Het Vrouwenverdrag in de Nederlandse rechtsorde


7.2.3 Een nieuw perspectief

Hoewel dit kritische onderzoek nog in een beginstadium verkeert, geven de tot dusver verworven inzichten een nieuw en ander perspectief op mensenrechten. Deze van origine feministische benadering is er op velerlei (wetenschaps)terreinen in geslaagd de bestaande patronen te doorbreken door consequent dezelfde vragen te stellen. Waar zijn de vrouwen? Welke betekenis wordt toegekend aan hun inspanningen? Welke plichten en verantwoordelijkheden hebben zij? Welke rechten? Hoe worden vrouwen beoordeeld in hun samenleving en hoe worden ze behandeld? Hierbij staat de realiteit van de vrouwen centraal en worden hun eigen ervaringen vergeleken met de dominante weergave van de werkelijkheid, om te zien of en in hoeverre het beeld van de "mainstream" de werkelijkheid weergeeft zoals vrouwen die ervaren.

Er is echter nog veel te doen. Zo is er verdere analyse nodig van de normen en begrippen die in de discussie gebruikt worden. Er dient gedetailleerder onderzocht te worden in hoeverre en op welke wijze in het dominante patroon schendingen van de mensenrechten van vrouwen worden in- of uitgesloten. Er moeten betere strategieën ontwikkeld worden om te zorgen dat deze kwesties op een evenwichtige manier aan de orde komen in de "mainstream"-organen.[318] De laatste jaren komt er steeds meer literatuur over de vraag hoe, vanuit een internationaal mensenrechtenperspectief bezien, vrouwenrechten een plaats kunnen krijgen in de "mainstream". De eerste resultaten daarvan werden zichtbaar tijdens de Mensenrechtenconferentie in Wenen (1993), waar dankzij de hecht georganiseerde lobby van (inter)nationale vrouwenorganisaties vrouwen expliciet werden aangemerkt als dragers van mensenrechten ("behorend tot de kring van gerechtigden"). Op de Vrouwenconferentie in Beijing (1995) werd vervolgens besloten tot het Platform for Action, waarin vrouwenkwesties geformuleerd worden in termen van mensenrechten van vrouwen.[319] Daarmee werd ook een nieuwe ontwikkeling in gang gezet waarbij er niet meer gesproken wordt van vrouwenrechten, alsof het om een apart soort rechten van een apart soort individuen zou gaan, maar van "mensenrechten van vrouwen".

"... the human rights of women and the girl child are an inalienable, integral and indivisible part of universal human rights",

stelt het Platform for Action in navolging van de Mensenrechtenconferentie van Wenen.[320]

Vrouwen hebben te lijden onder schendingen die een bepaalde vorm aannemen omdat zij specifiek vrouwen treffen. Aandacht voor dit andere, nieuwe perspectief kan tot gevolg hebben dat het bestaande scheve beeld van schendingen van mensenrechten van vrouwen gecorrigeerd wordt.

"While violations of women's rights vary in different cultures, victims all share a common risk factor: that of being female."[321]

De praktijk leert dat dit type schendingen onvoldoende aan de kaak wordt gesteld, dat bepaalde typen schendingen niet "gezien" worden, onzichtbaar blijven. In de woorden van Byrnes:

"Quite simply, if you are not looking for something (or at least aware that it might exist), then your chances of finding it are significantly reduced. The importance of being aware that sex and gender may be significant, asking what the position of women is and whether that is reflected in universal norms and taken into account in designing responses to social problems has been demonstrated time and time again. However, in the area of human rights abuses it appears that too often this dimension of a situation may not be explored thoroughly, and such examination as there may be is limited to the relatively formalistic invocation of androcentric standards of non-discrimination."[322]

Zo zijn vrouwen vaak op de vlucht voor ernstige vormen van seksueel misbruik, maar worden zij desondanks niet als "vluchteling" beschouwd. Als vluchteling zijn zij bovendien vaak het slachtoffer van seksueel misbruik tijdens de vlucht. Het misbruik kan dus deel uitmaken van de vervolging maar ook van de situatie die zij op reis dan wel in vluchtelingenkampen ervaren. Als dit risico niet gezien wordt en als er ook geen rekening gehouden wordt met het feit dat vrouwen niet over deze kwesties praten, zeker niet met mannelijke ondervragers, kan dit tot gevolg hebben dat vrouwen niet in aanmerking komen voor de status van vluchteling of niet de benodigde opvang en verzorging krijgen.

Vanuit het vrouwenperspectief zal het daarom noodzakelijk zijn om de gangbare mensenrechtenbegrippen zodanig bij te stellen dat deze ook de ervaringen van vrouwen kunnen omvatten. De vraag die dan gesteld dient te worden, is of bepaald gedrag een zodanige behandeling van vrouwen oplevert dat daarmee (mensen)rechten van vrouwen geschonden worden. Uit het voorbeeld van de vrouwelijke vluchtelingen blijkt dat vrouwen bepaalde vormen van vervolging ontvluchten, die specifiek zijn voor vrouwen. Dit gegeven kan een herinterpretatie opleveren van de definitie van "vervolging", zodat de vervolging die speciaal vrouwen treft voortaan binnen de definitie valt.