H
Hafk. huwelijksregister
H afk. heiraten
h. afk. hora, uur
h.a afk. hoc anno, in het huidige jaar
H.Gafk. Honorabel Gents, eerbare lieden,
H.Hafk. Honorabel, Home, eerbare heer (achten) waardig-, Heer
h.l afk. hoc loco, in diens plaats
h.l afk. huius loco, in diens plaats
h.mafk. Hoogmogende
H.Nafk. Noble Homme, edelman, edele
H.Pafk. Honorable, Personne, eerbare-, personen, mensen
h.t afk. hoc tempora, in deze tijd
haaienheien
haaier ontvanger der belastingen
haalketelhaak
haatooftvrucht van de haat
habeatdat zij hebben
habemuswij hebben
habentzij hebben
habiliteerenbekwaammaken
habita dispensatione na verkregen dispensatie
habita dispensatione
mater moniumcontra
hendi in tempora
clauso
na dispensatie verkregen te hebben, in de gesloten tijd gehuwd. (bv vastentijd)
habita dispensatione
matrimonium
gehuwd na dispensatie verkregen te hebben
habitabelbewoonbaar
habitakelezie habitatie
habitans inwoner
habitans in dicto pago inwoner van gezegde streek
habitatiewoonplaats
habitis imissorialibus met verkregen verlofbrieven
habitueerenbekleden
habytkleed
hac parochieonze parochie
häckerlandarbeider
hactenustot nu toe, tot heden
haddertwist
haechtengevangen nemen
haecken en ogenhaken en ogen, sluiting van dun ijzerdraad
haemekerknechtknecht van een paardenhalsjukken maker
haemmaekergareel -tuigmaker, paardenhalsjukken maker
haemorragia door een bloeding, bloeding
haereticaketterin
haeretitusketter
haerides ejus funda verunt
anniversarium
zijn erfgenamen hebben een jaargetijde gesticht
haermakerhaarwerker
haerspinsterwolspinster
haerwevermaker van harenkleden
haessenbroek
haesticheitpest
haesticheitedezie haesticheit
haestige siechtepest
haeymans(land)weiland ingesloten door duinen, meestal vrij onvruchtbaar gebied
hafenrefferaardenpotten handelaar
hafteelhouweel
haftenishechtenis
Haga comitisDen Haag, ’s Gravenhagen
Hage (‘s)zie Haga comitis
hagedocgewelf
hagedochtzie hagedoc
hagelonweer
hagelschutgepeupel
hagetronconecht kind
hagheghedinghe kleingeding, mindere rechtspraak
haid, haedoppervlaktemaat, 1 haid = 0,18 ha
hakblokheraldiekteken, slagershakblok
hakesnideredelsmid
halbfasten3e zondag voor Pasen
halfboenreoppervlaktemaat, halve bunder
halfdachwantzoveel als men in een dag kan ploegen
halff soe voellehalf zo veel, voor de helft
halfftepperbierverkoper die alleen per haalkan mag verkopen
halfjeinhoudsmaat, zeer verschillend in afmeting
halfkopmaatgraanmaat, 1 halfkopmaat = 1/256 lopen
halflevendhalfdood
halflinelandmaat, de helft van een line = 50 roeden
halfmaatgraanmaat, 1 halfmaat = halfscheidhelft, half 1/64 lopen (Leeuwarder stedemaat)
halfscheidhelft, half
halfschepelmaat voor droge waren
halfstedemaatgraanmaat, 1 halfstedemaat = 1/128 lopen (Leeuwarder stedemaat)
halfvandel graanmaat, 1 halfvandel = 1/8 lopen
halfvastenedonderdag in de derde week van de vasten
halfvierendeelzie halfvandel
halfwinningen de halfwinning was het recht te profiteren van de helft van de vruchten van
de gewassen op zekere gronden. De zettingen daarvan waren door eigenaar
en de pachter bij helft te ragen
halingein het geheim
hallegebotafkondiging in de hal
hallincgouden munt, ter waarde van 27 stuivers
hallincborseklein geldbeursje
hallorezoutzieder
halme (ende gifte) geven
halmergrenssloot tussen twee percelen
halsbantketting, nekversiersel ook; nekband voor honden
halsbergerharnasmaker
halsberghe pntserhemd, maliënkolder
halsberghoelezie halsberghe
halsbeugelzie halsiser
halsboeizie halsiser
halseigen over wiens leven een ander naar willekeur beschikken kan
halsen onthalzen, onthoofden, ook in de betekenis van omhelzen
halsgerechtehalsgerecht, het hoge gerecht, de bevoegdheid om het doodvonnis uit te
spreken, criminele rechtbank
halsgeweer vuurroer, geweer
halsgheweirzie halsgeweer
halsheerlycheit halsheerlijkheid, een heerlijkheid met laag en hoog gerecht d.i. halsrecht
halshere halsheer, hij die over iemands leven en dood beschikken kan, heer van een
heerlijkheid met halsrecht
halshouwer beul
halshuggenzie halshouwer
halsiser halsijzer, halsboei, halsbeugel, ijzeren band om de hals waarmede een misdadiger
vastgeklonken werd
halsklierenhalsdoek
halslossinge het afkopen van een rechtmatige doodstraf
halsmisdaad misdaad waarop de doodstraf staat
halsrecht voltrekking van de doodstraf
halsrechter rechter die een doodvonnis kan uitspreken
halsstraf doodstraf
halstariumzie halster
halstergraanmaat, 1 halster = 2 semester, 2 viertel
haltakemaat voor vloeistoffen
hameaugehucht, buurtschap
hamelschaap
hamelvleesschapenvlees
hancdiefbeul, scherprechter ook; galgenaas
hancijserhaal, ketting met haak boven vuur, voor het ophangen van pan boven het open vuur
hancmanzie hancdief
handaexehandbijl
handartschirurg, heelmeester
handdwaelzie handdwale
handdwalehanddoek, tafeldoek
handemerckenanalfabeten tekens, meestal kruisje van iemand die niet kan schrijven
handen (in)in eigen gebruik
handscoemaeckerhandschoenmaker
handstreichverloving
handtneminghezie hantneminge
handwercmanarbeider, handwerkman
haneveerheraldiekteken, lange smalle veer
hangarloods, schuur, bergplaats
hangebastgalgenstrop
hannekemaaiersgrasmaaiers afkomstig uit Duitsland
hansafk. habitans, inwoner, inwoonster, bewoner, bewoonster
hantastingehandslag, teken van trouw
hantcnapeknect, helper
hantcoopgeld dat gelijk bij de koop gegeven wordt ter bevestiging van de koop
hantdreyenaanleggen
hanteerenbewandelen, omgaan
hanteringeomgang, vandaar
hantgemerchandtekening, waarmerk, vaak een kruisje met de vermelding dat de persoon
niet kon schrijven
hantlakenhanddoek
hantloftebelofte op handslag bekrachtigd
hantneminge beslaglegging
hantschrifteigenhandige ondertekening, handtekening
hantscoewerkerehandschoenmaker
hantslaenbeslag leggen op
hantspeldobbelspel
hantvingerlijnvingerring
happenmacherzeisenmaker
harageriuswaarzegger, tovenaar
haranguebeweegredenen, betoog
harangueerenredevoeren
harckieruitbouw aan vestingmuur, wachttorentje
HarderovicumHarderwijk
harebringhenrechten waarop van oudsher aanspraak is
harenberstevoetboog
hariafk. haricotier, bonenhandelaar
harpatorharpspeler
harpenarezie harpator
harperezie harpator
harrepenninckhuurpenning
hart daceen dak van leien of dakpannen
hartmaentjanuari
hartmonatzie hartmaent
hartvankdodelijke flauwte
Hasbania Haspengouw
haselerenhet hazenpad kiezen, de aftocht blazen
hatebuurlastige buurman
haudererhuurkoetsier
hauwermijnwerker
havelijcroerende goederen
haven have, roerend goed
havenarepachter die de helft van de opbrengst moet overdragen aan de eigenaar
havenenverzorgen van al wat nodig is
havereyongeluk, schade, ongeval
havezateridderhofstede o.a in Drente en Overijssel
hazardlot, gevaar, avontuur, kansje
hazardeerenrkans wagen
hebdomada albade witte week voor Pasen
hebdomadarum weken
hebdomadicus een week oud
hebdomaliszie hebdomadicus
hechtehechtenis, gevangenis
hedentheden
heeckelvlaskam
heelkonstgeneeskunde
heemraden vertrouwensmannen binnen een dorp, zij zorgden voor de wegen, sloten en dijken
heemsoekingenverstoren of verbreken van de huisvrede
heerdoude naam voor boerderij in Groningen
heerdijheerlijkheid
heeremaandtermijn van 42 dagen, voor de uitbetaling van het krijgsvolk
heerengewadente leen heffen
heergewadeerfpacht gift, die een nieuwe leenman zijn leenheer geeft tot erkentelijkheid van
zijn weldaad
heergeweideeen betaling voor het verkregen leen, oorspronkelijk een persoonlijk eigendom, b.v.
een bijzonder paard, later een geld bedrag
heerlijkheidals een leenman zelf leenheer werd dan noemde hij zijn bezit een “heerlijkheid”.
letterlijk gebied van een heer
heeroykdeftig
heerstratebredeweg
heete siecktede pest
ook; voor tyfus gebruikt
hefzuurdeeg, maar ook drab, droesem
HEGMafk. Hare (hunne) Edele Groot Mogendheden
hegmuntvalse munt
hegtschede van een mes
heiden(s)zigeuner(s), zwerver(s)
heidenwerkertapijtwever
heidestreckerheide plaggensteker
heidin, heidenbewoner van de heide
heievelheiden
heijdt-keurtijdstip waarop het heidekruid gemaaid mocht worden
heilerchirurgijn ter velde
heiliger abendavond voor Kerstmis
heimsuchung mariäMaria’s bezoeking, 2 juli
heintepikduivel
heinzlervoerman
heirleger, bende
heiratenhuwelijken
heiratsbriefverklaring van geen huwelijksbeletsels, voor een in het buitenland of in een
andere parochie in het huwelijk tredende persoon
heirbaanweg in gebruik door het leger
heirthaard
heirtochtoorlog, veldtocht
heischeis, vordering
HELafk. Hersteld Evangelisch Luthers
hele pantserhemd of maliënkolder
HeliumDen Briel, Brielle
hellebaardheraldiekteken, lans met twee bijlen
hellemethelm
hellermunt, halve penning
hellichtopbrengst van de jaarlijkse pacht
helsenzie halsen
Helvetische bekentenishervormde belijdenis
hemzich
ook; akkerland omzoomd door een sloot
hembdtrockenkledingstuk dat tussen hemd en bovenkleding gedragen werd
hemelenheg om een stuk land
ook; van een plafond voorzien
hemelingezoldering, plafond
hemelvaart Jesus Christus, 2e donderdag voor Pinksteren
hemelvaart Maria15 augustus
hencgeltde gemaakte kosten voor het ophangen aan de galg van de veroordeelde misdadiger
henenkleeddoodskleed, lijkwade
henkerbeul, scherprechter
hennedrekkippenmest
hennehokkippenhok
hennemankippenboer
hennematskoetjeheel kleine koe, kon bij wijze van spreken in het kippenhok staan
hennemelkerkippenboer
henneschotdwars scheepsboord, vooruit onder de bak, met poorten waarin geschut werd
geplaatst om recht vooruit te kunnen schieten
hennetasterwellusteling
henneteenengekruiste en geknobbelde fruittakken van oude fruitbomen
hennevleeschkippenvel, huiveren
herzie here
herautwapenvoogd, wapendrager, wapenheer, krijgsbode, schildvoerder
herbariusgroenteman, oude vrijgezel
herburzenterug ontvangen
herdaechselnieuwe dagvaardiging (om te verschijnen)
herdagenopnieuw oproepen
heregisteren
heredeerenerven
heredeserven
heredisvan de erfgenamen
hereditario iuremet erfelijk recht
hereditaserfenis, nalatenschap
hereditas iacensna niet aanvaarde nalatenschap/ erfenis
hereditas petitioopvordering der nalatenschap/ erfenis
herediteiterfgoed, erfdeel,
herenbrootzeer fijn wit brood, de beste kwaliteit
herendeimtoppervlaktemaat, 1 herendeimt is de oppervlakte welke men kon maaien in
een dag, gevonden 0,44 ha
herenmudgraanmaat, herenmud is de oppervlakte die werd gebruikt voor het opgeven
van de belastbare grond, diverse oppervlakten-maten gevonden, 1 herenmud is
globaal 375 vierkante rijnlandse roeden = ca 0,54 ha
hereserfgenaam
heresiachevoorganger van ongelovige
heresiekwade gevoelens van de gelovige, ketterij, stijfzinnigheid
heretijckeongelovig
herfst maentseptember
herfstcotin het najaar te betalen rente of belasting
herfstmaentseptember
herigisteren
herides ejuszijn erfgenamen
héritageerfenis, nalatenschap, erfgoed
herizogohertog, in het Frankische rijk aanvoerder van de heerban (het leger van de
leenmannen) in een gewest van het rijk. later ook burgerlijk bestuurder
herkenluisteren
herkierwachttorentje, boogvormige uitbouw
herkruist kruisheraldiekteken, kruis waarvan iedere arm weer een kruis vormt
herlangenteruggeven
herle Heerlen
herlensis van Heerlen
hermaecktopnieuw gemaakt, hersteld
hermaphoditenmanwijven
hermijtkluizenaar
hermordenvermoorden
Herr Gottes Tag (unseres)Sacramentsdag, 2e donderdag na Pinksteren
herstengloeiend maken
hertganckmeent, deel van de gemeente waarop het vee gemeenschappelijk weidt,
ook gehucht of wijk
hertimmerdeherbouwde
hertogbestuurder, door overerven van en groot deel van het land, lid van de adel van
het land. In het Frankische rijk; aanvoerder van de heerban (het leger van de
leenmannen) in een gewest van het rijk. In de merovische tijd en landsheerlijke
periode, hoger in rangorde dan graaf, staat aan het hoofd van enkele
graafschappen en het tijdelijke leger
herwaertsin afgelopen jaren, voorheen
Herzjezufest3e vrijdag na Pinksteren
hesiterentwijfelen
heuerleut(h)ezie Heuerlinge
heuerlingezelfstandig werkende keuterboeren, die hun woonhuis en enkele hektaren l
and pachtten van een boer. Naast het pachtgeld moesten zij ook gedurende
een afgesproken aantal dagen diensten verlenen op de boerderij van de verpachter.
heuetjuli
heumonatzie heuet
heuresuur, uren
heures du matin (à ......)om ...... uur in de morgen
heureuxgelukkig
hevelmoedervroedvrouw
hevemoederbaarmoeder
hevenelandmaat = 220 meten
heveningezie hevene
hexagramheraldiekteken, twee door elkaar gevlochten driehoeken
heydehorstzandgrond begroeid met heide, meestal hoger gelegen
HHMafk. Haar hoog Mogendheid
hic hier
hic facta est hier is gedaan
hic iacethier ligt (begraven)
hiergisteren
hier (au) soir gister-(en)avond
hier matingister-(en)morgen
hierarchiekerkvoogdij
hierbevorenhierboven, vroeger, eertijds
hierentarehier en daar
hierogliphischbeeldsprakelijk, in beeldspraak
hijlikentrouwen
hilleheuvel, verhoging in het land, vluchtplaats
himmelfahrt Christi 2e donderdag voor Pinksteren
hinc indevan beide kanten
hipocrytveinzer, schijnheilige
hiteafk. héritage, erfenis, nalatenschap, erfgoed
ho.moafk. hoog mogende
hoc annoin het huidige jaar
hoc statuin deze toestand
hoc temporain deze tijd
hödelvoddenraper
hodenschneidernatuursteenbewerker
hodie vandaag, heden, tegenwoordig
hodie manie hedenmorgen
hodiernovandaag
hodiernusvan deze tijd
hodlerkoopman
hoed inhoudsmaat voor steenkool en graan, zeer veel verschillende afmetingen
gevonden o.a. zuid Holland/Zeeland, 1 hoed = 1003 ltr. Zeeuws Vlaanderen,
1 hoed = 200 ltr.
hoede synoniem van beckenele
hoedekinehuidige, tegenwoordige
hoedemakerhoedenmaker
hoefiserhoefijzer
hoeftbeeststuk vee met hoeven
hoeftseghelebelangrijkste zegel aan een gezegeld stuk
hoekensvleyschvlees van een geitenbokje
hoepbinderkuiper
hoeredophoerenloper
hoerendebehorende
hoerenwaardbordeelhouder
hoerevoogdhoerenloper, maar ook bordeelhouder
hoerhuisbordeel, spreekkamer
hoermaentdecember
hoerninconecht kind
hoerntvyehoornvee
hoert (totten haeve)behoord (tot het goed)
hoertochtlokken van jonge meisjes met ontuchtige bedoelingen
hoetinhoudsmaat voor graan= 172 ltr.(België)
hoetelenafdingen
hoetpoluwezie hooftpeluw
hoeveoppervlaktemaat, 1 hoeve = 162 morgen = ca. 14 ha.
hoeymaetehooiland
hofcampland bij een hof behorend
hoffmuttersmannpachter van melkvee
hofzaadzaad afkomstig uit de tuin
hoge heerlijkheidhalsheerlijkheid, als de heer de hoge jurisdictie heeft, d.w.z. de rechtspraak
in criminele of halszaken (mogelijke veroordeling tot de galg)
hohe mittschewoensdag na Pinksteren
hohes neujahrhoog nieuwjaar, 6 januari
hoiemaentjuli
hoikekapmantel
hoiluyderhun ieder, hun
hoimeentgezamenlijk hooiland
hoimerschzie hoymersch
hökermarskramer
holblokklomp, houten schoen
holdenhouden
hollafk. hollands(e)
hollandaisHollands
hollandicus Hollander, in de betekenis van iemand van boven de grote rivieren
hollandse daalder, munt 17e-18e eeuw , gelijk aan 37 stuivers
holsterknapzak
holthout
holtzfällerhouthakker
holzmengerhouthandelaar
homagemanschap, held, onderdanigheid
homicidiedoodslag
homiliegesprek, redenering, predicatie
homissehoogmis, mis met meer priesters
homme de foigelovige
homocidemoordenaar
homologatiebekentenis, goedkeuring
homologeerengoed kennen
honafk. honneste, eerlijk, rechtschapen, fatsoenlijk, netjes
ook; hun hond
hondoppervlakte maat, zeer verschillend in oppervlakte bv 1 hond = 100 vierkante
roeden, ook gevonden 1/6 morgen, 1/5 morgen
hondenslagerfunctionaris belast met honden uit de kerk te verjagen
honderdinhoudsmaat voor zout, ca. 18500-20000 ltr en vroeger voor graan, ca 13000-17000 ltr.
honderdoppervlakte maat, verschillend in oppervlakte bv 1 (groot)honderd =
300 vierkante roeden = ca 0,70 ha, 1 (kleine) honderd = ca. 200-240
vierkante roeden = 0,30-0,35 ha stuksmaat, 1 (groot)honderd = 120-144 stuks,
1 (kleine)honderd = ca. 96-101 stuks
hondertechstehonderdste
honesteeerbaar
honestus eerzaam
honeureer
honorzie honeur
honorereneren
honorisvan de eer
honschoteen soort wollen stof
hontzie hond
hontoppervlaktemaat, 1 hont = ?, verschild op veel plaatsen in
oppervlakte
hoochbailliu voorname of voornaamste baljuw
hoochgemeltbovengenoemd
hoochheerlijcheit halsheerlijkheid
hoochhuus slot, kasteel, huis van de heer
hoofdelike misdaet halsmisdaad
hooftclagerde oudste, wettige mannelijke nabestaande van de vermoorde
hooftpeluwlangwerpig hoofdkussen
hooftraedtvonnis van de hoofdbank
hooftrechthoofdbank
hooftredenaere hoofdrekenmeester of ontvanger
hooftschepenenschepenen van de hoofdbank
hooftsondezwaar misdrijf (moord)
hooftvauwzie hooftvrouw
hooftvrouwhoerenwaardin, koppelaarster
hoogh nodichdirect noodzakelijk
hooibroecklaag gelegen hooiland
hooigaffelhooivork
hooimaatoppervlaktemaat, 1 hooimaat = 1/3 gemet, ook 1/9 bunder = 0,14 ha
hooimadezie hooimaat
hoopstroomaat, 1 mande stro = 16 bundelen, 10 bundelen = 1 tierlingh,
1 tierlingh = 10 geluyt, 100 geluyt = 10 hopen, 1 hoop = 10 geluykens
hoop (den)bij elkaar
hoorhuiscollegezaal
hoornbergtop
hooskous, maar ook als broek gezien
hoosbandkousenband
hoplochthopakker, akkerland met hop
hoppelbont, gespikkeld
hoppevatdrafkuip, 1 hoppevat = 232 gelten koren
hora afk.h., uur
hora matutina morgenstond
hora secunda a pradotwee uur 's middags
hora tertia matutinaom drie uur in de morgen
hora vespertinaavondstond,
horae canonicaede kloosterachtige godsdienstoefeningen
horarum uren
horenhaar, hun
hornanus van Horn
horninckind in overspel verwekt
hornungfebruari
horologieuurwerk, zonnewijzer, wekker
horreerenverschrikken, afgrijzen
horreumschuur
horreurafschrikken
hortatievermaning
horterenvermanen, aanmanen, aanmoedigen
hortulanustuinman
hosenratrad van een watermolen
hosenwielzie hosenrat
hospesgastheer, later ook herbergier of waard
hospitumgasthuis, ziekenhuis
hossenbroek,
hostagiepand, gijzel
hostelherberg
hostelgiergijzeling
hostillieitvijandschap
houmessnoeimes
houtbrekeretimmerman, houthandelaar
houtemanhouthandelaar
houtmengertimmerman
houtschatpacht voor bosgrond
houtwashakhout
houwelijckhuwelijk, getrouwd
houwelijken staatgehuwd, huwelijkse staat
houwerploegmes
hoverdyenwilleuit hoogmoed
hovetendehoofdeind van een bed
ook; de hemel aan het hoofdeinde van een bed
hovetlakenhoofddoek, sluier
hovetmessehoogmis
hovetschathoofdsom
hovetsommezie hovetschat
hovetswerehoofdpijn
hoydroog gras
hoykenzie huicke
hoylanthooiland
hoymaentjuli
hoymerschhooiland
hrtgafk. hertog
Ht. afk. op huw. akte, handtekening
htaonafk. habitation, het (be)wonen
hübscher ( montag,
dienstag, mitwoch)
maandag, dinsdag, woensdag na Pinksteren
huckermarskramer
huddevetterleerlooier
huermanhuurder
huflantland bij de boerderij behorend
huiadem alhier
huickebovenste kleed voor man en vrouw
huijsevesterkwartiermaker
huikefakenduistere zaakjes
huikevaakbedrieger, oplichter
huimorgenhedenmorgen
huinuchtenthedenmorgen
huiskasteel, slot
huisankermuuranker
huisbrekerinbreker
huisleggentin de kost zijn, inwonen
huisluidenboeren
huismanboer
huisprelaten heraldiekteken, paarse hoed met 6 kwasten
huissfrouwhuisvrouw
huissierdeurwaarder
huisvrouvrouw, echtgenote
huiswaerderbewaarder van in beslag genomen huisraad
huisweeckedoor ziekte gebrekkige lieden, arme gebrekkige lieden, levend van de
bedeling en
bedelen
huiusvan hier, van deze
huius annivan dit jaar
huius communitatis scabinusschepen van deze gemeente
huius foliivan dit blad
huius locivan deze plaats
huius locoin diens plaats
huius pagivan dit dorp
huius prolisvan dit kind
hujades (mensen) van hier
hujis zie huius
hujus communitatis scabinusschepenen van deze gemeente
hujus locivan deze plaats
HuleriHeerlen
humain menselijk, beleeft
humareter aarde bestellen, begraven
humatabegraven vrouw
humatesbegraven
humatiozie humates
humatusbegraven man, begraven
humblenederig, demoedig
humilislaag, nederig
humiliteitnederigheid, ootmoedigheid
husarus huzaar
huterhoedenmaker
huurbriefhuurcontract
huurgavede huur, pachtsomme
huurlinchuurder van het gehuurde
huushuis
huuschaphet geld als huur betaald
huusghenoeten de andere leenmannen van éénzelfde leenheer
huusrumynghegedwongen ontruiming van een huis
huusseelbindtouw
huuswereerf, het gebouw
huwelixmanzie: hillixman
huyrehuur, huurpenningen
hyeraffhiervan
hymnelofzang
hypocrijthuichelaar, geveinsde
hypocriseveinzen
hypocrisieveinzen, schijnheiligheid
hypoteeqonderpand, tegenpand, grondpand, vesting
hypothequeerenveronderpanden
hypothequerenvestigen, veronderpanden
hyprocriteschijnheilig