Hollands goed
Onderdelen op deze pagina:
- Baarstonnetjes
- Viskanissen
- Wormenbakken
- Madenhoorntjes
- Tuigenplankjes
- Wandtegels met hengelsportafbeelding
- Kunstaas
- Geschiedenis
Baarstonnetjes
Baarstonnetjes werden gemaakt van mahoniehout en soms van eikenhout. Ze werden al
gebruikt in de 19 th eeuw . De allereerste exemplaren zijn momenteel erg schaars.
Ze zijn ovaal vormig en ongeveer 30/35 cm hoog , de diameter is ongeveer 20/25 cm.
bovenop de baarston bevindt zich een deksel zonder gat. Rondom een vakkundig gemaakt
baarstonnetje bevinden zich 4 banden ,deze zijn meestal gemaakt van riet of van biezen.
Echter soms zijn deze banden ook gemaakt van messing , koper of alpaca.
De binnenkant is
geverfd in oranje en soms in de kleur groen. Twee stevige ringen aan de zijkant dienen om
een leren riem aan te bevestigen zodat het over de schouder gedragen kan worden. Ter verfraaiing
van de vistonnen werden deze vaak gedecoreerd met een baars gemaakt van messing, koper of alpaca,
sommigen fraaie exemplaren zijn gegraveerd met een baars erop.
Tot zover over hoe ze er uitzien. Waarvoor werden ze gebruikt? In de omgeving van Amsterdam
en in een gedeelte van Noord-Holland ontstonden er al in de eind vorige eeuw visclubs. Deze
werden in die tijd "colleges" genoemd, kleine groepjes mannen die een club competitie hielden
wie er de meeste baarzen kon vangen. Voordat deze mannen gingen vissen moesten ze eerst hun hapje
en drankje nuttigen die ze van huis meenamen in hun viston. Immers ze hadden hun viston nodig
om hun baarzen in te doen!!
De baarston werd gevuld met water waarna ze hun vangst levend in de
baarston bewaarde. Na afloop van de wedstrijd werden deze geteld en gewogen en TERUGGEZET De
winnaar ontving dan zijn prijs. De reden dat sommigen baarstonnetjes er erg mooi uitzagen was
dat ze voor een enkeling ook als status symbool werden gebruikt. Want er werden ook competities
georganiseerd tussen verschillende colleges in Nederland, en zo konden ze mooi op deze manier
pronken met hun visspullen.
Viskanissen
De viskanis werd ook gebruikt om vis in te bewaren, maar alleen dode vis die men meenam om op
te eten. Belangrijker is dat ze gebruikt werden als een stoel en als een visdoos om hun hengelgerei
in op te bergen, tevens bewaarden ze er hun eten en drinken in .Ze werden hoofdzakelijk in Zuid-Holland gebruikt.
De oudste exemplaren dateren van eind vorige eeuw en werden gemaakt tot omstreeks 1940.De hoogte
is ongeveer 35 cm en 35 cm breed op de bodem en ongeveer 25 cm diep. De bovenkant is ongeveer 15%
smaller. Het heeft een stevige en dikke houten deksel. Sommigen exemplaren hebben ook een lade aan
de onderkant om visspullen in op te bergen.
De viskannis is meestal gemaakt van mahonie of eikenhout
Ook een viskanis heeft twee stevige ringen om een riem aan te kunnen bevestigen omdat ze te zwaar zijn
om te dragen. De vorm is rond van voren en kegelvormig. De achterkant heeft een holle kant zodat deze
makkelijker te dragen was, deze is soms gemaakt van hout of zink. Tevens is de bodem of de achterkant
geperforeerd met een aantal gaten voor "verse lucht" Ook de viskanis is soms versierd met een visje,
echter dit kan dan ook een brasem of een karper zijn. In de viskanis bewaarde de visser vaak ook zijn
aasdoos en madenhoorn.
Wormenbakken
De wormenbakken werden hoofdzakelijk door baarsvissers gebruik. (zie ook baarstonnetjes.) Iedere visser
had zijn eigen exemplaar. Zoals duidelijk mag zijn werden deze wormenbakken gebruikt om de wormen in te
bewaren die ze nodig hadden om op baars te vissen. Aan de achterkant van deze aasdozen zitten twee
riemdragers, zodat ze om hun riem gedragen konden worden. Op deze manier hadden ze hun handen vrij om
te vissen. De wormenbakken werden evenals de baarstonnetjes meestal door leden van viscolleges gebruikt
en de oudste exemplaren dateren dan ook van eind vorige eeuw .
Om hun collega vissers te imponeren werden er zeer fraaie exemplaren gemaakt. Meestal zijn ze gemaakt
van mahonie, beuken of berken hout of andere duurzames houtsoorten. De mooiste exemplaren werden uit 2 delen
hout gemaakt, een deel voor de doos dat uitgehold werd ,en een deel voor de deksel.
De iets "goedkopere"
exemplaren bestonden uit meerdere delen maar werden met zwaluwstaart verbindingen geconstrueerd. Enkele
fraaie exemplaren zijn ook hier verfraaid met een visje aan de voorkant. Er bestaan ook exemplaren gemaakt
van messing , koper en zink!, ook deze kon je aan je riem dragen. Alle aasdozen zijn gemaakt in vele variaties.
De messing , koperen en zinken aasdozen werden ook voor andere aassoorten dan wormen gebruikt zoals maden.
Madenhoorntjes
Madenhoorntjes ook wel genoemd "madentorentjes" zijn gemaakt van messing, koper en zink. Zoals de naam het al aangeeft werden er levende maden in bewaard. Meestal hebben ze een ring aan de achterzijde, zodat ze met een koord om de hals gedragen werd.
Het voordeel was dat de visser zijn handen vrij had om te vissen en snel vers aas bij de hand had. Erg
geliefd waren deze vissers niet bij het thuisfront!, want de lucht bleef vaak nog uren nadien om hun hals
heen hangen! Ze werden meestal in Zuid-Holland gebruikt.
Tuigenplankjes
Tuigenplankjes bestaan er werkelijk in vele uitvoeringen, ze werden gebruikt om lijn met dobber en haak
op te verzamelen. Mocht een visser zijn tuigje verspelen of de weers- omstandigheden veranderde en hij
had een zwaardere dobber nodig dan was het handig als hij deze op voorraad klaar had liggen.
Op deze manier verspeelde de visser geen "kostbare" tijd. De interessantste exemplaren kunnen meerdere
tuigjes verzamelen van 4 tot wel 10 stuks tegelijk. Sommigen hebben een compartiment met een schuifje in
het midden om lood en haakjes in te bewaren.
De oudere exemplaren zijn gemaakt van mahonie, beuken berken,
eiken, en andere duurzame houtsoorten. Tevens bestaan er tuigenplankjes die bewaard werden in een met leer
beklede doosje (wallet) waarin men ook ander klein visgerei in kon bewaren, maar deze zijn echter schaars.
Ook bestaan er tuigenplankjes die in een houten boekvorm zitten. Ook in Engeland werden ze veel gebruikt.
Elders in de wereld komen ze niet veel voor.
Wandtegels met hengelsportafbeeldingen
De oude tegeltjes die in de muren van keukens verwerkt waren worden volop verzameld, ze zijn er met vele afbeeldingen zoals ; religieus, schepen, dieren etc etc. en ook met de voor mijn verzameling interessante hengelsportafbeelding. Sommigen exemplaren zijn zeer oud en dateren al vanaf 1700-1750!!. Ze worden van de muren verwijderd van huizen die op de nominatie staan om gesloopt te worden, dit is dan ook de reden dat het moeilijk is om gave exemplaren te vinden. Enigzins beschadigd in de hoeken zijn ze vrijwel altijd! Ik vind ze dan ook zeer decoratief en een aanwinst voor ieders verzameling.
Ga naar boven (pagina top)Kunstaas
Kunstaas is in Nederland vroeger nooit zo populair geweest, men viste liever met levend of dood aas op de
snoek en snoekbaars. Wat er is gemaakt kan je op een hand tellen. Het merendeel werd dan ook geimporteerd.
In mijn verzameling heb ik een tweetal in Nederland gefabriceerde kunstaasjes. De eerste is een Hurricane
spinner en ziet er grappig uit en zal al menige snoek opgeleverd hebben. Het tweede is veel interessanter
en is een marionet spinner.
Het zit in een houten doosje en is in een aantal verschillende modellen gemaakt.
Ik heb er twee, de ene heeft een forse jigkop waarop een dode aasvis gemonteerd werd, en een waar reeds een
visje opzit, Dit visje is echter geheel gemaakt van leer!! Ik schat dat ze gebruikt zijn omstreeks de jaren
30/40 maar ik kan er helemaal naast zitten. Misschien dat er nog meer Hollands kunstaas bestaat, ik hoor het
graag van U. Notabene er is natuurlijk ook het een en ander gemaakt door handige "doe het zelvers" .Zoals
gezegd niet echt populair in Nederland vroeger , Daarentegen in Amerika des te meer.
Geschiedenis
Het moge duidelijk zijn dat onze voorouders die er op uit gingen om te vissen stevige mannen moesten zijn geweest.
Om maar wat op te noemen, ze droegen tegen de koude en natte nederlandse weersomstandigheden vaak loodzware
leren jassen tot aan hun knieen. Gevist werd er met 6 tot 8 meter , polsdikke, zware bamboehengels. Op weg naar
de waterkant droegen ze hun hele hebben en houden in zware vistonnetjes die ze over hun schouder droegen.
"DAT WAREN NOG EENS VISSERS!!".
Ga naar boven (pagina top)
