| K | |
| (zie ook letter C) |
| k | afk. calende, kalender |
| kaak | schandpaal |
| kaakkalaar | snoever, opschepper |
| kaakster | vrouw die veel praat |
| kaal | arm |
| kaalkin | melkmuil |
| kaarsnis | nis in muur, vaak bepaalde de zijde waarin de nis was aangebracht wie
de eigenaar is |
| kaasjager | schooier |
| kaay | kei |
| kabas | mand |
| kabuzenbauer | koolteler |
| kadaster | grondbeschrijving register van alle gronden en onroerende eigendommen in
een land, voor berekening van de te heffen belasting bureau van het kadaster
waar plannen en kaarten, benevens schattingsregisters en documenten bewaard
en bijgewerkt worden |
| kadasterlegger | legger voor de omslag der kadastrale belasting |
| kadastraal | tot het kadaster behorende, kadastrale omschrijving, kadastrale plans |
| kadastreren | kadastrering, het meten en in kaart brengen van alle onroerende goederen, kadastraal
inschrijven, volgens het kadaster omschrijven |
| kaenpe | vlas, hennep |
| kaerdemaker | wolkammenmaker |
| kaerdewolle | gekaarde wol |
| kaerinne | zie carinne |
| kaether | soort keuterboer, meestal zonder marktrecht |
| kaiserkirmes | 3e zondag in oktober. Door Josef IIe als algemene kermisdag in het land aangewezen |
| kakstoel | kinderstoel met po onder de zitting |
| kalenden | 1e van de maand in de oud Romeinse kalender |
| kalfbroeder/ -zuster | voorzoon of dochter, kinderen uit de voorhuwelijkse periode, kunnen ook;
de kinderen van een weduwe/weduwnaar zijn |
| kalfzuster | zie kalfbroeder |
| kalkere | pleisteraar, stukadoor, witkalker |
| kalkoen | heraldiekteken, omgebogen einden van een hoefijzer |
| kaltschmied | koperslager |
| kamergang | stoelgang |
| kammelot | stof van dierlijk haar |
| kammerjungfer | kamernier |
| kamp | afgeperkt stuk grond |
| kan | heraldiekteken, kan met oor en tuit ook; inhoudsmaat voor natte stoffen,
1 kan = 80 -112 kan per aam = 1,4 -2 ltr, inhoudsmaat voor graan 1 kan =1/64 zak |
| kandelmeß (lichtweih) | 2 februari |
| kandler | tinnegieter |
| kanefaßweber | kunst katoenwever |
| kangsen | dobbelen |
| kanjel | dakgoot |
| kanteel | tanding van een borstwering aan bovenzijde torens en muren |
| kanter | roggebrood met een stevige korst |
| kantijn | kanten stof |
| kanton | heraldiekteken, vrij kwartier op schild |
| kapelani | huis voor zelfstandige huisvesting van de kapelaan |
| kapitein | ambtenaar, belast met het landbestuur tijdens afwezigheid van de graaf
ook; drost, mamboor, seneschalk genoemd |
| kapittel | college van geestelijken dat gezamenlijk de zielzorg in een parochie uitoefent.
hoofdstuk van een reglement. adviescollege van de bisschop |
| kapittelkerk | hoofdkerk in het werkgebied van het kapittel |
| kapoen | besneden haan, vetgemeste haan |
| kapoenen | castreren |
| kapoets | hoofdkapook; voor een muts met zijflappen voor over de oren |
| kappoot | mantel |
| kapproen | muts, kap |
| kapstok | zotskap |
| kapucijn | monnik, heraldiekteken, monnik in bruine pij |
| karbonkel | versterking op een schild |
| karcher | vervoerder |
| kardewaghen | zie cardewaegen, |
| karel | kerel |
| kareman | zie karrenman |
| karfreitag | goede vrijdag voor Pasen |
| karinghe | braaknijging |
| karman, | zie karrenman |
| karmozijn | karmijnrood |
| karnel | kolonel |
| karolusguldens | betaalmiddel, 1 Carolusgulden = 20 stuivers kwam voor in 2,94 gram goud
en in 23,72 gram zilver. In gebruik omstreeks 1540 |
| karrenman | voerman van een bespannen karook; rondventer in de veenderijen,
ook; boer met slechts één paard, waarmee hij zich verhuurt. |
| karrepoets | zie kapoets |
| karspell | kerkdorp, kerspel, parochie |
| karteldarm | kronkeldarm |
| karwoche | de week voor Pasen |
| kasjak | lange overjas |
| kastimentshuyge | huisje waarin men voor straf werd opgesloten |
| kastorie | bevergeil |
| kateele | zie kateile |
| kateile | levende have, het vee, maar ook; roerende goederen, de inboedel |
| kauderer | vlashandelaar |
| käufler | opkoper |
| kavel | perceel, portie van een nalatenschap, partij, lot |
| kavelaar | hij die de verdeling der loten doet |
| kavelbrieven | akten met beschrijving van eigendommen bij echtscheiding |
| kavelen | verkavelen, in kavels scheiden, in percelen verdelen, in loten verdelen, in partijen verdelen
ook; loten, een lot trekken |
| kaveling | het kavelen, verkaveling, bij kaveling verkopen, in loten verdelen |
| kaviller | vilder, beul |
| kawertin | woekeraar, wisselaar |
| kebse (pellex) | bijvrouw, liefdesverhouding |
| kechtken | jongetje |
| kede | ketting |
| kedel | vrij kort en wijd overkleed |
| keel | rood |
| keelberch | halsketting, halsband |
| keeldarm | luchtpijp |
| keerne | karntonook; ton, vat |
| keersgieter | zie kerseghieter |
| keert | sla om |
| keete | loods, schuur,armoedig huisje, klein huisje , huisje |
| kegel | onwettig kind |
| kegelaer | oorlogswerktuig, soort blijde, stenen en keienwerper |
| keiacker | slecht stuk landbouwgrond met veel keien |
| keisers | een vrij grove lakenstof |
| keistrinc | grondstuk met veel stenen in de grond |
| keldenaer | zie keldeneer |
| keldeneer | kelder |
| kelderie | werkzaamheden van de keldermeester |
| keldermont | keldertoegang aan de weg met valluiken |
| kelen | de keel afsnijden |
| kelle | waterloop bij een watermolen |
| kellenaar | zie kelner |
| kelnare | keldermeester |
| kelnear | kelder |
| kelner | met de zorg van de voorraad in de kelder belast |
| kemenade | verwarmbare kamer, kamer met eigen schoorsteen |
| kemeneie | zie kemeneye |
| kemeneye | schoorsteen, schouw, stookplaats |
| kemp | vlas, hennep |
| kempster | vlaskamster |
| kemwolle | kamwol |
| kennef | beugel bij vee om weglopen te voorkomen |
| kennen | bekennen, verklaren |
| kennep | zie kaenpe |
| kennesse | doen boodschap overbrengen |
| keper | heraldiekteken, balken in vorm van een dak |
| kerckbreker | kerkrover, kerkschender, |
| kerckelijck getuiygenisse | kerkelijke attestatie |
| kerckfogden | kerkvoogden |
| kerckfoochden | zie kerckfogden |
| kerckgeregtigheid | de aan de kerk toekomende vergoeding |
| kerckghebodt | openbare afkondiging in de kerk |
| kercklicke versamelinghen | kerkelijke samenkomsten |
| kerckmeyster | functionaris belast met het beheer van de plaatselijke kerkelijke goederen |
| kerckweten | in de kerk afgekondigd |
| kercmoeder | kosteres |
| kercwedeme | pastorie |
| kerellaken | laken voor het maken van een overkleed |
| kerfstoc | een stok, die het "rekenboec" vervangt bij personen, die niet schrijven kunnen,
de betaling werd door een "kerf " (insnijding) aangeduid, terwijl schuldeiser en
schuldenaar elk een stok hadden, die te gelijk gekerfd werden en waarvan dus
de insnijdingen nauwkeurig met elkander moesten overeenkomen en passen,
zodat vervalsing onmogelijk was |
| kerfstok | stok waarop door kerfjes of insnijdingen aangewezen wordt, hoeveel (b.v. broden)
de houder van de kerfstok op krediet gehad had |
| kerfzaag | grove boomstammenzaag |
| kerkeaer | kerker |
| kerkenbrief | akte uit het kerkelijke archief |
| kerkenhoeder | gevangenenbewaarder, stokbewaarder |
| kerkenraet | zie kerkfabriekraet |
| kerkensprake | openlijke afkondiging in de kerk |
| kerkercnape | gevangenbewaarder |
| kerkeringe | kerkerstraf |
| kerkersteen | gevangenis, kerker |
| kerkfabriekraet | kerkenraad |
| kerkzegels | uitgaande brieven werden voorzien van kerkzegels als waarmerk |
| kerle | lang overkleed voor mannen en vrouwen |
| kerne | kruik, vaas |
| kerseghieter, | kaarsenmaker |
| kerselare | kersenboom |
| kersemakere | kaarsenmaker |
| kersepipe | koperen pijpje om kaarsen in te zetten |
| kerspe | fijn lijn gewaad |
| kerspel | dorp, kerkdorp, parochie |
| kerstael | kristal |
| kerte | ijzeren band om de naaf van een wiel |
| keßler | ketelmaker |
| ketelaer | ketelsmid |
| ketelbuter | ketelhersteller |
| ketelspijs | geelkoper |
| ketelspyse | zie ketelspijs |
| ketenwerckers | wevers |
| ketikyn | kettinkje |
| ketter | persoon die de officiële leer van de kerk niet erkende, afvallige |
| ketterschen | zie ketter |
| keulsekruiken | aardewerk kruiken, vaak blauwgrijs glazuur aan bovenzijde |
| keurboeck | register waarin vermeld alle keuren en verordeningen van stad |
| keuren | kiezen, keuze |
| kevesch | buitenechtelijk, onecht |
| keveschen | overspel plegen, buitenechtelijke liefde bedrijven |
| kiekijn | kuiken |
| kiep | mand van marskramer |
| kiepkerels | marskramers |
| kieremier | soort lakenstof |
| kiints leggen | in de kraam liggen |
| kimmetje | zie kinnetje |
| kin | zie kinnetje |
| kind | vaak in begraafboek als aanduiding van een doodgeboren kind, zonder
voornaam begraven met alleen de naam van de vader en soms de moeder |
| kindelbedde | kraambed ook; bevalling |
| kinderdach | aller - kinderdag, 28 december |
kinderen van getrouwden
bedde | wettige kinderen |
| kinderflepje | driehoekig doekje voor onder het kinderhoofd |
| kinderheffen | dopen van een kind |
| kinderman | kraamheer |
| kindoeck | doek om de kin van een overledene |
| kinne | bloedverwant |
| kinnetje | inhoudsmaat, 1 kinnetje (natte) stoffen b.v. boter = 1/4 ton, bij (droge) stoffen
als aardappels en fruit ca 1/8 ton |
| kinsfolk | familie |
| kist | houten meubel kan in diverse uitvoeringen zijn |
| kit | schenkvat |
| kkk | afk. kerkelijk(e) |
| kl | zie k |
| klad | voorlopig ontwerp van een geschrift |
| kladde | zie klad |
| klagansager | doodbidder, aanzegger van overlijden |
| klampferer | blikslager |
| klapmuts | munt stuk ook; goud gulden genoemd |
| klapmuts (klein) | porseleinen (vinger)kommetje voorzien van een platte rand. vaak chinees. |
| klapperman | nachtwaker met klapper of klepper. Gaf elk uur de tijd aan. |
| klaringe | verklaring, beslissing, vonnis, uitspraak |
| kleiber | leem vloerenmaker |
| kleinböttcher | potten / bekermaker |
| klepperman | zie klapperman |
| kleremacher | beenderas brander voor het goud en zilver smelten |
| klet | jak met korte mouwen |
| klimmend | heraldiekteken, als een dierfiguur op de achterpoten staat |
| klingelbuidel | collectezak aan lange steel. Vaak voorzien van een belletje om slapende
kerkgangers wakker te maken |
| klippkrämer | klompenhandelaar |
| kloostermop | baksteen uit de middeleeuwen, afm. ca 30x15x7-8 cm |
| klotermelk | gestremde melk |
| knaap | vrijgeboren jongeling, kon na opleiding tot ridder geslagen worden |
| knechten | vaak zijn hiermee soldaten bedoeld |
| knelinghe | kniebedekking |
| kneveler | bier uitrijder |
| knie | graad van bloedverwantschap |
| kobaltblauw | heraldiekteken, kleurook; lazuur en nassaublauw genoemd |
| koegelkap | mantelkap |
| koegras | Friese landmaat. Letterlijk de hoeveelheid land die nodig is voor een koe (ca. 2 ha |
| koehooi | de hoeveelheid hooi die nodig is voor een koe, diverse afmetingen
gevonden ca 14x7x7, voet = ca 2500 kg vers of 2000 kg droog hooi |
| koekernoot | bedrogen echtgenoot |
| koemis | koemest |
| koerboeck | zie; coorboec |
| koeren opsetten | de boeten in een vastgestelde keur verhogen. |
| koeryser | merkijzer, voor het aanbrengen van een merk of keur op een voorwerp |
| koetsligter | ???? |
| koeven | oppervlaktemaat, ca 300-400 vierkante roeden = ca 0,4-0,65 haook; gevonden 2 morgen |
| koewei | zie koeven |
| koeweyden | weilanden |
| koeybeesten | koeien |
| kofferen | in een koffer doen |
| kogler | kunstenaar, goochelaar |
| kognat (cognatus) | bloedverwantschap in de vrouwelijke lijn |
| kohier | een staat van in een bepaalde periode te innen belastingen |
| kolde | oude |
| kolken | kolk, maar ook; doorbraak in dijken |
| kolrijdster | heks |
| kolsmid | koud-smid, smeed het ijzer zonder te verhitten |
| koman | koopman |
| kombaars | deken |
| kome | koopman |
| komsenilje | scharlakenkleurige verf |
| konings daalder, | munt 17e-18e eeuw, gelijk aan 51 stuivers |
| koningsroede | lengtemaat, 1 koningsroede = 3,91 m1 |
| konkelleen | vrouwenleen, leengoed dat ook aan vrouwelijke erfgenamen kon overgaan |
| konkubine | bijvrouw van een gehuwde man |
| konnubium | huwelijk |
| konsanguintät | bloedverwantschap |
| konvoybiljet | begeleidingsbrief |
| kooien | copuleren |
| kookpot | heraldiekteken, pot in aanzicht met 3 voeten en 2 oren, soms met hengsel |
| koopmansschappen | koopmansgoederen, handelswaar van een koopman |
| kop | inhoudsmaat voor droge goederen, 1 kop = 1/4 vat = 4,7 ltr |
| kopergoud | messing |
| kopmaat | zie kop |
| kopse | zie kopzaad |
| kopsend | zie kopzaad |
| kopulation | huwelijksvoltrekking |
| kopzaad, | oppervlaktemaat, 1 kopzaat = 1/4 lopenzaat = 12 vierkante roeden |
| koren | braken, overgeven |
| korf | inhoudsmaat voor fruit 1 korf = .... ltr. ook; lengtemaat, 1 korf = 0,5-0,6 m1 |
| kornel | kolonel |
| kornuit | hoorndrager, makker |
| kors | kersttijd |
| korssemeister | bontwerker |
| korstijd | kersttijd |
| körtzner | bontwerker |
| kossäten | landarbeider |
| kost doen | eten geven |
| kostelijcken | duurder |
| kouter | zie couter |
| KPA | afk. Katholisch Pharr-Archiv |
| kr. | afk. Kreis regio |
| kraamkint | pasgeboren kind, meestal de aanduiding voor doodgeboren |
| krämper | opkoper |
| krancken | zieken |
| kranckheiden | ziekten |
| krancklijken | ziekelijke |
| krankgeluk | ongeluk |
| krasser | penis |
| kräuter weihe | dag voor de gewassen, 1 augustus |
| krebbe | vuilnisbak |
| Kreis | regio |
| Kreisler | graanhandelaar |
| kreitsdag | landdag |
| kretscher | waard |
| kreuzerfindung in mai | kruisvinding, 3 mei |
| kreuztag in mai | zie kreuzerfindung in mai |
| kricht | krijgt |
| kriebelziekte | ergotisme, vergiftiging met moederkoren. vooral op vochtige gronden
voorkomende uitwas bij graansoorten, (vooral in roggearen) die een
giftige werking heeft.
brood van graan dat moederkoren bevat kan de ziekte veroorzaken, het
kriebelende gevoel in het lichaam kan verlamming, blindheid en zelfs de
dood tot gevolg hebben |
| kriek | kersook; het achterste |
| krijg | oorlog |
| krijgskeur | dienstplicht |
| krimp | insnijding, inspringend muurwerk |
| krocht | hoge zandgrond, hoog gelegen akker |
| kroes | inhoudsmaat, 1 kroes = 1/120 ton = 1,4 ltr. ook; bekend als pullemaat |
| kroosheemraden | vertrouwensmannen binnen een dorp, zij zorgden voor de wegen, sloten en dijken |
| kruder | kruidenhandelaar |
| kruf | hoerenkast, kroeg |
| krugbäcker | pottenbakker |
| kruis | Vlaamse inhoudsmaat voor droge kalk, ca 1733 ltr, later ook; 10 hl. |
| Kruis rixdaelder | betaalmiddel, patagon |
| kruishout | timmermansgereedschap |
| kruisschepel | inhoudsmaat bij graan, 1 kruisschepel = 2 mud = ca 29-34 ltr. |
| Krulkruis | heraldiekteken, ankerkruis met spiraalvormige ombuiging aan de uiteinden |
| kuamp | komt |
| kuer | verordening, handvestook; merkteken op zilver en goud |
| kuerbouck). | zie; coorboeck |
| kuerbrieven | een beschreven keur |
| kummer | kuiper |
| kumper | verfknecht |
| kundschaft | oorkonde die de ambachtsgezellen van de patroonsvereniging (gilden) van
de stad waar zij gewerkt hadden uitreikten |
| kunkelmacher | spinrokmaker |
| kunkelmagen | bloedverwanten uit de vrouwelijke lijn (kognaten) |
| kürbenzeiner | korvenmaker |
| kurkeler | klompenmaker |
| küster | landmeter |
| kwart | inhoudsmaat voor natte stoffen, 1 kwart = 3/4 kroes = 1,05 ltr graanmaat,
1 kwart = 1/4 meuken,
voor overige vaste droge stoffenook; de naam kwartier gebruikt |
| kwartier | deel van een provincie of gewestook; deel van een wapenschild |
| kwartier (maten) | lengtemaat. 1 kwartier = 1/4 duimook; gezien 0,25 cm. inhoudsmaat speciaal
voor koren en zout. ook; graanmaat, 1 kwartier = 1/4 meuken, 1/4 lopen,
1/4achel, 1/4 maat |
| kwartier (vervolg) | ook; droge stoffenmaat, 1 kwartier =1/4 honderd, een kwartier was ook; weer
verdeeld in groot kwartier, = 24 vat of 96 maat en klein kwartier = 26 vat of 24 maat |
| kwartieren | indeling van een schild |
| kwartierstreep | heraldiekteken, als een vrij kwartier gelijk gekleurd is als het schild word dit
afgescheiden door een dunne lijn |
| kwelijzers | duimschroeven |
| kyven | betwisten |
| kyving | betwisting, bedinging |