Het Vrouwenverdrag op het eerste gezicht

1 INLEIDING

1.1 Aanleiding onderzoek

Dit onderzoek naar de betekenis van het Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Discriminatie jegens de Vrouw (hierna: Vrouwenverdrag) [2] vormt een onderdeel van een veel breder traject, dat werd uitgezet tijdens de parlementaire behandeling van de Goedkeuringswet [3] van het Vrouwenverdrag in 1990. Deze voor ratificatie en inwerkingtreding noodzakelijke Goedkeuringswet heeft verhoudingsgewijs lang op zich laten wachten. Het Verdrag was immers al in 1980 op de Wereldvrouwenconferentie van Kopenhagen aangenomen, mede door actief optreden van de Nederlandse delegatie. Politieke verwikkelingen op nationaal niveau - onzekerheid over de verhouding tussen de nieuwe wetgeving op het terrein van gelijke behandeling en de verplichtingen op basis van het Vrouwenverdrag - hadden echter tot gevolg dat het parlement pas in 1990 aan de afsluitende discussies over het Vrouwenverdrag toekwam.

Toen het Vrouwenverdrag ten slotte in augustus 1991 voor Nederland in werking trad, was dat in een andere context, zowel nationaal als internationaal, dan bij onmiddellijke ratificatie het geval geweest zou zijn. In de tussenliggende jaren ('80-'91) hadden er belangrijke rechtsontwikkelingen plaatsgevonden op het internationale niveau, die geen rol hadden gespeeld bij de parlementaire behandeling. In Nederland zelf was in dezelfde periode heel wat beleid ontwikkeld op het gebied van emancipatie en vrouwenrechten en was het juridisch kader van de gelijke behandeling vooral op het terrein van de arbeid en sociale zekerheid in jurisprudentie en wetenschap verder geconcretiseerd.

Bij de parlementaire behandeling van de Goedkeuringswet hadden regering en parlement gekozen voor een dynamische interpretatie van het Vrouwenverdrag. Daarmee werd aangegeven dat de betekenis van verdragsbepalingen niet alleen bepaald wordt door de opvattingen ten tijde van de verdragsgoedkeuring, maar dat na verloop van tijd onder invloed van internationale en nationale rechtsontwikkelingen nieuwe verplichtingen in een verdrag kunnen worden gelezen die door de wetgever die het verdrag goedkeurde niet als een noodzakelijk uitvloeisel van het verdrag werden beschouwd of onderkend. [4] Mede daarom werd geen eindtermijn voor de verwezenlijking van het Vrouwenverdrag vastgelegd, maar werd de verwezenlijking beschouwd als een voortgaand proces.

Via een amendement van de kamerleden Kalsbeek-Jasperse, Groenman en Weisglas werd een wettelijke rapportageplicht ingevoerd, inhoudende dat de regering voortaan in het jaar voorafgaande aan de vierjaarlijkse rapportage aan het toezichthoudend Comité CEDAW, over de uitvoering van het Verdrag zou rapporteren aan het parlement. [5] Deze rapportage (de zogenaamde "Kalsbeekrapportage") zou "een werkelijk overzicht (moeten geven) van de stand van zaken met betrekking tot de gelijke behandeling van vrouwen op alle denkbare terreinen", aldus de indieners. De regering verklaarde zich bereid tot een dergelijke rapportage, en deze werd opgenomen in artikel 3 van de Goedkeuringswet.

De voorbereiding van de eerste "Kalsbeekrapportage" werd vervolgens ter hand genomen door de directie Coördinatie Emancipatiebeleid van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In een brief van maart 1994 aan de Tweede Kamer lichtten de coördinerende bewindspersonen, Wallage en Kooijmans, de voorbereidende werkzaamheden nader toe. [6] De rapportage zal, aldus deze brief, gericht zijn op bijstelling van het beleid in overeenstemming met het Vrouwenverdrag. Er wordt niet gestreefd naar een allesomvattend rapport. In verband met de complexe vraagstelling zal de beantwoording plaatsvinden door middel van verschillende rapporten en deelonderzoeken, zoals

1. een ambtelijke rapportage;
2. een rapport over de opvattingen van de NGO's;
3. juridisch onderzoek naar de betekenis van het Vrouwenverdrag voor de Nederlandse rechtsorde;
4. verdiepend onderzoek op deelterreinen;
5. analyse van het emancipatiebeleid op sociaal-economisch terrein, en
6. een afsluitende regeringsnotitie.

Het onderhavige onderzoeksrapport bevat het onderzoek naar de betekenis van het Vrouwenverdrag voor de Nederlandse rechtsorde als bedoeld onder c. Het onderzoek maakt aldus deel uit van het traject van voorbereiding en uitvoering van de Nationale Implementatierapportage VN-Vrouwenverdrag conform artikel 3 van de Goedkeuringswet.