| R |
| r | afk. recto (folio), op de voorzijde van het blad |
| r' appelleren | wederroepen, herroepen |
| r b s | afk.retroacta burgelijke stand, van de burgelijke stand,archiefstukken van
vroegere datum, o.a. doop- huwelijks- en begraaf- registers |
| R.D | afk. reverendus dominus |
| r.f | afk. relicta filia nagelaten dochter |
| r.f | afk. relicta filius nagelaten zoon |
| R.I.P | afk. Requiescat in pace, hij/zij moge rusten in vrede |
| R.K | afk. Rooms katholiek |
| ra | afk. rechterlijke archieven |
| ra trecken (de) | het land opmeten |
| raadslot | raadsbesluit |
| raak | hark |
raakende de ontfang en
uytgaven | betreffende de ontvangsten en uitgaven |
| raar | zelden, ijl, dun, aardig, zeldzaam, ongemeen, bijzonder |
| rabat | halskraag meestal van linnen of kant
ook;; herrie, en korting
ook;; afkorting, afslag van de som |
| rabatteren | afkorten, afslaan |
| rabauweboom | oud soort appelboom |
| race | afkomst |
| racke | pijnbank |
| rackelijc | rechtschapen, fatsoenlijk, braaf |
| racken | rekken, voorraadkasten |
| racker | diender, helper van de schout |
| raconte(e)ren | vertellen |
| radbraken | op het rad uiteenrukken, botten verbrijzelen |
| raden | op het rad leggen om een bekentenis af te dwingen |
| radenryer | bediener van het radbraakrad |
| radicaal | wortelijk, geworteld, oorspronkelijk, met takken, tot de wortel gaand,
geheel en al, met de wortel en al |
| radiceren | wortelen |
| radix | oorsprong, geslacht |
| radstaak | paal of staak met daarop een wiel of rad waarop het lijk van een misdadiger
werd gelegd nadat alle botten waren gebroken.
ook; een stok die tussen de spaken van een rad werd gestoken zo dat het
paard niet verder ging
ook;; schandpaal en folterpaal |
| raeck ende daeck (in) | in goede staat |
| raeiing | rooilijn |
| raemscerre | lakenscheerder |
| raeplant | rapenveld |
| raepolie | raapolie, olie uit raapzaad geperst |
| raepstic | zie raeplant |
| raet | raadsman |
| raet (te rade werden van iet) | tot iets besluiten |
| raetboec | boek waarin opgetekend de rechtshandelingen van de (gemeente) stadsraad |
| raethere | lid van de stedelijkeraad (gemeenteraad) |
| raeyen | zie radbraken |
| raeying | zie raeiing |
| rafelschive | schijf of steen van een tafelspel |
| raffineren | zuiveren |
| railleren | gekkernij ( merkwaardig gedrag ) , boert (scherts), beetnemen |
| raillerie | scherts, spotternij |
| rake | hark, speciaal een hark om de as bijeen te harken |
| rammelaar | slecht gebakken tegel |
| rampok | overval |
| ramponeert | vernielt, verwoest |
| rantsoen | verlossing, verzoening |
| rantsoeneren | lossen |
| rantsoenglaasjes | klein drinkglas |
| rantsoenpenningen | opcenten op heffingen genoten door de kerk |
| rapiamus | mengelmoes |
| raport | aanbrenging, overdracht, verslag |
| raporteren | zie raport |
| rappel | herroep |
| rapporteur | overbrenger, overdrager |
| rariteit | zeldzaamheid, een ongemene zaak, iets bijzonders |
| rasement | glad gepleisterd gedeelte in het gewelf |
| raseren | vernielen, met de grond gelijk maken |
| rasier | korenmaat |
| rasinge | wartaal, waanzin |
| rastcamere | binnenkamer |
| rasteel | paarden ruif |
| rastering | rasterwerk, schutting |
| rate | behoorde, portie |
| ratelwacht | nachtwacht |
| ratelwaicker | nachtwaker met een ratel |
| ratificatie | zie ratificeren |
| ratificeren | bekrachtigen, ambtelijk goedkeuren |
| ratijn | geweven wollen stof, de uistekende uiteinden zijn in elkaar gedraaid |
| ratiocinatie | redenering, bewijsvoering, gevolgtrekking |
| ratiocinator | boekhouder, rentmeester |
| rationaal | redelijk, meetbaar |
| ratione dubii | om reden van de twijfel |
| ratione officii | uit hoofde van zijn ambt |
| ratione privatus | beroofd van zinnen |
| ratione sanguinis | op grond van bloedverwantschap |
| ratum (ob)servare | van waarde houden |
| rauwsterigge | lijk aflegster, maakt de lijken gereed voor de begrafenis |
| rave | balk, plank |
| ravelokker | dief, lokt de raven naar de galg |
| ravenzwart | kleur, zwart |
| rayck | rijk |
| razier | inhoudsmaat voor graan = ca 147 ltr.., maar ook; 50 ltr. gezien |
| rbs | afk. retroacta, van de burgerlijke stand |
| Rdo | afk. reverendo, aan de eerwaarde |
| readmitteeren | opnieuw toelaten (meestal als burger in de voorheen verlaten plaats) |
| reale | betaalmiddel, munt |
| reale | werkelijk |
| reale executie | werkelijke tenuitvoerlegging |
| realis | zie reale |
| realiter | zie reale |
| reauditie | wederhoring, herhoring, overhoring |
| rebaptizatus | herdoopt |
| rebbe | vierkantige houtenbalk |
| rebel | weerspannige, afvallig, hardnekkig |
| rebelleren | weerspannig zijn, tegen spannen, muiten |
| rebellie | afvalligheid, wederspannigheid, muiterij |
| rec | afk. receveur, ontvanger |
| recapitulatie | hoofdindeling, herhaling der hoofdstukken |
| recederen | aarzelen |
| recens | onlangs, pas |
| recepisse | ontvang, ontvangçeel, kwijtbrief, ontvangbewijs, voorlopig bewijs van storting |
| recept | ontvanging, inneemsel |
| receptie | ontvangst, aanneming, overneming van rechtsgewoonten |
| receptor | ontvanger (der belastingen) |
| reces | uitstel, afscheid |
| recessebrief | officiële akte van een raadsbesluit. |
| receveur des impôts | belasting ontvanger |
| recht van besterfnisse | recht van exue, besterfte
ook; het openvallen van iets door sterfgeval. |
| recht van drop | recht om het regenwater op andermans erf te laten vallen en afvoeren |
recht van eerste en
laatste sacrement | erkenning als zelfstandige parochie, mogen dopen, huwen en begraven |
| recht van geleyde | het heerlijke recht om een vreemde binnen zijn gebied toe te laten en
hem daar bescherming toe te zeggen.
ook; de vergunning, aan misdadigers verleend, om tijdelijk het recht van
geleyde rechtsdistrict, waaruit zij gebannen waren, te bezoeken, met de
verzekering, dat zij in die tijd niet wegens dit misdrijf in hechtenis genomen
zullen worden, noch bloot zullen staan aan de wraak van de beledigde
of zijn bloedverwanten.
ook; deze vergunning, door particulieren gegeven aan hun voortvluchtige
het gevolg, dat zij deze niet mogen (laten) arresteren. |
| rechtbank | aanrecht |
| rechte mombaer | zie; mombaer |
| rechtelick bekende scult | een geldschuld voor het gerecht erkend |
| rechten aen den bloede | recht doen zo dat het bloed vergoten, het lichaam, de hals verbroken wordt;
dus iemand ter dood brengen volgens een vonnis |
| rechten aen siin lijf | zie rechten aen den bloede |
| rechten aen sinen hals | zie rechten aen den bloede |
| rechten over enen | iemand volgens een vonnis ter dood doen brengen |
| rechteren | rechters |
| rechtinge | crimineel vonnis. |
| rechtinghe | herstel betaling, vergoeding |
| rechtweigeringe | weigering om aan het rechterlijk bevel te gehoorzamen |
| rechtwiser | officier van justitie, stelt de eis in een rechtsgeding |
| recipiëren | ontvangen |
| recipisse | kwitantie, ontvangbewijs |
| reciprocatie | weerkering |
| reciprocum | wederzijds |
| reciproque | wederzijds, onderling wederkerig, heen en weer, over en weer |
| reciteren | oplezen, opzeggen |
| reclamatie | tegen roep, weerspraak |
| reclameren | tegen roepen, weerspreken |
| recognitie | gerechtelijke erkenning van iets voor datgene erkentenis waarvoor
het uitgegeven wordt, |
| recognosceren | erkennen |
| recolement | overhoring |
| recolement van getuygen | als de getuigen nader ondervraagt en beëdigd werden |
| recolement van reekening | herberekening van de rekening |
| recoleren | overhoren |
| recommandabel | aanprijs waardig, aanprijsbaar |
| recommandatie | aanbeveling, aanprijzing, voorschrijven, gebiedenis |
| recommanderen | aanbevelen, aanprijzen |
| recompenseren | vergelden |
| reconciliatie | verzoening |
| reconciliëren | zie reconciliatie |
| reconcilitatio | herhaling van de huwelijksbelofte wanneer het huwelijk niet voor de
bevoegde priester gesloten was |
| reconcilliacie | herstelling van de wijding van ontheiligde kerken en kerkhoven |
| recontreren | ontmoeten, bejegenen |
| reconveniëren | wederom eisen, weder aanspreken |
| reconventie | reconventie, wederopeising, wederaanspraak |
| recordatie | herdenking |
| recorderen | herdenken, geheugen, herinneren |
| recouvreren | veroveren, terugkrijgen |
| recredentie | toevertrouwing, vertrouwen, vooroordeel, voor afgewezen bezit |
| recto (folio) | op de voorzijde van het blad |
| rector | schoolvoogd, bestierder |
| rector | pastoor, leider, bestuurder |
| rector magnificus | landsschoolvoogd, hoge schoolvoogd |
| rectus | rechtvaardig |
| recueil | verzameling, kort verhaal |
| recuperatie | verovering, terugkrijgen |
| recupereren | terugkrijgen, herwinnen |
| recusant | onwillig, weigerende |
| recusatie | weiring |
| recuseren | weigeren |
| reddite (Ceasari) | 21e zondag na Drievuldigheid |
| redditus | opbrengst |
| rede gestelt (te) | aangesproken |
| rededeel | woord |
| redelijkerwijs | volgens recht, met recht |
| redeloos | zonder reden |
| redemptie | verlossing, vrijkoop |
| redemptor | handelaar |
| redemptoristen | leden van de kloosterorde van de Allerheiligste Verlosser |
| redemtor | handelaar, koopman |
| rederijk | sierlijk spreken, welsprekend |
| rederijker | lid van de Rederijkerskamer |
| rederijkerskamers | genootschap dat zich bezig hield met het schrijven van gedichten
en toneelspelen |
| redes | reeds, al |
| redevabel | schuldig, verschuldigd |
| redger | juridisch bestuurder in Friesland, meestal de notaris
ook;; plattelandsrechter in de Groningse ommelanden |
| redhibitie | teruggeven, koop vernietiging, terug nemen wat verkocht is |
| redhibitoir | strekkend tot tenietdoening |
| redhibitoire actie | vordering tot tenietdoening |
| redigeren | maken, stellen, schikken, daar toe brengen, in behoorlijke vorm op
schrift stellen |
| redijt | herhaling, herzegging, (nog eens zeggen) |
| redimere | terugkopen, lossen |
| redimeren | verlossen, vrijkopen |
| redingote | geklede jas, dames mantel |
| redite | herhalen, herhaling |
| reditibus pauperum vivens | onderhouden door de uitkeringen aan de armen |
| redituarius | pachter |
| reditus | wederkomst |
| redivius | uit de dood herrezen, herleefd |
| redonderen | overvloeien, hervloeien, terugvloeien |
redoublement van ‘t
interdict | wanneer een gedaagde in zaken van bezit, voorstelt dat hij zelf in het
bezit is, en daar in wil “gestyfd” (gesterkt,) worden |
| redoubleren | verdubbelen |
| redoutabel | vreselijk, geducht |
| redoute | kleine veldschans
ook;; gemaskerd bal |
| redres | herstel, herstelling, vergoeding, herziening |
| redresse(e)ren | herstellen, herschikken, goedmaken |
| reduceren | terugvoeren, te recht brengen, herbrengen.
ook;, van een meerder op een minder getal brengen |
| reductie | terugbrenging, herleiding, herstelling van een meerder tot een minder getal.
ook; beroep van een uitspraak van goede mannen |
| reeder | reder, scheepseigenaar |
| reël | dadelijk, werkelijk, waarlijk |
| reep | lengtemaat voor stoffen, 1 reep is vermoedelijk = 10 el
ook;; dik touw, kabel |
| reepgaren | garen voor het touwslaan |
| reepmaker | touwslager |
| reeroof | zie reeuroof |
| reesloot | grenswetering, grenssloot |
| reet | spleet, kier |
| reet om rede | koop tegen contante betaling |
| reetrecker | landmeter, erf-scheider, rooimeester |
| reeuroof | lijk roof
ook;; lijk beroving |
| reeuw | schuim op de lippen van een stervende, doodszweet |
| reeuwech | weg waarlangs lijken naar het kerkhof werden gebracht, lijk weg |
| reeuwen | een lijk afleggen, het reinigen en voor de begrafenis in gereedheid brengen |
| reeuwer | lijkenaflegger, oppasser bij besmettelijke zieken en ontsmetter van hun lijken |
| reeuwige | zie reeuwer |
| refectorium | refter, eetzaal in klooster |
| refectus (sacramentis) | gesterkt (door de sacramenten), d.w.z. bediend |
| referendarien | overbrengers, vertellers |
| refereren | verhalen, bijbrengen |
| reficiëren | hermaken, vermaken |
| reflecteren | verbuigen, ombuigen, ergens na toe buigen |
| reflectie | verbuiging, weerslag, weerbuiging, afkering, toe neigen |
| reflexiën | levenstekenen ( bv bij verdrinken) |
| reflutatie | weerleggen |
| reformateur | hervormer |
| reformatie | hervorming, zuivering, klaring
ook;; hervorming tot herstel zoals het vroeger was |
| reformatie (de) | de kerkhervorming in de 16e eeuw |
| reformator | hervormer, kerkhervormer |
| reformeren | hervormen, zuiveren
ook;; verzoeken van een hogere rechter hersteld te werden, en verbeterd
te hebben een vonnis, dat van een lager rechter tot nadeel gewezen is,
dat men verklaring noemt |
| reformeren (iet) | herstellen |
| refractie | wanschauwing, verbreking |
| refrein | rederijkersgedicht, elke strofe telt minstens acht regels, alle strofen
eindigen op de zelfde regel die de hoofdgedachte uitdrukt |
| refrenatie | betoming? (in toom houden?) |
| refrescheren | verversen, vernieuwen |
| refreseren | weer opkrullen |
| refuge | toevlucht, toevluchtsoord, schuil gelegenheid |
| refugeren | weerleggen |
| refugium | laatste toevlucht, toevluchtsoord, wijkplaats |
| refunderen | terugbetalen, herstellen, vergoeden
ook;; vergelden, opbrengen |
| refusa | teruggegeven, terug betaald |
| refusant | weigeraar |
| refuseren | weigeren, van de hand wijzen |
| refusie | weigering |
| refutatie | refutatie, wederleg, wederlegging |
| refute(e)ren | weigeren, afstaan, van de hand wijzen |
| refuteeren | weerleggen |
| refuus | antwoord weigeren, weigeren van een verzoek |
| regaal | koninklijk |
| regard | aanzien, aanschouw |
| regard van (in) | in aanmerking genomen |
| regeneratie | wederbaring, wedergeboorte, hernieuwd zedelijk leven |
| regenhoyke | regenmantel |
| regenschuur | regenbui |
| regent | bestierder, voogd, rijksbestuurder, bestuurder van een
gesticht / gasthuis (ziekenhuis) |
| regentenkamer | kamer van regenten in weeshuis / gasthuis (ziekenhuis) |
| regentes | vrouwelijke regent |
| regest | beknopte inhoudsopgave van een akte, brief , boek met afschriften
van oorkonden |
| reget | door aanslibbing verkregen land |
| regieringe | bestuur |
| regiment | beheersing, bestier. item, een hoop krijgsvolk |
| regina | koningin |
| région | streek, gebied, gewest, regio |
| région judiciaire | rechtsgebied |
| register | tafel, rol, bladwijzer, blafferd (register) |
| registreren | opschrijven |
| registrum | lijst, register |
| registrum baptizatorum | doopboek |
| registrum defunctorum | overlijdensregister |
| registrum iunctorium | trouwboek |
registrum matrimonio
coniunctorum | trouwboek |
registrum matrimonio
junctorum | trouwboek |
| registrum mortuorum | overlijdensregister |
| regius | koninklijk |
| reglement | schikking, orders, bepalingen en voorschriften |
| regneren | heersen, bestieren |
| regnum | rijk van de natuur |
| regres | verhaal, verhaal op een ander, recht op schade vergoeding |
| regrettabel | betreurenswaardig |
| regrette(e)ren | berouw, berouw hebben, betreuren, bejammeren terugwensen |
| regt | recht, rechts, niet krom, wettelijke voorschriften |
| regt been | rechter been |
| regt of eygendom | eigendomsrechten |
| regt(bank) | groep rechters |
| regtelyk | volgens het recht |
| reguarde van (ten) | met het oog op |
| regulen | met planken beslaan |
| reguleren | schikken, regelen, stieren |
| regulier | geregeld, geschikt, rechtuit |
| regulieren | te houden, zich schikken naar regelingen |
| rei | timmermansgereedschap
ook;; rij |
| rei vindicatie | rechtsuitvoering, uitwinning, zaakeigen aantal |
| reider | zwaardmaker die het heft aanbrengt |
| reiderland | gebied in Groningen |
| reimeringhe | borgtocht, losgeld |
| rein | onbevlekt, zuiver |
| reine cloude | zoete pruim, geel/groen, genoemd naar koningin Claude van Frankrijk |
| reingenoedt | naast gelegen |
| reingenoot | naaste buurman |
| reingenote | belendende eigenaar |
| reise | krijgstocht |
| reisen | een krijgstocht ondernemen |
| reiser | pelgrim |
| reiteratie | herhaling |
| rejecteren | verwerpen, niet ontvankelijk erklaren |
| rejectie | verwerping |
reke (een huus ende
loedsen in goeden reke
houden) | een huis en loodsen in goede staat houden |
| rekel | vlegel, onbeschofte, brutale persoon,
ook; mannelijke vos / wolf |
| reken (iet) | in rekening brengen, in de rekening vermelden |
| rekenboec | koopmansboek, waarin de (winkel) schulden zijn opgetekend |
| rekenhof | (Belgische) rekenkamer |
| rekhout | smalle houten latten |
| rekwest | verzoekschrift |
| rel. | afk. relectis, weduwnaar, achtergelaten |
| relaas | verhaal, vertelling, mondeling verslag |
| relata | opzichtelijk, sterk in het ooglopend, opvallend, opzichtig, waarneembaar |
| relatant | opsteller van het verslag |
| relate | zie relata |
| relateert | verklaard |
| relateren | vertellen, verhalen |
| relatie | betrekking, betrekking tot andere personen, kennis |
| relatieren | berichten, vermelden |
| relaxatie | lossing, ontslagen, losmaking, verbreiding, verzachting |
| relaxeren | lossen, ontslaan |
| releveren | opheffen, opbeuren, verheffen, ontheffen, herstellen |
| relicta | weduwe, achtergelaten vrouw |
| relicta filia | nagelaten dochter |
relictis binis filus majoren
nibus | met nalaten van twee meerderjarige zonen |
| relictis duabus filiabus | met nalaten van twee dochters |
| relictis tribus prolibus | met nalaten van drie kinderen |
| relictus viduus | weduwnaar |
| relief | opheffen, opheffing, verlichting, herstelling, herstelbrief |
| relief tegens de indibite | interjectie van de appellatie herstelling tegen de onbehoorlijke
inbrengen van het beroep |
| relieur | boekbinder |
| relievement | ontheffing, verheffing |
| religie | godsdienst |
| religieus | godsdienstig, godsplichtig |
| relinquens | achterlatend |
relinquensis post se
cun …. prolibus | een vrouw met … kinderen achterlatend |
| reliqua | wat bij de rekening en verantwoording over was
ook;; overblijfsel, overschot |
| reliquien | overblijfselen |
| reliquit..... filios et ..... filias | heeft .... zonen en .... dochters nagelaten |
| remarqueeren | op te merken |
| remarqueren | aanmerken, opmerken, waarnemen |
| rembourseren | weer uitgeven, weer betalen, verschieten, terugbetalen, de dekking
zoeken van een wissel |
| remedie | hulpmiddel, heelmiddel, tegen middel |
| remediëren | verhelpen , beter maken, herstellen, helen, genezen, weer te recht rengen |
| remedyëren | herstellen, verbetering brengen |
| rememoriëren | herdenken, weerverhalen, herinneren |
| remensis | van Reims |
| reminiscentie | herdenking |
reminiscere (miserationum
domine) | 5e zondag voor Pasen |
| remis, remissie | kwijtschelding |
| remißie | overzetting, overzending, overmaking |
| remißie | vergiffenis, vergeving |
| remissis (omnibus) bannis | met nalaten van (alle) roepen |
| remissis proclamationibus | met nalaten van de roepen |
| remitteren | overzetten, overmaken, kwijtschelden |
| remonstrant | opsteller van protest, verweerschrift |
| remonstrantie | protest, verweerschrift, vertoog |
| remonstreren | vertonen, tegenwerpen, egenwerping maken |
| removeren | weren, afwenden, verwijderen |
| ren. | afk. renatus, herboren, gedoopt |
| renatus | herboren, gedoopt |
| rencontre | belevenis, verwijzing in een koopmansboek, toevallig samentreffen |
| rendant | rekeninghouder, rentmeester, rekenplichtig beheerder |
| renegaat | afvallige |
| renommeren | vermaart maken, vermaren |
| renonceren | afstand doen van, van een zaak afzien |
| renonchieren | zie renonceren |
| renonciatie | ontzegging, opzegging |
| renonciëren | zie renonciatie |
| renoveren | vernieuwen, verbeteren |
| renteboec | boek met aantekening van renteverplichtingen |
| rentebrieff | akte, waaruit recht op rente blijkt |
| rentenaer | renteheffer |
| renteniersse | rentenierster, van haar bezit levend |
| renthe op enen setten | iemand tot de betaling een jaarlijkse uitkering verplichten |
| rentier | persoon die jaarlijks een rente, opbrengst verschuldigd is |
| rentmeester | beheerder, rentmeester |
| rentmeyster | zie rentmeester |
| rentsvleesch | zie rintvleesch |
| renuncerende | afstand doen van |
| renunciæeren | ontzeggen, opzeggen |
| renunciatie van alle exceptien | zonder uitzondering |
| renuntiare super | afstand doen van |
| renuntiëren | ervan af te zien |
| renversaal | akte waarbij een vroegere akte veranderd wordt.
ook; ontvangstbewijs |
| renversaal-brieven | wederbrieven, ontkrachting brieven, tegen brieven |
| renversael | tegen verzekering, tegen belofte |
| renverseren | verkeren, vernietigen, omverwerpen omkeren |
| renvoij | verwijzing naar een andere rechtbank |
| renvooi | verbetering in de marge van een akte, overdracht van stukken
aan onderzoeker |
| renvoy | verzending, wederzending |
| renvoyeren | verzenden, terugzenden, in handen stellen van, verwijzen, door
renvooi wijzigen |
| reparatie | vermaking, vergoeding, herstellen |
| reparatie van attentaten | herstellen van alle handelingen tegen iemand die zijn gedaan tegen
het verbod van de rechter |
| repareren | vermaken, vergoeden |
| repartiëren | verdelen |
| repartitie | verdeling onder de rechthebbende, verdeling naar een zekere verhouding
ook;; bedeling, aandeel, verdeling |
| repe | vlaskam
ook;; riem, zadelriem |
| repeken | smal stukje grond |
| repel | vlaskam |
| repel | zie repe |
| repelleren | verdrijven, terugdrijven |
| repeteren | herhalen |
| repetitie | herhaling |
| replicate | antwoordlelijk, weervouwiglijk?? |
| replicatie | ontvouwing, hervouwing, herhaling |
| repliceren | wederzeggen, wederantwoorden, antwoorden, tegen het gezegde
inbrengen, van repliek dienen |
| replijcq | zie repliceren |
| replique | antwoord, weerwoord, verweer, tegenspraak |
| reporsitor | penningmeester, schatbewaarder |
| reportare | van zijn kant overdragen |
| réportation, à la | toeschreven wordt aan |
| repositorium | opbergkastje |
| reprehende(e)ren | berispen, afstraffen |
| reprehensibel | berispelijk, lakenswaardig |
| reprehentie | berisping, bestraffing |
| represatie | wederneming, terugeisen met geweld, bekommering en bezetting
om de gemene zaak |
| representatie | vertoning, plaatsvulling |
| representeren | representeren, vertonen, plaats vullen, verbeelden |
| reprife | hervatting |
| reprimende | bedwang, bestraffing |
| reprimeren | verdrukken, bedwingen |
| reprinse | hervatting |
| reprobatie | verwerping, wraking, verwijten, strenge afkeuring |
| reproberen | wraken, verwerpen |
| reproche | berisping, wraking, verwerping, nalatig, verwijt, blaam |
| reprochen | getuigenwraking |
| reprocheren | verwerpen, wraken, berispen, wederleggen |
| repromißie | wederbelofte |
| repromittere | van zijn kant beloven |
| repromitteren | wederloven |
| republijcque | gemeenbest, gemeintenstaat |
| repudiatie | verlating |
| repudiatus | gescheiden, verstoten |
| repudiëren | verstoten, verlaten |
| repudium | ontbinding (b v van huwelijk, verloving) |
| repudium volontarium | vrijwillige ontbinding van het huwelijk |
| repugnantie | tegenheid, tegenzinwekkend, weerzinwekkend, afkeerwekkend |
| repugneren | bevechten, tegenstrijden, tegenstaan |
| repuls | afslag, weigering |
| repulsie | verdrijving, afwering |
| reputabel | achtbaar |
| reputatie | achting, achtbaarheid |
| reputeren | achten, weder op denken |
| request | verzoek, verzoekschrift |
| request civijl | heus verzoek, echt verzoek tot herstellen |
| requeste | verzoekschrift waarbij iemand zijn verzoek en mening bekend maakt |
| requiem | herdenken van de doden |
| requiescat in pace | dat hij ruste in vrede (afk. R.I.P.) |
| requievit in Domino | hij rustte in de Heer |
| requioscat in pace | hij/zij ruste in vrede, (RIP) |
| requirant | eiser, aanlegger, verzoeker |
| requirerant | verzoeker |
| requireren | verzoeken, eisen |
| requisitie | verzoek, vordering |
| réquisition | vordering b v. door ministerie ge -eist |
| requisitis denunciationibus | met de vereiste roepen |
| requisitorien | verzoekbrieven, verzoekingen |
| res | zaken, ding, vermogen, openbare zaak |
| res familiaris | huishouding, huiselijke zaken |
| res pectus parentelae | de wettelijke verhouding tot broers en zuster ofwel bloedverwanten |
| rescinderen | breken, te niet doen, voor nietig verklaren |
| rescissie | gerechtelijke vernietiging van een testament |
| resconteren | afrekenen, vereffenen, een argument weerleggen |
| rescriberen | antwoorden, antwoordschrijven, terug schrijven |
| rescriptie | schrift, weerschrift, schriftelijke last tot inning of uitbetaling van een geldsom |
| rese | reis, krijgstocht |
| reseant | voldoende |
| reservataire erfgenamen | erfgenamen die door de wet zijn beschermd tegen onterving |
| reservatie | voorbehoud |
| reserve | deel van de erfenis waar men niet vrij over kan beschikken |
| reserveren | behouden, voorhouden, van te voren bespreken |
| resico | gevaar |
| resident | verblijver, plaatshouder, gezaghouder |
| residentie | verblijf, zitting |
| resideren | verblijven, zitten |
| residerende | zetelende |
| residet | woont |
| residet apud | woont bij |
| residet extra | woont buiten |
| residuum | overschot |
| resignare | opzeggen |
| resignatie | overwijzing ??(doorverwijzing?), vertichting (berusting)?, neerleggen
van ambt, gerechtelijke ontzegeling |
| resigneren | afstand doen van, neerleggen, berusten of neerleggen bij zijn lot |
| resigneren | afstanddoen |
| resilieren | terug springen, uitscheiden, zich terug trekken |
| resiliëren | zie resilieren |
| resilliatie | ontbinding van een contract, terugtrekking |
| resistentie | weerstand, tegenstand |
| resisteren | weerstaan, tegenstaan |
| resolut | onbeteuterd (niet verlegen), rustig, vastberaden, doortastend |
| resolutie | voorneming, opzet, besluit, oplossing, ontbinding, ontknoping,
vervlieten, versmelting |
| resolutie | besluit |
| resolutien | besluiten |
| resoluties | besluiten van een bestuursorgaan |
| resolveren | besluiten b.v. van een collegiaal bestuur als de vroedschap, voornemen |
| resolvieren | zie resolveren |
| resonnantie | weerklank |
| resort | bestek, kaveling, strekking, onderhoring |
| resorteren | behoren, onderhoren |
| respect | ontzag, gezag, aanzien, opzicht, waardigheid |
| respecteren | eerbiedigen, ontzien, ongemoeid laten |
| respectijf | onderling, zoo in het een als in het ander |
| respice domini | 12e zondag na Drievuldigheid |
| respice in me | 2e zondag na Drievuldigheid |
| respijt | uitstel |
| respiratie | ademhaling |
| respireren | ademhalen |
| responderen | antwoorden, verantwoorden, aanpassen
ook;; voor iets instaan |
| responsabel | verantwoordelijk |
| response | antwoord |
| responsive | schriftelijk antwoord |
| restabiliëren | wederrechten, wederom in state stellen |
| restablissement | wederoprechting, (herstelling) |
| restauratie | oprechting (herstellen) wederoprechting, vernieuwing |
| restaureren | oprechten (herstellen), wederoprechten |
| reste | overblijfsel, overschot |
| resteren | overblijven, overschieten |
| restiarius | zeeman, belast met het stuwen van de lading |
| restituëren | herstellen, wedergeven |
| restitutie | herstelling, teruggeven |
| restoir | overschot, overblijfsel, vergoeding |
| restrict | verknocht |
| restrictie | vervang, inbinden en op het nauwste genomen, voorbehoud, erking |
| restrictien | inbinden |
| resulieren | weerspringen, opspringen, ontstaan, ontspringen |
| resumeren | herhalen, hervatten |
| resumptie | herhaling, hervatting |
| resurrectie | verrijzenis, wederopstanding |
| resurrectio | opstanding (in kerkelijke begrip), Pasen |
| resusciteren | verwekken |
| retardatie | vertraging |
| retardement | tegenhouden, ophouden, vertraging, uitstel, verhindering |
| retarderen | vertoeven, ophouden, verachten |
| retentie | onthouding, terughouding |
| retentus | teruggetrokken |
| reticentie | verzwijging |
| retineren | onthouden, behouden, achterhouden, vasthouden |
| retireren | aarzelen, vertrekken terugtreden, afdeinzen, herhalen, hervatten |
| retorqueren | verdraaien, verkeren, te rug drijven |
| retorsie | omdraaiing, omwending, terugdrijven |
| retour | weerkeer, keer |
| retourneren | weerkeren, terug zenden, keren |
| retracteren | herroepen, herdoen |
| retrahent | terugtrekken (van een rekest) |
| retraict | vertrek, wijk |
| retraicte | secreethuisje, toilethuisje |
| retranchement | verdedigingswal |
| retrencheren | afsnijden, besnoeien |
| retroacta | archiefstukken van vroegere datum |
| retroacta van de | burgerlijke stand, doop-, huwelijks- en begraafregisters |
| retroacten | de eerste acte |
| retrograde | gedicht waarin de woorden van voren naar achteren en van achteren
naar voren kunnen worden gelezen |
| reumatijcq | koud, vochtig, nat |
| reuselmaent | oktober |
| reuwen | ruw maken van laken |
| revalidatus | achteraf gewettigd |
| reveilleeren | ontwaken |
| revelatie | openbaring |
| reveleren | openbaren |
| revenge | wrake, vergeldding, wreken |
| revengeren | wreken |
| revenuen | inkomsten |
| reverendissimus | hoogeerwaarde heer |
| reverendus dominus | eerwaarde heer |
| reverentelijcken | eerbiedig |
| reverentelijcken te | erkennen, met eerbied te kennen |
| reverentelijk | eerbiedig
ook;; met gepaste eerbied |
| reverentie | eerbewijs, staat in de eerste zin van een verzoekschrift. (geeft met
behoorlijke reverentie te kennen), eerbied, eerbieding |
| reversaal | schriftelijke tegen belofte, verzekering |
| reversael | zie reversaal |
| reviseren | overzien, herzien |
| revisie | herziening |
| revisor | overziender, corrector, controleur van rekeningen |
| revocatie | herroeping |
| revoceren | herroepen, intrekken, terugnemen, terug trekken |
| revolceren | zie revoceren |
| revolte | oploop, afval |
| revolteren | afvallen, omwenden, omkeren |
| revolutie | omwenteling, omloop, omrollen, omdraaiing |
| revolveren | omwenden, omlopen |
| revoveer | herroep |
| revyerviscooper | rivierviskoper |
| rex | koning |
| reyhier | smal schiet- of lichtdoorlaat gat in buitenmuur |
| RG | afk. Remonstrantse Gemeente |
| rhedarius | wagenmaker |
| rhetorijcque | de kunst om deftig te spreken |
| rhetorizijn | rijmer, dichter |
| rheumate | door reumatiek |
| ribaldus | landloper |
| ribaut | zie ribaldus |
| ribout | deugniet, dief, landloper |
| richel | dunne plank ca 4x 8 cm |
| richtinge | zie; rechtinge |
| richtmei | kleine boom in de top als hoogste punt van het gebouw is bereikt |
| ricsdaalder | rijksdaalder |
| ridicule | belachelijk, bespottelijk |
| ridiculeus, | zie ridicule |
| riedenmakere | weefkammen -maker |
| riedmarch | rietland |
| riedmeed | land of weide met veel riet begroeid |
| riedmeersch | zie riedmarch |
| riembeslach | versiersels op een riem |
| rietmaet | zie riedmeed |
| rigeur | strafheid, strengheid, gestrengheid |
| riggelen | grendellat afsluiting |
| rigoreux | streng |
| rijcman | vermogend persoon |
| rijder | betaalmiddel, waarde 1 rijder =??? |
| rijgenoten | naastgelegen |
| rijglijf | korset |
| rijksdaalder (Ned) | muntsoort, waarde gelijk aan 47 stuivers |
| rijlijf | zie rijglijf |
| rijshuus | opslagplaats voor rijs(brand)hout |
| rijsmeyer | opzichter over het rijs- en hakhout |
| rijst | hoeveelheid leien ca. 56 st. |
| rijten | zie reet |
| rindsschuster | leerlooier |
| rinsel | deel van een watermolen waar het water naar beneden loopt |
| rintvleesch | rundvlees |
| riole | (open)goot, verlaat |
| ripelijjck | rijp, aanzienlijk |
| rippe | vrouw |
| risique | risico, gevaar |
| ristrictus | stiefvader |
| rite | naar behoren |
| rite munitus(a) | Heilig Oliesel ontvangen |
| rival | medevrijer, medeminnaar |
| RK | afk. Rooms - Katholiek |
| roboratie | sterking |
| roboreren | sterken, versterken |
| robust | sterk |
| rocht | zittingdag van de schout, om getuigen te horen, bewijzen te verzamelen |
| rockener | zwartbroodbakker |
| rocmaker | kleermaker |
| roede | de staf des schouten, het symbool van het gezag vroeger op den omgang
rondgedragen, later in plaats daarvan van het schepenhuis uitgestoken
roede landmaat (roede=14 m2)
ook;; gevonden oppervlakte maat, groot ca 12,569 ca, in elk deel van het
land anders van oppervlak.
lengtemaat, in elk deel van het land anders van lengte. In Limburg was de
strekkende roede verdeeld in 16 voet, 20 van deze "kleine" roede vormde
één " grote" voet. 20 van deze grote voet vormde weer één "bunder".
de aanduiding 53-10-0 betekende dus 53 bunder, 10 grote roeden
en 0 kleine roeden, ofwel 53,5 bunder,
Rijnlandse roede 3,767 m Blooise roede 3,617 m Drentse roede 4,12 m
Duivenlandse roede 3,667 m Schouwse roede 3,727 m |
| roededrager | mannelijk (teel)lid |
| roedetale | bepaald aantal roeden land met betrekking tot de omslag |
| roefbart | zolderplank |
| roepambacht | ambtelijk stadsomroeper |
| roeren | aanraken |
| roerende | betreffende, reeds genoemd |
| roers | geweren |
| roetsijdich | scharlakenrood |
| rogate | 5e zondag na Pasen |
| rogationes | de 3 dagen voor Hemelvaart.
ook; de gehele Hemelvaartsweek.
eigenlijk de in deze dagen gehouden processies. |
| roïeren | uitdoen, uitschrabben, uitschrijven |
| rokelstock | pook;, |
| rollenaer | voerman |
| rolsmeer | vet, smeervet |
| rolwagen | ronde hoge vaas van chineesporselein |
| roman | lang verhalend epos in de volkstaal ( Romaans = in de volkstaal) |
| romano -catholicae religionis | van Rooms -Katholieke godsdienst |
| rondeel | waltoren, 3/4 cilinder buiten de muur
ook;; rederijkersvers, vaak achtregelig met twee rijmklanken |
| rondel | steenhouwers beitel |
| rondgast | zie rontganger |
| rondooghe | rozetvenster, roosvenster |
| rong | zware ijzeren nagel |
| rontganger | nachtwacht, nachtwaker |
| rontgat | vensteropening |
| roocgat | schoorsteen, gat in dak boven stookplaats voor afvoer van rook |
| roocgaten | schoorstenen |
| roocpenning | belasting op schoorstenen |
| rood | heraldiekteken, kleur, weergave met verticale strepen arcering |
| rood trijp matrassen | met rode trijp(stofsoort) overtrokken |
| roode roede | staf die de pestlijder moest dragen als herkenningsteken |
| rooden loop | buikloop, difterie |
| roodscharlaken | kleur, scharlakenrood |
| roofkot | rovershol |
| rooi | rechte lijn |
| rooien | de rooilijn bepalen |
| roomelisoen | dysenterie, pest |
| roomermaent | meimaand |
| roopastoor | pastoor van de pestleiders, |
| roos | heraldiekteken, bloem als wilde roos weergegeven met meestal
5 bloembladeren in de bloem |
| roosdach | zondag voor half vasten |
| roossteenen | stenen behorende bij een tafelspel |
| root | graanziekte
ook;; rood |
| roscher | wolwever |
| roselmaent | zie reuselmaent |
| rosenkranzfest | rozenkransfeest, 1e zondag in oktober |
| rosenmontag | carnavalsmaandag, maandag voor vastenavond |
| rosenobel | betaalmiddel, goudstuk van ca 8 gulden
ook;; bepaalde goudkleur., |
| rosenoblen | gouden munt |
| rosensontag | Rozenzondag, 3e zondag voor Pasen |
| roskam | paardenkam |
| rosmolen | door paard(en) voortbewogen tredmolen |
| rößler | paardenstalknecht |
| rotarius | wagenmaker |
| roten | rotten van vlas |
| rotmeester | hoofdman van een rot, meestal 10 man |
| rotting | wandelstok van rotan |
| roucamer | opbaarkamer overledene |
| roufbart | zolderplanken |
| route | verstrooiing |
| rouwerck | ruwwerk, grof werk |
| royeermeester | ambtenaar voor nazien stadsrekeningen |
| rubrijk | aftekening |
| rubro sigillo | met rood zegel (geen roepen als men betaalde), zonder roepen trouwen
als men wel er extra voor betaalde |
| rude | hart, rouw |
| ruffian | koppelaar |
| rugleggende stoelen | stoelen met rugleuning |
| ruim (in het) | plaats in de kerk waar de stoelen van de vrouwen stonden |
| ruine | vernieling, neerstorten |
| ruïne des boedels | vernielen van de inboedel |
| ruineren | vernielen, neerslaan, te gronde werpen |
| ruineus | bouwvallig |
| ruit | aanspoelsel uit zee |
| ruminatie | herkauwing, herhaling |
| ruminge | het bevel tot ontruiming van een perceel door den schout op verzoek van
de nieuwe eigenaar aan de oude, voorafgaande aan de "levering" daarvan
aan de nieuwe eigenaar . ook; het bevel tot afbraak van een gedeelte van
een gebouw, dat op andermans grond |
| ruminge (vervolg) | getimmerd is, door de schout op verzoek van de eigenaar van die grond |
| rumoer | gerucht |
| rumoermeester | bendeleider |
| rupture | breuk |
| ruraemundensis | van Roermond |
| Ruremunde | Roermond |
| rurensis | boer, landbouwer |
| ruricola | landbouwer |
| ruricolus | zie ruricola |
| ruse | moeite |
| rus-leeren armstoelen | vermoedelijk. gevlochten leren armstoelen |
| rusticus | landbouwer, landman |
| rustijk | boers |
| rustleeren | leren bekleding |
| rüsttag | goede vrijdag |
| ruutmolen | schorsmolen |
| ruwaard | waarnemend graaf, b.v. bij krankzinnigheid |
| ruyminge | zie; ruminge |
| ruyn | ontmande hengst, paard |
| rybaude | zie ribout |
| rysenbrys ondercleeren | gebreide ondergoed? |