| P |
| p | afk parrain, doopheffer, peter, doopvader |
| P | afk. père, vader
ook; doopheffer / Peter |
| p | afk. par, parentes, ouders |
| p | afk. pagina, bladzijde |
| p | afk. pupur, pourpre, heraldiekkleur, kleur paars, aangegeven door een
linker-schuinlijnen |
| p | afk. pagina, bladzijde |
| p.m | afk. post meridiem, na de middag
ook; afk. pro memoria, ter herinnering |
| p.m.s.l | afk. per matriomonium subsequens ligitimatus, door het huwelijk van zijn
ouders alsnog gewettigd onwettig kind |
| p.p | afk. parentes, ouders |
| p.s | afk. post scriptum, naschrift |
| p.t | afk. pro tempore voor de tijd van |
| pa | afk. postérité adultérine, nageslacht-, nazaten uit echtbreuk, overspel geboren |
| paaiement | kleingeld, |
| paaijemnent | zie paaiement |
| paal | heraldiekteken, strook begrenst door twee lijnen |
| paap | in de middeleeuwen de naam voor priester |
| paaps | rooms |
| paardemeester | dierenarts speciaal voor paarden |
| paardetuisser | paardenkoper |
| paartje | inhoudsmaat bier, wijn. 1 paartje = 2 pint = ca 1,2 ltr |
| pabilioen | vermoedelijk een bed? |
| pace | in vrede |
| pacers | melaatse |
| pachdach | betaaldag |
| pacht | belasting |
| pachtbraecke | verbreking van het pachtcontract, - huurcontract |
| pachtbrake | zie pachtbraecke |
| pachtbrief | pachtakte |
| pachtgoet | onroerend goed in pacht gegeven |
| pachthof | hoeve, hof in pacht gegeven |
| pachthuus, | kleine boerderij, huis in pacht gegeven |
| pacificatie | bevrediging, vredestichting, verzoening |
| pacifiq | vredig, vreedzaam |
| pacifisceren | verdragen, bevredigen, overeenkomen |
| pacta | huwelijkse voorwaarden |
| pacta dotalia | huwelijkscontract |
| pade | peet, doopvader |
| padeken | paadje, weggetje |
| paeco | omroeper van het gemeentebestuur, heraut, gerechtsbode |
| pædictum | voornoemd |
| paegnans | zwanger |
| pael | grenspaal |
| paelder | beambte die de grens van een gebied aangeeft |
| paelge | stro |
| paelgenoot | buurman |
| paellander | polderbewoner, poldergast |
| paelscheidinge | afpaling van grond eigendom |
| paelstede | plaats waar grenspaal staat |
| paerdoen | kwijtschelden |
| paeremakere | mandenmaker |
| paersscaerlaken | paarsroodscharlaken |
| paert | deel |
| paertcoen | verdeling van nagelaten goederen |
| paertshoeve | (on)kruid, klein hoefblad, goed geneesmiddel tegen zwerende
clapporen (ontstoken) |
| paetkin | paadje |
| paeyemeester | stadsontvanger |
| paeyen | betalen |
| paffuut | wapenknots aan de punt voorzien van een snijdend uiteinde |
| pagadoor | betaalheer, penningmeester, betaalmeester |
| pagamentum | betaalmiddel, betaling |
| page | paard, zowel een rij- als trekpaard |
| pagie | zijde, zijdienaar, zijganger ??(naast het paard lopen ??) |
| pagimagister | (dorps -) burgemeester |
| pagulus | gehucht |
| pagus | dorp |
| pain céleste | heilig sacrament |
| pair | engels edelman, de naam is ontstaan doordat volgens middeleeuws
rechtsbegrip niemand geoordeeld kon worden dan door zijn "pairs"
dus zijns gelijke |
| pairess | de vrouw van een pair |
| pairschap | rechten en waardigheid van een groot leen, met invloed, stond vlak onder
de kroon |
| paisibel | vreedzaam |
| paix | vrede |
| palais | paleis |
| palbabel | gelijkenis |
| pale | ovenschop |
| paleisteren | polijsten |
| palen | afbakenen, afpalen, de grenzen aangeven |
| palen, (op de) .. | op de grens |
| paleografie | kennis van het oude schrift |
| palestermacher | schietbogenmaker |
| paleye | katrol |
| palimpsest | een perkament -handschrift, waarop veelal uit zuinigheid, over de onleesbaar
gemaakte eerste tekst een andere geschreven is. Langs chemische weg
gelukt het vaak de oorspronkelijke, soms waardevolle tekst, weer leesbaar te maken |
| palinge | grens van een erf. |
| palinodie | weerroeping, herroeping als men van iemand heeft kwaad gesproken |
| palissaden | heraldiekteken, brede aan de bovenzijde gescherpte palen |
| palloerlaken | laken voor het maken van banieren |
| palm | lengte maat, kleine palm = 3 cm, grote palm = 9,6 cm, na 1820 is de palm 10 cm |
| palmarum | palmzondag, de zondag voor Pasen |
| palmslach | zie coopslach |
| palpabel | tastbaar |
| palster | herderstaf |
| paltsgraaf | gedelegeerde van de keizer en paus |
| palustre | broekland (kleigrond langs rivieren), moeras |
| panchiser | ontvanger van de panchys (het heerlijk recht op het brouwen van bier) |
| panchys | heerlijk recht op het brouwen van bier |
| pancys | zie panchys |
| pandbrief | schuldbekentenis |
| pande | bieden (ook; " verbieden") de gepande goederen ter terechtzitting aanbieden
aan hen, die beter recht daarop hebben. (als voorbereiding tot het toewijzen
van de panden door de rechter.) |
| pandemarckt | marktplaats waar in beslaggenomen (onroerende)goederen openbaar
werden verkocht |
| panden | beslag, leggen op gijzelen panden (enen voer iet, aen iet, op iet), beslag
leggen op een stuk goed van iemand als voorbereiding voor den executoriale
verkoop daarvan voor een schuld |
| pandene | panden gerechtelijke handeling |
| pander | gerechtelijke beslaglegger |
| pandere | hij die beslag legt |
| pandijnghe | bij gerechtelijke verkoop, beslag wegens schulden, op een onroerend goed |
| pandinge | het panden. ook; de omgang van den schout, waarop het panden plaatshad. |
| paneel | stuk doek onder het zadel om de rug van het paard te beschermen |
| panetarius | bakker |
| paneterie | bakkerij |
| panhuus | brouwerij |
| panhuushuus | pand waarin de brouwerij gevestigd is |
| panifex | bakker, broodbakker |
| pannarius | lakenwever |
| pannicida | kleermaker |
| pannifex | lakenwever |
| pannitextor | zie pannifex |
| pannitonsor | laken - droogscheerder |
| pansier | maliënkolder |
| pantbrief | rentebrief |
| pantinenmacher | klompenmaker |
| pantkeringe | verzet tegen een gerechtelijke panding |
| pantopola | groothandelaar |
| pantsel | onderpand |
| pantvercoper | een ambtenaar, bij het oudermansrecht (later ook; bij het schepenrecht)
aangesteld tot het verkopen der gepande goederen, die niet gelost zijn |
| pantweringe. | het beletten der panding. |
| papa | priester, vader |
| papalis | pauselijk |
| papencruud | paardebloem |
| papenkelder | wijnhandel van geestelijken |
| papenkint | kind van een priester |
| papist | rooms katholiek |
| papisterie | door een rooms-katholieke priester getrouwd |
| papkop | meelbrij kom |
| pappenheimer | beerputleger |
| papulis | van de mazelen, door de mazelen |
| papyrifex | papiermaker, papierfabrikant |
| par. | afk. parentes, ouders |
| parabel | gelijkenis, zinnenbeeld |
| parade | pronken glimpvertoning, afwering van een aanval |
| paradeiser | tuinman |
| paradiskin | kleine hoogkamer |
| paradox | wonderspreuk, wonderrede, ongemeen, uitspraak die een (schijnbare)
tegenstrijdigheid bevat |
| parage | verwantschap |
| parage (een tellen) | de graad van verwantschap met iemand uitrekenen |
| paragon | puik, uitstekend, drukletter van 18 pnt |
| paragraphe | beschrijving, onderschrijven, afdeling, de zelfde mening hebben |
| paralysis | verlamming |
| paranimf | bruidsleider, die de bruid op de bruiloftsdag terzijde staat |
| parant | bloedverwant, familielid |
| parant ou allié | aanverwant, bloedverwant |
| paranté | verwantschap |
| paraphe | merk, merkteken |
| paraphe(e)ren | merken, tekenen |
| paraphrase | uitbreiding |
| Parasceve | Goede Vrijdag |
| parate executie | schielijke rechtsvordering, zonder uitstel |
| parausbrief | brief met aankondiging van openbare verkoping bij opbod |
| par-devant nous | zijn voor ons |
| pardoen | vergiffenis, vergeving, aflaat |
| pardoen | vergeving van zonden, kwijtschelding van een (kerkelijke) straf |
| pardoendach | dag waarop een aflaat verdient kan worden |
| pardon | vergiffenis, kwijtschelding van een terechte straf door de heer. |
| pardonnabel | vergeeflijk, te vergeven |
| pardonneren | vergeven |
| pare(e)ren | sieren, oppronken, tooien, gehoorzamen, tevoorschijn komen |
| pareerhabijt | ambtsgewaad |
| pareersel | oppronken, versiersel, tooisel |
| pareil | effen, gelijk |
| parens | ouder, vader |
| parentagie | verwantschap |
| parentatio | lijk plechtigheid, herdenking van een dode |
| parenté | zie parentela |
| parente(e)ren | vermaagschappen, verwantschappen |
| parenteel | staat waarin alle mannelijke en vrouwelijke nazaten vermeld staan van
één paar ouders |
| parentela | verwantschap |
| parentelae | van de familie |
| parentelus | ouderlijk |
| parentes | ouders |
| parenthese | inworp, tussenreden, inreding (inlassing), tussenstelling, tussenzin,
inlassing, inzetting |
| parentis | van de vader, van de ouder |
| parfumeren | beroken, doorluchten |
| parisijs | volgens de reken- en munteenheden van Parijs |
| paritas | evenheid, op voet van gelijkheid |
| pariter | te gelijkertijd, op gelijke wijze, evenzeer |
| parlement | ruzie, woorden, oploop
ook; raadhof, pleithof, gerechtshof |
| parlementen | bulderen, tieren |
| parlementeren | de samenspraak, handelen van overgave van steden, of sterken |
| parmentierwerk | zeer fijn naaiwerk |
| parochia | parochie |
| parochiaan | zie karspelpaap |
| parochianus | parochiaan, lid van een kerkelijke gemeente |
| parochie | karspel, wijk |
| parochipaep | parochiaan |
| parochus | pastoor, geestelijke |
| parœmia | spreekwoord |
| parquet | perk, nood |
| parrain | doopheffer, peter, doopvader |
| parre | omheinde plaats ook; parochie |
| parrehuus | woning van de pastoor |
| parrekerk | parochiekerk |
| parricida | vader-, moeder-, broeder-, zuster- of de kindermoordenaar |
| parricidium | vadermoord |
| pars | deel, een deel voor het geheel |
| pars met een schabeltie, | deel van een knielbankje |
| parsoen | pastoor die de werkzaamheden door een ander laat doen uitvoeren |
| partage | deling, verdeling |
| parthie | partij, (hoeveelheid) |
| partiaal | partijdig, eenzijdig |
| participant | deelhebber, deelachtig, deelgenoot |
| participatie | mededeling, medegenieting |
| participeren | mededelen |
| particularise(e)ren | bijzonder maken, uitvoerig de bijzonderheden vertellen |
| particulariteit | bijzonderheid, naarder bericht, nadere bijzonderheid, eigenaardigheid |
| particulier | bijzonder, afgedeeld stukswijs |
| partigeren | ieder zijn aandeel geven |
| partij advers | tegenpartij |
| partije | wederdeel, tegenstander, deel |
| partim | deels, gedeeltelijk |
| partisaan | medestander, lid van een ongeregelde groep militairen of bende vrijheidstrijders |
| partitie | verdeling, deling |
| partitionair | meedelend in de opbrengst |
| partu | tijdens de bevalling |
| partuer | gade, weerga |
| partus | bevalling, pas geboren kind |
| party advers | partij tegenstander, tegenstander |
| partyschap | partijschap, zijdigheid? (partijdigheid?) |
| parukemaker | pruikenmaker |
| parvula | klein meisje |
| parvules | kleine jongen, kind |
| parvus, parvulus | klein, heel klein kind |
| paryrificis | van de papier fabrikant |
| pas | lengtemaat, 1 pas = 2,5 voet, pas wordt ook; als gemene pas, schrede en
tree omschreven, landmeterpas, -tree = 2 gemene pas = 5 voet |
| pascha (pasca) | Pasen |
| pascha clausum | zondag na Pasen |
| pascha floridum (florum) | Palmzondag |
| pascha passionis | 2e zondag voor Pasen |
| pascha rosarum | Pinksteren |
| paskwil | smaadschrift, anoniem schotschrift |
| pasloot | peillood |
| pasmes | sikkelvormig mes |
| pasquil | schimpschrift, steekschrift, schotschrift, schimpgedicht |
| passabel | lijdelijk, geduldig, draaglijk, er mee door kunnen |
| passade | reisgeld |
| passage | weg, doorgang, doorweg, aaneen gesloten zinnen in een bericht, overdekte
straat, doorvaart, overtocht |
| passagier | reiziger |
| passant | voorbijganger, doorreizende
ook; lus voor gordel, riem |
| passato | van de verlopen, voor den voorleden (verleden) maand |
| passatus postea | later gepasseerd |
| passement | ingenaaide bies of strook;, afkanting van een kleed |
| passementwercker | bies aanbrenger bij meubels en kleding |
| passeport | vrijbrief, vrijreisbrief, vrijgeleidebrief |
| passeren | voorbijgaan, verleen, overtreffen |
| passeringhe | gerechtelijke akte |
| paßie | lijden, zucht, drift, verrukking, ingenomenheid, lijdzaam, hartstocht |
| paßijf | lijdende |
| passio dominica | goede vrijdag |
| paßioneren | verrukken, innemen |
| paßiones | hartstochten, genegenheden |
passionstag (dominica
passionis) | 2e zondag voor Pasen |
| pastebacker | bakker van fijnbrood |
| pasteiken | gebakje |
| pastellator | pannenmaker |
| pastillifex | apotheker |
| pastoor | herder, pharheer, kerkheer, preker |
| pastor bonus | 2e zondag na Pasen |
| pastor loci | pastoor van deze plaats |
| pastor primarius | deken |
| pastoriekoren | tienden, geheven ten behoeve van het pastoriefonds over bepaalde
landerijen |
| pastorietienden | vaste rente welke geheven werd ten behoeve van het pastoriefonds
over bepaalde landerijen |
| pastorije | phar, herderstaat, kerkmeesterschap |
| pastory | een gemeente onder een leraar, |
| patacon | zie patakon |
| patagon | zie patakon |
| patagons | zie pattakons |
| patakon | betaalmiddel, zilveren munt, waarde ca 48 stuivers |
| patater | aardappel |
| patent | openbrief, bevelschrift ook; inkwartieringsbevel |
| pater | vader |
| pater denominatus | aangegeven of genoemde vader |
| pater ignoratus | onbekende vader |
| pater patris | grootvader langs vaders zijde, vader van vader |
| pater praevignus spondae | stiefvader van de bruid |
| pater sine nomine | ongenoemde vader |
| pater spondae | vader van de bruid |
| pater sponsi | vader van de bruidegom |
| pater suppositus | vermoedelijke vader |
| paterinus | peet, peetvader, doopvader |
| paternel | vaderlijk, bevoogdend |
| paternitas | vaderschap, |
| paternoster | rozenkrans |
| paternosterer | rozenkransmaker |
| paternus | van vaderszijde, vaderlijk |
| patibulum | kruis, galg |
| patient | leider, zieke |
| patienteren | lijden, dulden, gedogen |
| patientie | geduld, lijdzaamheid |
| patijn | houten schoeisel |
| patr. | afk. patrini, paterni |
| patraster | stiefvader |
| patre absente | bij afwezigheid van de vader |
| patrem | vader |
| patrem designare recusavit | weigerde de vader te noemen |
| patrem nominavit | als vader noemde |
| patres | voorouders |
| patria | land, vaderland, geboorteland (stad) |
| patria caesarea | land behorend tot de keizer |
| patria imperialis | zie patria caesarea |
| patriarch | oppervader, aartsvader |
| patrima | minderjarige dochter (waarvan de vader nog leeft) |
| patrimoniaal erfaftig, | tot het vaderlijk erfdeel behorend, van de ouders geërfd of meegekregen |
| patrimoniale-goedren | patrimoniale goederen, vrije erfgoederen, erfhave |
| patrimonie | vaderserfenis, vadersgoed |
| patrimus | minderjarige zoon (waarvan de vader nog leeft) |
| patrina | doop hefster, doopmoeder, meter |
| patrini | doop ouders, peter en meter |
| patrinus | peter, doopheffer, doopvader |
| patriot | vaderlander, liefhebber van het vaderland |
| patris | van de vader |
| patris soror | vaderszuster, tante |
| patrocineren | voorstaan, verdedigen |
| patronaatschap | priesterlijk inkomen |
| patronage | patronaatschap, huishoudenschap, huisvaderschap |
| patroniemen | vadersnamen, b.v. Jan pieterszoon, Catharien jacobsdoghter |
| patronymicum | vadersnaam |
| patroon | voorstander, huisvader, voorbeeld |
| patrueles | neven,en nichten in de tweede graad, waarvan de beide grootvaders broers zijn |
| patrueles | volle neven, volle nichten, waarvan de vaders broers zijn |
| patruelis | neef, zoon van een broer |
| patruus | oom van vaderszijde |
| patruus magnus | oud - grootoom |
| patruus major | achter -oudoom, achter -grootoom |
| patruus maximus | betovergrootoom, betoveroudoom |
| pattakons | betaalmiddel, meestal met de vermelding Brabant Maastrichter cours.
de Brabantse patagons een zilveren munt met een waarde van
48 stuvers (wisselkoers Maastricht) |
| pauper | arm |
| paupercula | arm vrouwtje |
| pauperculus | arm mannetje |
| paur | boer |
| pauseren | verpozen, rusten |
| pave | straatweg |
| paveersele | plaveisel |
| paveersteen | vloersteen |
| paveertichel | vloertegel |
| paveljoen | tent, veldtent |
| paveren | bestraten, betegelen |
| pavey | vloerstenen, natuursteen tegels |
| pax | vrede |
| paydach | betaaldag |
| payement | brokkelgeld, kleingeld, betaling |
| pays | pax, vrede |
| pd | afk. pro deo, gratis, zonder betaling |
| pecceren | zondigen, misdoen |
| peciam terre emit | een stuk grond kopen |
| pecias terre | stukken grond |
| pecora | vee, koeien, kalveren |
| pectorali morbo | door een borstkwaal |
| peculiele straf | geldstraf, in geld te betalen straf |
| pecunia | geld |
| pecunieel | geldelijk |
| pecus | vee |
| pedagium | tol |
| pedagoge | tuchtmeester, leermeester, huislijk leermeester |
| pedant | waanwijze, kindermeester, schoolvos, verwaand |
| pedanterie | kinderwerk, leurderij, schoolvosgerij (bekrompen leermeester), waanwijsheid |
| pede | stok met ijzer beslagen en uitstekende spijkers op de kop |
| pedeken | paadje |
| pedel | laag land, broekland, veenland |
| pedellant | zie pedel |
| pedes | voetganger voetknecht |
| pedestaf | zie pede |
| pedestal | te voet, laag bij de grond |
| pedestantelijk | op staande voet |
| pedisequa | dienstbode, kamermeisje |
| peditis | van de voetganger |
| pedriere | soort blijde, werptoestel voor stenen en kogels |
| peede | zie pede |
| peerdeken | kleine munt |
| peerdenkerkhof | ongewijde begraafplaats, vaak het galgenveld |
| peeter (gouden) | betaalmiddel, gouden munt ca 1360 -1480 |
| peilscael | peilschaal |
| peine | straf, verlegenheid, nood, moeite |
| peken | met pek besmeren |
| pekneus | kleine erker uitbouw boven de poort met gaten in de vloer om pek te laten
vallen op aanvallers |
| pelle | doodskleed, lijkkleed, doodslaken
ook; schandpaal |
| pellegrim | pelgrim, bedevaartreiziger |
| pellegrimage | bedevaart |
| pellewever | zijdewerver |
| pellex | bijzit, concubine |
| pelliceum | een soort pelzen borstrok |
| pellifex | bontwerker
ook; leerlooier |
| pellio | zie pellifex |
| pellore | wapenrok |
| pelse | met bont gevoerd kledingstuk bepaaldelijk: een onderkleed
ook; gedragen over het blote lichaam |
| pelsemakere | bontwerker |
| peltier | bontwerker |
| peluw | kussen |
| pelvarius | ketelmaker, bakkenmaker |
| pelvifex | (metalen) schalen en schotel maker |
| pelzer | bontwerker |
| penael | betrekking hebbende op straf |
| penael decreet | strafvordering |
| penden | beslag, leggen op gijzelen |
| pene | de straf (of geldboete), gesteld op de overtreding van de politieverordening
of op het niet nakomen van een aangegane verbintenis
ook; boete |
| pene | zie peine |
| pene extraordinaire | een bijzondere straf, een buitengewone straf |
| penen | straffen |
| penesticus | opkoper |
| penetentie | berouw, leedschap, leedwezen |
| penetreren | doordringen |
| penewaren | koopwaar met geringe waarde |
| penitentia | berouw ( bij biecht) |
| peniteren | van het recht gebruikmaken om af te zien van een koopovereenkomst
ook; berouw hebben |
| pennicleen | leen met een vaste jaarlijkse opbrengst in geld |
| pennincbrief | schuldbrief |
| penninckrente | geldrente |
| pennincrente | rente in geld te voldoen |
| pennincsac | geldbuidel |
| penning | gewicht, 1 penning = 1/240 of 1/270 pond ook; als zilvergehalte bekend,
12 penning = 1000/1000 (zuiver zilver), 1 penning = 12 greinen
ook; oppervlaktemaat, penning is synoniem voor vierkante koningsroede,
= 1/240 pondemaat |
| penningen | betaalmiddel, 12 penningen = 1 schelling |
| pensator | ijkmeester |
| penschier | pensier |
| pensier | iemand belast met het beheer |
| pensionaris | loontrekker, stadsraadgever, raadsman, loontrekkend raadsman
ook; rechtsgeleerd ambtenaar van een stad, vast bezoldigde
rechtsgeleerde raadsman |
| pensman | slagersknecht |
| pentecoste | Pinksteren, de 50e dag na Pasen |
| penultima | de voorlaatste dag (van de maand) |
| penwerde | een kleine hoeveelheid |
| penwerden slyten (bij) | in het klein verkopen, iets in kleine partijen verkoopen |
| peperbos | brijpot |
| peppel | gepeupel, volk, gespuis, het grauw |
| per | door |
| per accidens | bij geval, bij gebeurtenis |
| per duos dies aegrotavit | hij was twee dagen lang ziek |
per matriomonium
subsequens ligimatus | door het huwelijk van zijn ouders alsnog gewettigd kind
ook; vaak als afkorting p.m.s.l. |
| per me | door mij |
| per oratie | besluiten, slotrede, samenvatting van de rede |
| per oreren | sluitreden, reden van sluiten |
| per procuratie | perquisitie |
| gerechtelijk onderzoek | huiszoeking, nasporing, |
| per procurationem | door (of bij) volmacht, |
| perceelplan | kadasterplan, perceelkaart, kadasterkaart |
| percento | ten honderd |
| perche | teken van gezag, roede, staak |
| percipiëren | ontvangen, vatten, begrijpen |
| perckmeister | mijnbouwmeester |
| perdurabel | gedurig |
| peregrinatie | uit landigheid , omzwerving in een vreemd land
ook; reizen, landreizen |
| peregrinus | pelgrim, vreemdeling, van elders afkomstig |
| peremptoir | uiteindig, uitvoerbaar, beslissend, afdoend
ook; onherroepelijk, laatste uitstel |
| perfect | volmaakt |
| perfectie | volmaaktheid |
| perfidie | ontrouw, trouwloosheid |
| perhonestus | weledele |
| pericliteren | wagen, bestaan |
| periculeuse | gevaarlijke |
| periculosus | gevaarlijks |
| periculum mortis | stervensgevaar |
| perijkel | gevaar, noot |
| perime(e)ren | doden, te niet doen |
| periode | punt, stip, omloop, volzin, uitgang, lid, vollooping |
| periphrasis | omspraak |
| peripneumonia | longontsteking |
| peritus | ervaren |
| perjurie | eedbreking |
| perlen | parels |
| permanent | vast, bestendig |
| permanentie | verblijvendheid, spreekuur, doorlopende dienst |
| permissie | verlof, toestemming |
| permißie | toelating, verlof |
| permitteren | toelaten |
| permittieren | toestaan, toelaten |
| permoveren | beroeren |
| permutatie | wisseling, mengeling, verwisseling, omzetting |
| permuteren | zie permutatie |
| pernitieux | schadelijk, verderfelijk |
| perpetreren | bedrijven |
| perpetuël | altijd durend, eeuwig |
| perplex | verbaast, radeloos, bedremmeld, beteuterd |
| perplexiteit | verbaasdheid, radeloosheid, bedremmeldheid |
| perquire(e)en | doorzoeken, onderzoeken, uitvorsen |
| perquisitie | onderzoek, nasporing, huiszoeking |
| perscruteren | nazoeken, doorzoeken |
| perse | door hem zelf, uit hem zelf |
| persecuteren | vervolgen |
| persecutie | vervolging, vervolging om geloof |
| persemtafel | bank van lening |
| persevant | leerling-heraut |
| perseverantie | volharding, volstanding, het volharden |
| persevereren | volharden, doorzetten |
| persijn | peterselie |
| persiste(e)ren | op iets blijven staan, volharden, staand houden, bevestiging van een
vorige verklaring ten overstaan van het gerecht |
| persisteren | aanhouden, bijblijven |
| persona | pastoor, een persoon |
| personagie | rolspeler, kamerspeler |
| personeel | hoofd voor hoofd, ondergeschikten |
| personele actie | opspraakrecht |
| personen | lieden, luiden |
| personne titrée | iemand van adel, iemand met een titel, voornaam persoon |
| persoonsleen | een leen waarvoor de leenman zweerde om zijn heer tegen iedereen
en met al zijn goederen te verdedigen |
| perspective | doorschouwing, doorzichtig |
| perspicuitas | duidelijkheid |
| perstringeren | bedwingen |
| persuaderen | vroedmaken (verstandig zijn), aanraden, overreden, bepraten,
overtuigen, overhalen, doen geloven |
| persuasie | zie persuaderen |
persuatie van ymand
(sonder) | (zonder) dwang van iemand |
| persvloot | bakje voor de kaas te persen |
| perszeunis | zie persvloot |
| pertinent | behoorlijk, na den eis |
| pertinentibus | met de grond en alles wat ertoe behoord |
| pertinentie | geschiktheid, beschiklelijkheid |
| perturbatie | beroering, verstoring |
| perturbe(e)ren | beroeren, verstoren |
| pervers | verkeert, verdorven, onnatuurlijk |
| perverteren | verkeren, omkeren |
| perykel | gevaar |
| peste | aan de pest |
| pestilentii | de pest |
| pestroede | staf die de pestlijder moest dragen als herkenningsteken |
| pete | doopvader, doopmoeder |
| peter | doopheffer |
| peter | zie pete |
| petit | klein |
| petitie | begeerte, eis |
| petitoir | zaakseigen, vervolgbaar |
| petitoire actie | een zaak die in den grond en ten principalen vervolgt moet werden |
| petmolen | molen om water uit put op te pompen, meestal voorkomend in weilanden |
| petri ad cathedram | pieterstoel, een dag die gevierd word op 22 februari |
| petter | peet |
| petulant | dartel, brooddronken, opbruisend, uitgelaten |
| peul | kussentje |
| peul of peluw | stijf langwerpig onderkussen
ook; extra hard kussen |
| peuldoeken | kussensloop om de peul |
| peupel | het gemene (totale) volk, gespuis, het volk |
| peyne | breuke?, straffen |
| pf | afk. procureur fiscal, procureur voor de belastingen |
| pfaider | hemdenmaker |
| pfeifer | fluitist |
| pfettenhauer | bouwvakker, timmerman |
| pfister | bakker |
| pfragner | handelaar |
| phantasia | inbeelding |
| phantasmata | inbeelding, spoken |
| pharmacopola | apotheker, handelaar in zalven |
| phillippuspenninck | betaalmunt, 1 penninck = 15 stuivers |
| philosooph | wijsgierig, wijszuchtig, wijsgierig |
| philosophie | wijsgerigheid, wijsheid, wijsgierigheid, wijswording, wijsheidszucht, wijsbegeerte |
| phiole | snaarinstrument met strijkstok, fles |
| phlebotomarius | aderlater |
| phrenesis | krankzinnigheid |
| phs | afk. Phillips |
| phthisicus | teringlijder |
| phtisis | tering |
| piæ memoriæ | zaliger gedachtenis |
| picant | stekelig, scherp, spits, steekachtig, netelig, smaak / zinnen prikkelend |
| pichure | maailoon |
| picke | snoeimes, pikhouweel |
| pickerie | dakstro, dekstro |
| picoreie | strooptocht, het stropen |
| pictaciarius | hersteller, schoenlapper |
| pictor | schilder, kunstschilder |
| pietas | vroomheid gehoorzaamheid |
| pieteit | godsvruchtigheid |
| pietemaent | september |
| pietersdach | 22 februari |
| pijlwicht | weegschaal |
| pijncamer, pinecamer | folterkamer |
| pijncamere | pijnkamer |
| pijnder | arbeider, zakkendrager |
| pijnlijcheit | onder moeilijke omstandigheden |
| pijnre | beul |
| pijnstoc | folterwerktuig |
| pijp | inhoudsmaat voor wijnolie en natte waren, 1 pijp heeft overal een
eigen inhoudmaat |
| pijpegael | kruiwagen |
| pijpkan | tinnen kan |
| pijzel | kleerkast |
| pike | lans met platte ijzeren punt |
| pil | zie pille |
| pilae memoriae | zaliger gedachtenis |
| pilearius | hoedenmaker |
| pileo | zie pilearius |
| pille | geestelijke zoon of dochter, petekind, doopkind |
| pillegave | doopgeschenk |
| pilleren | plunderen, stelen |
| pillerie | zie pilleren |
| pilorisatie | veroordeling tot de schandpaal |
| pilotingaren | garen van plootwol, wol die van de vacht is af gestoken |
| pilter | bontwerker, huiden bewerker |
| pimpel | brandewijnglaasje |
| pinakel | siertorentje |
| pincerna | inschenker van de drank |
| pinecamer | folterkamer |
| pineel | tinne of trans van een gebouw |
| pinen (enen) | op de pijnbank leggen |
| pineweke | week voor Pasen, de Goede week voor Pasen |
| pinkernscoe | schoen van kalfsleer |
| pinsbek | legering van koper en zink, vooral voor horlogekasten gebruikt |
| pinsoen | zie pondemaat |
| pint | inhoudsmaat voor graan en droge waren, 1 pint =1/35 schepel
ook; =1/2 kan en 1/128 zak
ook;, inhoudsmaat, 1 pint = 2 stoop= 4 mutsjes = ca. 0,6 ltr
ook; gezien 1/4 stoop |
| pipegael | zie pijpegael |
| pipegale | kruiwagen |
| pipere | fluitspeler |
| piqueeren | steken, stikken met kleine teken, krenken |
| piqueren | steken, iemand hatelijk zijn, heimelijke haat |
| pirmeider | perkament bewerker |
| piscator | visser |
| piscina | viswater |
| pislappen | luiers |
| pistolet | munt17e-18e eeuw , gelijk aan 70 stuivers |
| pistor | bakker |
| pistrix | bakkersvrouw |
| pitaker | zie aker |
| pius | vroom, trouw |
| pl | afk. pluviôse, maand van de regens |
| placcaat | plakceel, plakschrift, bevel |
| placcaet | plakkaat, publicatie |
| placcaten | bevelen |
| placide | vreedzaam |
| placke | betaalmiddel van geringe waarde |
| plade | uitstekende punt van het dak |
| pladermolen | klappermolen, de wieken maken een klapper geluid |
| plain | effen, gelijk |
| plainte | klacht, aanklacht, aangifte |
| plaisant | lustig, vrolijk |
| plaisier | lust, vrolijkheid, vreugd, vermaak |
| plaisirs de la chair | vleselijke geneugten |
| planeet | zweefster, dwaalster |
| planeren | schaven, effenen, slechten |
| plantagie | de beplanting, de begroeiing, de tuin |
| planum | plat |
| plastes | beeldhouwer |
| plate | stalen uitrustingsstukken die boven de halsberg werden gedragen |
| platea | straat, steeg |
| platijnen | klompen of pantoffels, houten schoenen |
| platijnhout | hout waarvan klompen worden gemaakt |
| plattijnen | zie platijnen |
| plauderen | handklappen |
| pleb. | afk. plebanus, pastoor, geestelijke |
| plebaan | zie plebues |
| plebanus | pastoor |
| plebeus | een man van geringe soort, een platter
ook; pastoor aan een bisschoppelijke kerk, |
| plecht | gerechtelijke erkenning van een geldschuld, waarvan een gerechtsbrief
is opgemaakt |
| plecht op goet | hypotheek |
| plechtboec | het register, waarin de schuldbekentenissen voor schepenen werden opgetekend |
| plechtbrief | de gerechtsbrief opgemaakt van de erkenning in rechte van een geldschuld |
plechten binnen
(veertien) dagen | schuldbekentenissen op korten termijn, zonder vestiging van renten |
| plechten in het regyster" | schuldbekentenissen op korten termijn, waarvan alleen een aantekening
in het schepenboek werd gemaakt en geen schepenbrief afgegeven |
| plechten verplegen | een schuld in rechte erkennen. |
| plechtich (later pligtig) | door een plecht tot betaling verplicht, verbonden |
| plecker | stucadoor |
| pleidoi | verdedigingsrede, geding, dingtaal |
| pleie | martelwerktuig, verdachte werd uitgerekt met dit apparaat |
| plein | effen, gelijk, vlakke open ruimte |
| pleinlijk | volkomen |
| plenipotentiaris | gevolmachtigde |
| plenipotentie | volmacht |
| plenitude | volheid |
| pleuritide | wegens pleuritis, borstvliesontsteking |
| pleydoy | geding, dingtaal, pleidooi, verdedigingsrede |
| plichtbrief | gerechtsbrief opgemaakt van de erkenning van een schuld |
| pligten | plichten |
| ploech | ploeg |
| ploech(h)arnasch | onderdeel van een ploeg |
| ploechgangen besittende | land geschikt om te ploegen en te zaaien |
| ploechghehinghe | beploegbaar akkerland |
| ploechrecht | recht van de afgaande pachter op een deel van de oogst |
| ploechwinne | akkerbouw |
| ploeger | landbouwer, boer |
| plogemeker | boer, ploeger |
| plogge | houten nagel |
| plombete | knots, met lood gevuld slagwapen |
| plombeye | met lood gevulde knots |
| plompe | baksteen, afm. 7x3x2 duim |
| plonderije | afgedankte rommel, oude kleren, vuilnis |
| plonderinghe | kleine huisraad |
| ploten | het vruchtgebruik hebben |
| ploter | leerlooier |
| plotte | korte degen, soort dolk |
| plouch | ploeg |
| pluderoien | twisten |
| pluisen | oude kleren |
| pluisteren | beroven, plunderen |
| plukken | beroven |
| plumbarius | tinnegieter |
| plunderkast | rommelkast |
| pluraliteit | meerderheid |
| plures alii | veel anderen |
| plurimi | zeer veel anderen |
| plurimi ahi | zie plures ahi |
| plurimi alii | zie plures ali |
| plurimum reverendus | zeer eerwaarde |
| pluumcussen | verenkussen |
| pluv | afk. pluviôse, maand van de regens |
| pluvia | regen |
| pluviôse | januari |
| pneteren | broodbakken |
| pntie | afk. presentie, aanwezig |
| podelpoel | modderpoel |
| poederpere | peervormige strooibus |
| poelagier | poelier, verkoper van geslacht gevogelte |
| poen | boete, straf, pijn |
| pœna | straf, misdaad |
| poensoen | dolkmes, steekwapen
ook; etsnaald om te waarmerken |
| poepen | afkomstig van büben, Duits voor “jongen”
ook; hannekemaaiers ( grasmaaiers uit Duitsland) |
| poerbus | specerijen (strooi)bus |
| poest | stal voor koeien met melkschuur |
| poeta | dichter |
| poete | hoer, prostituee |
| poète courtisan | hofdichter |
| poilledeine | kalkoen |
| poinct | punt, stip, verhandelstuk |
| poinctijnghe | berekende het belastingdeel van ieder die men verschuldigd was
aan de vorst |
| poingnaert | korte puntige dolk, ponjaard |
| pointer | zetter der belastingen |
| pointwerk | klein karweitje |
| poirter | poorter |
| poit | betaalmiddel, kleine munt uit ca 1615 |
| poke | zie pook; |
| pokhuis | ziekenhuis voor lijders aan syfilis |
| pokken | syfilislijder, besmettelijke ziekte |
| pokmok | scheldwoord voor een door syfilis verminkt persoon |
| pol | hoerenloper, bezoeker van bordeel |
| pol | bedrogen echtgenoot |
| polaex | strijdbijl |
| poldergrave | poldersloot |
| polentarius | brouwerijknecht |
| police | bestuur, regering |
| police van assurantie | verzekeringspolis |
| poligamie | veelwijverij |
| polijt | net, beschaaft, geslepen |
| politie | burgerschap, burgerlijke regering, burgerstand |
| politieke resolutie (bij) | bij besluit van het stadsbestuur |
| politijcq | burgerlijk |
| poliz | verzekerbrief, verzekeringsbewijs, polis |
| pollagier | zie poelagier |
| polleie | martelwerktuig, verdachte werd uitgerekt met dit apparaat |
| polleye | zie paleye |
| polleye | katrol |
| pollicitatie | belofte |
| pollinctor | doodgraver |
| pols | polsstok |
| polye | katrolblok |
| pomarius | groentehandelaar, fruithandelaar |
| pome | soort appel, deze droeg men bij zich tijdens bezoek aan besmette persoon |
| pomeridianam | na de middag |
| pomeridianus | namiddags |
| pomme de terre | aardappel |
| pomp | afsluitbare duiker |
| pompa funebris | begrafenisstoet |
| pompe | statie, pracht |
| pompeux | prachtig |
| pond | betaalmiddel, 1 pond = 20 schellingen, sous, 1 pond = 240 penningen, derniers (d)
ook; gewichtsmaat, 1 pond = 16 ons, = 430-494 gram, |
| pond (medicinale) | gewichtsmaat, 1 pond = 12 ons |
| pond (oude ) | gewichtsmaat, 32 pond = 13 kg, 1 pond = 406 gram, 0,437 voor boter, |
| pond Vlaams | betaalmiddel, in 1700, 1 pond = één gulden |
| pondelmaker | kopersmid |
| pondemaat | Friese landmaat, 1 pondemaat = 240 vierkante koningsroeden,
in 1812 is de pondmaat vastgesteld op 0,3674 ha |
| pondereren | overwegen |
| ponjaard | korte puntige dolk |
| ponsoen | graveer - of etsnaald |
| pontifex | bisschop |
| pontificaal | pauselijk, priesterlijk |
| pooi | pui |
| pook | wolmaat voor handel in engelse wol, 1 pook; = 1/3 scarpelier |
| poortclocke | grootte bel boven de stadspoorten |
| poortdinge | gerechtzitting op vaste tijden, meest drie- of viermaal in het jaar |
| poorterbrief, porterbrief | een door de overheid aan een poorter uitgereikte verklaring, dat hij burger is |
| poortergelt | een soort belasting om zijn poorterschap te behouden |
| poorters | inwoners van een stad, iemand die binnen de stadspoorten woont |
| poorterscamer | gevangenis voor poorters, maar ook; de woning van een poorter |
| poorterschap | toestand van stedeling, rechten en verplichtingen van een burger, burgerrecht |
| poorterskint | kind van een poorter |
| poortersneringe | nering die in de steden alleen aan burgers is vergund |
| pop | stroprop voor het dichten van gaten onder de pannen tegen stuifsneeuw |
| popinarius | verkoper van gekookt en gebraden vlees
ook; gaarkeuken |
| populair | gemeenzaam, slechtachtig, volks |
| populeus | volkrijk |
| populus | 2e week van de advent |
| por | afk. prior |
| porpointe | zie porponte |
| porponte | wambuis dat de krijgslieden onder de halsberg droegen |
| portaverunt | hebben wettelijk en erfelijk overgedragen |
| porte-epée | degenriem |
| porte-manteau | staande kapstok |
| porterbrief | zie poorterbrief |
| porthuus | stadspoort |
| portie | gedeelte |
| portwech | opengang om van een perceel naar de openbare weg te komen |
| poseren | zetten, stellen |
| positie | stelling, stand |
| positijf | gesteld, stellig, het geen men behoord te zetten, of waardig gesteld te worden |
| possederen | in het bezit hebben, bezitten |
| possesseur | bezitter |
| posseßie | bezit, bezitting, eigendom, landgoed |
| possessoir | bezittelijk, recht om te bezitten, het bezit betreffende |
| possessor | bezitter, eigenaar, houder |
| poßibel | mogelijk |
| poßideren | bezitten |
| post | na, sinds, nadat |
| post alium | na de andere, na het andere |
post denuntiationem
ternalem | na de drie roepen |
| post hominum memoriam | sinds mensenheugenis |
| post meridiem | na de middag |
| post partum | na de bevalling |
| post prandium | na de middag |
| post sciptium | naschrift |
| post susceptum baptismum | na het ontvangen van het doopsel |
| post trinam proclamationem | na de drie huwelijksafkondigingen |
| post(h)uma, -us | pstuum, geboren na de dood van de vader |
| postea | naderhand |
| posteri | nakomelingen |
| posteritas | nakomelingschap |
| posteriteit | nakomelingschap, afkomst |
| posterne | geheime deur, achterdeur |
| posterus | later |
| posthumus | een kind dat na de dood van zijn vader geboren werd |
| postille | uitlegging, korte verklaring |
| postmeridianus | namiddags |
| postmis, | zie posthumus |
| postponeren | uitstellen, achter stellen, verschuiven |
| postquam | nadat |
| postridie | daags daarop, op de volgende dag |
| postuir | stal, gestalte |
| postulant | eiser, verzoeker in een rechtzaak, aanzoeker om een post. |
| postulata | begeerten, eisen, vereisen |
| postulatie | afeisen, afvorderen |
| postuleren | afeisen, eisen, afvorderen |
| postumus | zie posthumus |
| pot | inhoudsmaat vloeistoffen = ca 1,5 ltr |
| potage | eenvoudige spijs, kan zowel met groente als met meelspijs zijn bereid |
| potas | ingedikt restant van uitgeloogd houtas om aardewerkpotten waterdicht te maken |
| potens facere | handelsbevoegd |
| potent | machtig, vermogend |
| potentaat | geweldheer |
| potentie | vermogen, macht |
| pothuis | halfbovengrondse uitbouw boven een kelder |
| potje | inhoudsmaat, 1 potje = ca 1/16 kan |
| pottagelepel | groente opscheplepel |
| pounder | zie unster |
| pour acquit | voor ontvangst voldaan |
| pour cause | niet zonder reden |
| pour suit | navolging, vervolg |
| poursuiveren | vervolgen, najagen, aanhouden |
| pousseren | aanstouwen, aandrijven |
| practicus | medicus |
| practijk | bewerking, handelgreep, onderwind, handhaving |
| practizijn | bewerker, uitwerker, recht beoefenaar |
| prädikat | kenteken, bv "Von"
bij Duitse adel |
| præ, pre | voor |
| præ. | afk.praeceptor, schoolmeester, onderwijzer |
| præceptor | schoolmeester, onderwijzer |
| præco | omroeper |
| præcox partus | te vroeg geboren |
| præcursor Christi | Johannes de doper |
| praedicta | zie pædictum |
| praedictus | zie pædictum |
| prædio | gisteren |
| præenobilis domina | weledele vrouwe |
| præfectus | beheerder, voogd |
| præfectus | voogd |
| prægnans | zwanger |
| prælegatum | vooruitmaken |
| præminentie | voortreffelijkheid |
| præmissis proclamationibus | na de roepen, na de huwelijks afkondigingen |
| præmissis tribus bannis | na de roepen, na de 3 huwelijksafkondigingen |
| praemittendis | nadat gezegd was, wat gezegd moest worden |
| præmunitus | voorzien van |
| prænobilis | edele, edel |
| praenobilis dominus | weledele heer |
| præpositus | geestelijk een rang lager dan abt |
| præsens(ntis) | aanwezig, tegenwoordig |
| præsentes | in aanwezigheid van |
| præsentibus | in aanwezigheid van |
| præsentibus(ut) testibus | in de aanwezigheid der getuigen |
| praesentie | zie præsentes |
| præses, praeses | voorzitter, president, voorzitter, hoofd |
| præsidiarius | behorend tot het garnizoen |
| præstes | leider |
| praet, preet | weide |
| praetendens | aanstaande (echtgenoot) |
| praetendentis | van de aanstaande (echtgenoot) |
| prætenderen | eisen, voorwenden, afvorderen, rechtwanen |
| præter | uitgezonderd, min , wegens, behalve |
| prætor, pretor | schout, burgemeester, beheerder, voorzitter |
| prætorium | stadhuis |
| prævenieringe | voortzetting |
| prævia dispensatione | na het verkrijgen van de dispensatie |
| prævie | tevoren |
præviis sponsabilus et
tribus banis | voorafgegaan door ondertrouw en door de 3 huwelijksafkondigingen |
| præviis tribus bannis | voorafgegaan door de 3 huwelijks afkondigingen |
| prævius | voorafgaand |
| prævus tribus bannis | na de drie roepen |
| prairial | mei |
| prati, prata | wei, weide, weiland, weiden |
| praxator | brouwer |
| praxis | daad, doening, oefening |
| pre | voor |
| prealable | vooral, eerst |
| prebendarius | zie prybende |
| prebende | recht op proviand, mondkost
ook; op rente
ook; prove, inkomsten, priesterlijk inkomen |
| prebere | aanbieden |
| precario | ter bede |
| precarium | belasting |
| precedens | voorafgaande |
| precedent | voorgaande |
| precedente | met het voorafgaande, voorrang, voortred |
| precederen | voorgaan |
| precelleren | te boven gaan, uit muiten, overtreffen |
| precept | gebod |
| preceptie | bevel, bevelen |
| preceptor | meester, leraar, leraar klassieke talen |
| preceptoraat | leraarsambt |
| precijs | juist, stip |
| precipitatie | overijling, verhaasting |
| precipiteren | overijlen, neerstorten, verhaasten |
| precium | de prijs, de waarde |
| preco | omroeper |
| predecesseur | voorganger, voorzaat |
| predestinatie | voorschikking, voorbestemming, voorbeschikking |
| predestine(e)ren | voorschikken |
| predicant | voorganger, uitroeper, preker |
| predicatie | voorlering, leerreden, preken, verkondiging |
| predictie | voorzegging |
| preëminentie | uitstekendheid, voortreffelijkheid, uitsteek |
| preet | weide |
| preferentie | voordeel, voordeling, voortrekking |
| prefereren | voordelen, voortrekken, meerachten, voor een ander gaan,
de voorkeur geven |
| prefigeren | voorbestemmen |
| prefixie | voorbestemming |
| pré-gelt | soldij |
| pregnant | dringende, zwanger, zinrijk, overmatig, scherp geformuleerd |
| preimeren | doden, te niet doen, uit doen |
| preintimare | opzeggen, van te voren aankondigen |
| prejudiceren | veroordelen |
| prejudiceren | beschadigen, veroordelen |
| prejuditie | nadeel, bevoordeling, achterdeel, vooroordeel |
| prelaat | kerkvoogd |
| prelaet | abt |
| prelature | kerkvoogdij |
| prelecture | voorlezing |
| prelegaat | erfmaking ter bevoordeling boven anderen van gelijke graad |
| prelegateren | vooruitmaken, bij prelegaat vermaken |
| preludium | voorspel, voorteken, voorloper, inleidend stuk |
| prematuir | onrijp, ontijdig, voorbarig, te vroeg |
| premie | wedde, loon, prijs, verering, verzekerd geld, beloning, |
| premier | eerste |
| premier témoin | eerste getuige |
| premissen | voorzendingen, het gene voor henen gaat |
| premitteren | voorzenden, voor heen zenden, voorafzenden |
| premium pudicitiae | kransgeld |
| prent | houtenkoekvorm om figuren te maken, b.v. sinterklaaspop |
| preoccupatie | voorkoming, vooropneming, voorinneming |
| preparatie | bereiden, voorbereiding |
| preparatie | toebereiding, voorbereiding, gereedschap, bereiding |
| preparatoir | toebereid, bij voorraad |
| prepareren, | toebereiden, voorbereiden |
| prepositie | voorzetsel |
| prepositus | proost |
| preposteratie | verkeerd omdoen |
| prepostere | verkeerd, het achterste voor |
| prerogatijf | voordeel, voorrecht |
| presatie | voorreden |
| presbyter | ouderling, priester |
| presbyteriaal beginsel | beginsel dat de kerk wordt bestuurd door de kerkelijke vergadering |
| presbyterium | college van ouderlingen |
| prescientie | voorwetenschap, voorwetendheid |
| prescriberen | voorschrijven, verjaren |
| prescriptie | verjaring, bevel, voorschrijven, verordening
ook; verjaring, verlies van een recht omdat er niet bijtijds gebruik
van is gemaakt |
| presdicte | voornoemde |
| present | tegenwoordig, een geschenk |
| presentatie | aanbieding, overdragen |
| presenteren | aanbieden, overdracht |
| presentia | aanwezigheid, deze akte |
| presentibus testibus | in aanwezigheid van de getuigen |
| presentie | tegenwoordigheid, aanwezig |
| presentie van (ter) | in aanwezigheid van |
| preservatie | behoeden voorbehoeden, bewaring |
| preservatijf | voorbehoedend bewarend |
| preserve(e)ren | preserveren, behoeden, behouden, beschutten |
| preses | zie praeses |
| preses | preses, voorzitter, opperste |
| president | voorzitter, raadshoofdman |
| presidentie | voorzitting, leiding geven |
| presideren | voorzitten, leiding geven |
| presser | drukker |
| presseren | achter de vodden zitten, spoedeisend, dringend, haast hebben |
| prestantie | overtreffen |
| presteren | betonen, te weeg brengen, volvoeren, goed doen |
| prestito juramente solemni | naar behoren de eed afgelegd |
| presumeren | vermoeden, aannemen, ervan uitgaan, wanen |
| presumptie | vermoeden, waan, laatdunkendheid |
| presumptueux | verwaand, vermetende, laatdunkend |
| presupponeren | vast stellen, voor heen bedingen, vooronderstellen |
| presuppositie | vaststelling, voorbeding, vooronderstelling |
| pretendieren | beweren, voorwerpen, aanspraak maken op |
| pretenselick | zogenaamd, |
| pretentie | aanspraak |
| pretentie | eis, afvordering (verlangen), voorwending, rechtswaan |
| preteriëren | voorbijgaan |
| pretext | deksel, voorwending tot een schijn, tot een dekmantel |
| pretieux | kostelijk, dierbaar |
| pretium, precium | de prijs, de waarde |
| pretor | burgemeester, provoost |
| preuve | proeve, bewijs. item, geestelijk inkomen |
| prevaleren | overtreffen, te boven gaan |
| prevaricatie | overtreding, te buitengaan, vergrijping |
| preveniëren | voorkomen |
| preventie | voorkoming |
| prevoost | zedenstraffer, tuchtvoogd, tuchtmeester, drost, geweldige |
| pridie | daags (er) voor, gisteren |
| pridie nata | de dag er voor |
| priem | de tijd tussen 5 en 9 uur ‘s morgens |
| priestrage | pastorie |
| prijs boecken | waarin de zetters de 'prijzijen' (schattingen) van landerijen optekenden |
| prijsers | schatter |
| prijsie | schatting |
| prikskenbroot | klein broodje, voor een prikje gekocht |
| prima | de eerste dag (van de maand) |
| prima hora | de eerste uren na zonsopgang, hebben vooral de belangstelling in
de kloosters |
| prima noctis | één uur 's nachts |
| primaat | opperkerkvoogd, eerste, hoogste geplaatst |
| primo | ten eerste, aanvankelijk |
| primo | de eersten |
| primogeniture | eerstgeborenschap, eerstgeboorterecht |
| primogenitus | eerstgeboren |
| primogenituur | eerst geboorterecht: voorrang van kinderen uit een eerste huwelijk |
| primus | eerste, voorste |
| princeps | prins |
| principaal | voornaamste, zaakwillig, zelf schuldig |
| principaelbrief | de perkamenten brief, waarbij een andere brief, die daarin iets wijzigt,
getransfixeerd is. ook; een acte die wijzigingen brengt in een andere of oudere acte . |
| principie | beginsel |
| princken | loeren |
| prins | prince, vorst, voogd, hoog. overheid |
| prinsdach | dag waarop de prins in de rederijkerskamer een dichtwedstrijd uitschreef |
| prinsen daalder | munt 17e-18e eeuw, gelijk aan 37 soms 35 stuivers |
| priore anno | het jaar tevoren |
| prisatie | waardering |
| prisen | schatten, taxeren, waard achten, |
| prisen (iet) | goedkeuren. |
| priser | zie priseren |
| priseren | waarderen, schatten |
| prisering | zie prisie |
| prisie | schatting, taxatie, vooral om te weten of daarmee een schuld of
belasting kan worden betaald |
| prisieringe | zie prisie |
| privaat | toilet
ook; gemak
ook; afgezonderd, bijzonder |
| privatie | ontneming, ontbering, beroving |
| prive | bijzonder |
| priveren | ontnemen, ontzetten, beroven |
| privigna | stiefdochter |
| privignus | stiefzoon, een uit een eerder huwelijk van de moeder geboren zoon,
(van een andere vader dus ) |
| privilege | een bijzonder recht of vrijheid welk de landsheer verleende aan zijn
leenmannen, steden etc. |
| privilegeren (iet) | een voorrang, voorrecht aan iets verlenen. |
| privilegie | voorrecht, handvest |
| priwelesiën | privileges |
| pro | voor, ten behoeve van, in plaats van |
| pro animae suae refrigerio | tot verkwikking van zijn ziel |
| pro anno | voor een jaar |
| pro contant | voor gereed geld |
| pro deo | gratis (om Gods wil) |
| pro expensis litis | t.b.v. de kosten van... |
| pro iuribus pastoris | voor pastoorsrechten |
| pro memoria | ter herinnering |
| pro pe | dicht bij |
| pro qua | in wiens plaats, voor wie |
pro quibus absentibus
suppleverunt | die bij hun afwezigheid vervangen werden door |
| pro quo | zie pro quao |
| pro quo absente supplevit | die bij zijn afwezigheid vervangen werd door |
| pro re nata | naar de aard van de zaak |
| pro se et suis | voor hem en de zijnen |
| pro tempore | voor de tijd van |
| pro ut dat scripto | zoals / opdat het schriftelijk gegeven is |
| proamita | zuster van overgrootvader |
| proavia | overgrootmoeder |
| proavitus | van de voorouders geërfd |
| proavunculus | broer van een overgrootmoeder |
| proavus | overgrootvader |
| probabel | bewijsbaar, waarschijnlijk |
| proband | eerste persoon in een genealogie -overzicht |
| probatie | proeftijd, beproeving, zich bewijzen, proef |
| probator | muntkeurmeester |
| probatum est | het is proefondervindelijk goed gebleken |
| proberen | beproeven, bewijzen, waarmaken |
| probleme | leerbeeld, vraagstuk, werkstuk, vertoog, voorstel, vraagstuk |
| proc. | afk. procurator. volmachthouder, plaatsvervanger, advocaat, woordvoeder |
| procarius | varkenshoeder |
| procedeerde uuyt | voortkwam uit, gevolg was van |
| procederen | voortgaan, voortvaren, dingen, pleiten, bevorderen |
| procederende personen | dinglieden |
| procedure | voorgang, dingtaal, pleithandel, bepleiting |
| proces | geding |
| proceßie | ommegang |
| proche voisin du defunt | naaste buur van de overledene |
| prochiepaep | parochiepriester |
| prochischoole | school behorend tot de parochie of kerspel |
| proclamatie | uitroep |
| proclamatio,-ionis | afkondiging |
| proclameren | uitroepen |
| procrastinatie | verdaging, uitstellen |
| procreare | verwekken, in het leven roepen, voortbrengen |
| procreatie | teling, voortplanting, verwekken van kinderen |
| procreatores | ouders |
| procreeren,( te…,) | te verwekken, zich voortplanten |
| procul | ver |
| procula | zie procul |
| proculatorium | volmacht |
| procuratie | voorzorg, volmacht, last |
| procuratie ad lites | volmacht om een proces te vervolgen
ook; volmacht bij geschillen |
| procuratie ad negotia | schriftelijke volmacht om zaken af te handelen
ook; volmacht om enige zaken te beschikken |
| procuratie apud acta | algemene volmacht om zaken af te handelen |
| procuratio | machtiging |
| procurationis | zie procuratio |
| procurator | gemachtigde |
| procurator | volmachthouder, plaatsvervanger, advocaat, woordvoeder |
| procureren | verzorgen, voorzorgen |
| procureur | verzorger, pleitbezorger, volmacht, taalman, gevolmachtigde |
| procureur generaal | algemeen verzorger, gemeenteverzorger |
| procuvata | voortgekomen, |
| prodigaliteit | verkwisting |
| prodige | deurbrenger, kwistgoed, verkwisten, niet ontzien |
| prodige(e)ren | verkwisten, kwistig zijn met, niet ontzien |
| prodigeus | wanschapen, wonderbaarlijk |
| prodigus | verkwister (goederen zijn door het gerecht ontnomen) |
| prodogi | goederen van iemand die onder curatele is geplaatst vanwege verkwisting |
| product | uitbreng, uitkomst, uitgebraakte |
| productie | voortbrenging |
| proef | bewijs |
| proefmeester | ambtenaar door de gilden aangesteld tot het examineren van hen, die als lid willen worden opgenomen |
| proefpredicatie | voorbereidingspreek, voorafgaande aan de viering van het heilig avondmaal |
| proeve | bewijs |
| proeven (iet). | bewijzen. |
| profaan | onheilig, werelds, godloos, ongodsdienstig |
| profaneren | ontheiligen, ontwijden |
| profereren | uitspreken, uitten, voortbrengen |
| profeßie | belijdenis, voorgeving, ambt, aangenomen dienst |
| professor | hoofdleraar, opperleraar, hoofdschoolmeester, hoofdbevorderaar, landsleraar |
| profesto (in) | de dag voor het feest |
| profiteren | vorderen, winning doen, winnen |
| proflige(er)en | neerslaan, neerwerpen |
| profluge(e)ren | ontspringen, voortvloeien |
| profossionis suae | van beroep |
| profuge | toevlucht, voorvluchtig |
| profusie | kwistig, verplenging, overvloed, overdaad, verkwisting |
| progener | vader van de afstammeling |
| progenerare | verwekker |
| progenetrix | stammoeder |
| progenie | geslacht, afkomst |
| progenies | nageslacht, afstammeling |
| progenitor | stamvader |
| progenitus | nageslacht, zoon, afstammeling |
| prognosticatie | voorkennis, voorduiding |
| prognostiqueren | voorkennen, voorduiden, voorspellen |
| progredie(e)ren | voortgaan, voortschrijden, vorderen |
| progreßie | voortgang |
| prohebitief | verbieden, terughoudend. |
| prohibe(e)ren | verbieden |
| prohibitie | verbod, verbod op invoer van bepaalde goederen |
| proiven | zie; proeven |
| proje | buit, roof, opbrengst van misdaad |
| project | voorwerp, ontwerp |
| projecteren | voorwerpen, ontwerpen |
| projiciëren, | zie projecteren |
| prolandus | de te ondervragen persoon |
| prolaps | verzakking |
| prolatie | voortbrenging |
| prolegomena | voorreden, inleidende opmerkingen, voorstudie |
| proles | nakomeling, afstammeling
ook; gezien als onecht kind |
| proles | kinderen |
| proles illegitima | onwettig kind, bastaard |
| proles naturalis | wettig kind |
| proles spuria | onwettig kind, bastaard |
| proles, | zie prolis |
| prolis | kind, nakomeling |
| prolix | wijdlopig, langzaam, breedsprakig |
| prologe | voorrede, voorwoord, voorspel |
| prolongatie | verlenging, termijn verlenging |
| prolongeren | verlengen |
| promatertera | zuster van de overgrootmoeder |
| promeridianus | in de voormiddag |
| promißio | belofte, toezegging |
| promittent | hij die de promesse ondertekent, die belooft |
| promitteren | toezeggen, beloven |
| promocondus | keldermeester |
| promoteur | voorsteller, bevorderaar |
| promotie | bevordering, voorzetting, rang verhoging |
| promotor | bevorderaar, hoogleraar bij promotie |
| promoveren | bevorderen, voorzetten |
| prompt | gezwind, zonder hakkelen, snel |
| promptitude | vaardigheid |
| promulgatie | verkondiging |
| promulgatio | afkondiging van een huwelijk |
| promulgeren | verkondigen |
| promus | keukenmeester |
| pronepos | achterkleinzoon, achterneef |
| proneptis | achterkleindochter, achternicht |
| prononceren | uitspraak doen van vonnis, bekendmaken |
| pronunciata | getuigenissen |
| pronunciatie | uitspraak, uitspreken |
| pronunciëren | uitspreken, vonnis geven, uitwijzen |
| pronuntiatie | uitspraak |
| pronuros | vrouw van een kleinzoon |
| proosdij | woonhuis van de proost |
| propagatie | voortplanting, uitbreiding, verbreiding |
| propago | nageslacht |
| propatruus | broer van de overgrootvader |
| proper | klein, dun, net |
| propheet | gods-tolk, voorbode, voorzegger |
| propheteren | voorzeggen, waarzeggen, preken, voorboden |
| prophetie | voorzegging, openbaring, voorboden |
| propia persona | in eigen persoon |
| propice | goedgunstig, toegedaan |
| propinquitas | verwantschap |
| propinquitas | nabijheid, bloedverwantschap |
| propinquus | verwant |
| proponent | nog niet beroepen theoloog
ook; voorsteller, beginnend leraar |
| proponeren | voorzetten, voorslaan ( voorstellen), voorhouden, |
| propoost | voornemen, voorhebben, onderwerp van gesprek |
| proportie | evenredigheid, gelijkmatigheid, voordeling, evenheid, evendedeling ?? |
| proportioneren | evenredigen |
| proposeren | voorstellen |
| propositie | voorstel, voorstelling, uitgesproken oordeel, stelling |
| proposten | uiteenzetting, voorstelling van zaken |
| proprie | eigenlijk |
| propriétaire | zie proprietarius |
| proprietaris | zie proprietarius, |
| proprietarius | eigenaar |
| proprietas | eigenschap |
| propriété | eigendom |
| proprium | eigen, eigenschap
ook; wissellende gezangen van de mis, deel van het brevier |
| propter | wegens |
| proquibus | voor wie |
| proreta | kapitein |
| prorogatie | uitstel, verlenging. ook; een voorovergeef verzoek ??, verdaging |
| prorogatie van jurisdictie | overdracht van rechtsdwang, daar bij men in de rechtsdwang, van
een hogere rechter bewilligt opschuiving van een geschil naar
een hogere rechter |
| prorogeren | uitstellen, verlengen |
| prorogieren | verdagen, verlengen, verschuiven |
| prosapia | verwantschap, geslacht |
| prosateur | prozaschrijver |
| proscinderen | afsnijden |
| proscriberen | verbannen, wegzenden, vogelvrij verklaren, uitsluiten |
| proscript | vogelvrij verklaarde, door de ban getroffen |
| proscriptie | ban, verbanning, vogelvrijverklaring |
| prose | rijmloos, onberijmd, onrijm |
| prosectie | ontleding opensnijden van lichaamsdelen |
| prosecutie | gerechtelijke vervolging |
| proseliet | bekeerde, door een ander overgehaald om tot ander geloof over te gaan |
| proselitismen | bekeringsijver, zieltjes winnerij |
| prospereren | prospereren, welvaren, veroveren |
| prosperiteit | voorspoed, welvaart, voorspoedigheid |
| prosterneren | neerwerpen, neder knielen, een voetval doen |
| prostratie | voetval, eerbiedig neerknielen |
| protavus | bet-overgrootvader |
| protecteur | beschermer |
| protectie | schut, beschut, bescherming |
| protegeren | beschermen, beschutten |
| protest | voorbetuiging, wederspraak, aantijging, tegen getuigenis, beklag |
| protestatie | protest, tegenspraak |
| protestatie | tegenspraak, onschuldgetuigenis, vrijwaring betuiging, betuigkennis |
| protesteren | voortuigen, weerspreken, verwerpen, zich zelve ergens tegen beklagen |
| protestieren | protesteren, tegenspreken |
| protexie, | zie protectie, |
| prothocol | schrijfboek, kladboek, schrijfrol |
| prothocolleren | te boek stellen |
| prouffyten | voordelen, opbrengst(en) |
| prout inde selve (ibidem) | zoals in de zelfde |
| prout numero | onder nummer.... |
| prouveren | bewijzen, aantonen, doen blijken |
| prouwelijzer | wafelijzer om de prouwelwafel op te bakken |
| provenue | inkomst |
| proverbe | spreekwoord, spreekwijs, spreuk, bijspreuk, wijszaak |
| proviant | voorraad |
| provident | voorzienig |
| providentie | voorzienigheid, voorziening |
| provideren | voorzien |
| provincia | landschap, beheerd landschap? |
| provincialen-raad | landzatigen raad, landschapsraad |
| provintie | provincie |
| provisie | voorziening, voorraad, zaak voerloon, vooreerst, tijdelijke
voorziening, vergoeding |
| provisie (bij) | voorlopig, bij voorlopige voorziening |
| provisioneel | bij voorraad, vooreerst, tot opzeggen toe |
| provisionele | voorlopige |
| provisoor | toezichthouder, voogd, tijdelijk bestuurder |
| provisor puerorum | voogd van jongeren |
| provisoren | voogden |
| provisus | voorzien van (de sacrament van de stervenden) |
| proviteiten | voordelen |
| provocatie | uitdaging, porring, beroep |
| provoceren | in hoger beroep gaan |
| provoost | gerechtelijk ambtenaar, zoals ambtman en baljuw ook; gevonden
opzichter van orde en tucht in een legerplaats
ook; militaire gevangenis, (onder streng arrest) |
| provoqueren, | provoceren, uitdagen, porren |
| proxeneta | tussenhandelaar |
| proximo die | de volgende dag |
| proye | buit, roof |
| prudent | voorzichtig |
| prudentia | voorzichtigheid |
| prurietschap | ontucht plegen |
| prybende | kerkelijke titel waaraan inkomsten uit kerkgoederen verbonden zijn |
| pryculeus, periculeus | gevaarlijk |
| prysenteren | voor te stellen |
| psaligraphie | de kunst om figuren uit papier te knippen |
| pubertas | huwbaar |
| publi | publiek (bij notaris vermeld) |
| publicatie | afkondiging |
| publiceren | afkondigen, aflezen, bekendmaken |
| publijcq | public, openbaar, het gemeeneigen, gemeentelijk, wereldkundig |
| puchveler | perkamentbewerker |
| puckel | van wilgentenen gevlochten visfuik |
| pudiek | eerbaar, kuis |
| pudijk | beschamend, schaamachtig, eerbaar |
| puella | meisje |
| puella publica | prostituee |
| puella pudica | eerbare jonkvrouw |
| puellula | klein meisje |
| puer | kind, knaap |
| puera | meisje |
| pueri | kinderen |
| puëril | kinderlijk |
| puerinus | kind, knaap |
| puerpera | zie puerperia |
| puerperia | kraamvrouw |
| puerperis | tijdens de bevalling |
| puerperium | bevalling, kraambed |
| puerulus | baby |
| pugna | veldslag |
| pullemaat | inhoudsmaat, 1 pullemaat = 1/120 ton = 1,4 ltr. ook; bekend als kroes |
| pulpetum | ladekastje / secretaire |
| pulveren | fijnstampen |
| pumeel | sierknop |
| punctueel | geschikt, net op zijn stuk,zeer nauwkeurig |
| punctuëren | aftekenen, afstippen |
| punctum | stip |
| punitie | straf |
| punt | lengtemaat, 1 punt = 1/12 rijnlandse lijn =0,18 mm, na 1820 = 1,1 mm |
| punt | artikel van een verordening |
| puntdeuren | sluisdeuren |
| pupa | klein meisje |
| pupil | wees, pleegkind |
| pupill | halve wees, moederloos, pleegzoon |
| pupillariteit | onmondigheid |
| pupillus | moederloos, wees van moederszijde |
| pupula | zie pupa |
| pupulus | zie pupus |
| pupus | kleine jongen |
| purgatie | zuivering, lossing, bevordering van de ontlasting, buikzuivering |
| purge | zuivering |
| purge | verschoning van noodzuim? , zuivering (voor het gerecht, van
een beschuldiging) |
| purgeren | zuiveren, lossen, verschonen |
| purificatie | reinmaken, vervulling, zuiveren, zuivering |
| Purificatio | Maria Lichtmis, 2 februari |
| purificeren | reinmaken, vervullen, zuiveren |
| puritein | zuiver, zuivergeest, vrijgeest |
| puriteit | zuiverheid |
| purpur | heraldiekteken, kleur, aangegeven door lijnarcering van
linker schuinlijnen |
| pusio | kleine jongen |
| pustulae | puisten |
| putaker | putemmer |
| putatief | zie putatyf |
| putatyf | achtenderwijs, vermeintelijk ( vermeend), ingebeeld, ondersteld,
ingebeeld |
| puteus | gat, put |
| putgalge | houten paal naast waterput met V vork aan bovenzijde, waarin
stok om water op te halen |
| putimo orto | dadelijk na de geboorte |
| pütner | kuiper |
| puuc | beste soort laken of wol |
| puur | puur, zuiver, helder, onschuldig |
| puut | kikvors |
| puutbeitel | puntijzer om kleine gaten in natuursteen te maken |
| pynkelder | folterkelder |
| pynychbanck | pijnbank |
| pypkanne | pijpenrek in de vorm van een kan ? |