijk
exprimeren	uirukken, uitdouwen
exproberen	verwijten
exprobratie	verwijt, versmading
expssemet	afk. expressement, uitdrukkelijk, nadrukkelijk
expugneeren	vechtend innemen, bevechten
expurgeren	zuiveren, reinigen
exquis	uitgelezen, nauwkeurig
exquisit	zie exquis
exsequiae	uitvaart
exspecteren	verwachten
exspiratie	uitgang, eindig
exspireren	verscheiden, eindigen
exsteren	zie existeren
extenderen	uittrekken, uitbreiden, uitspannen
extimeren	taxeren, schatten een vonnis lichten
extinctus	overleden
extinguëren	uitblussen, doven
extirperen	met wortel en al uittrekken, uitroeien
extolleren	verheffen
extorqueren	afpersen
extorsie	afpersing
extra	buiten
extra légal	onwettig
extra légaux	zie extra légal
extra muros	buiten de stadsmuren liggend
extra ordinaire	buitengewoon, bijzonder
extra portam	buiten de (stads)poort
extract	kort begrip, uittreksel
extracten uit de personele responsiven	uittreksels uit de persoonlijke verhoren
extraheren	uittrekken, in het kort stellen
extrahieren	uitrekken,
extrajudiceel	buien rechtsdwang, buiten dingtalig
extraneus	vreemdeling, van buiten
extraordinair	buitengewoon
extraordinaris	ongewoon, ongemeen
extravagand	hooglopende, hooggaande
extravageren	hooglopen, uit het spoor slaan
extreem	uitnemende, bijzonder heftig
extrema unctio	laatste oliesel
extrême onction	laatste oliesel, heilig oliesel
extremis (prae)munitus	voorzien van de laatste sacramenten
extremis momentis	in zijn laatste momenten
extremis rebus	in uiterste nood
extremis Sacramentis refectus	afk.S.R.E, gesterkt door de laatste sacramenten van de H. Roomse Kerk
extremiteit	uiterste
extremus	laatst, uiterst
extunc	sindsdien
exüe	schatting, die betaalt werd door de burgers van een stad, voor zij naar een andere stad mogen vertrekken, anders als met consent, of haar poorter, of borgerrecht mogen ontzeggen, volgens privilegie elke stad daar van in het bijzonder verleent
exue.	recht dat geheven wordt door een stedelijk bestuur van erfenissen in de stad, die aan personen buiten de stad toevallen.
exulant	vluchteling door zijn geloof
exulteren	opspringen, huppelen
exunderen	overvloeien, uitvloeien
exurge	8e zondag voor Pasen
eygens	van hun, hun toebehoren
eyscht	eist, eisen
ezelskop	heraldiekteken, kop van ezel met lange oren