CLUSTERHOOFDPIJN


"BIJ DE VERSCHILLENDE VORMEN VAN HOOFDPIJN HEEFT "CLUSTER HEADACHE" DE NAAM DE PIJNLIJKSTE TE ZIJN EN TOT ONGERIEF VAN SOMMIGE PATIËNTEN WORDT DE DIAGNOSE HET MEEST OVER HET HOOFD GEZIEN."

Dr. LEE KUDROW - CALIFORNIË



logo Clusterhoofdpijn wordt gekenmerkt door aanvallen die zich in groepen (clusters) voordoen.
De duur van de periodes waarin de aanvallen optreden varieert van een paar weken tot enkele maanden. De aanval op zich kan enkele minuten tot een aantal uren duren, maar meerdere malen per dag optreden.
De bijna ondraaglijke pijn ontstaat zeer plotseling (vaak tijdens de slaap) achter en rond het oog (eenzijdig), vaak traant het oog, de neus gaat lopen. De patiënt voelt een enorme bewegingsdrang.
Tussen twee clusterperiodes in kan een lange, aanvalsvrije tijd verstrijken. Deze ziekte komt vooral bij mannen voor.


BENAMINGEN

Over het algemeen wordt gesproken over clusterhoofdpijn. Er worden echter vele namen gebezigd voor deze vorm van hoofdpijn, zoals: Hortonsyndroom, Neuralgie van Horton, Bing Horton syndroom, periodische migraineuze neuralgie, histamine hoofdpijn, erythroprosopalgie en "wekkerhoofdpijn".


WAT IS CLUSTER HOOFDPIJN?

Clusterhoofdpijn is een zogenaamde vasculaire hoofdpijn, d.w.z. dat het bloedvaten betreft.
Een hoofdpijn die optreedt in aanvallen, die duren van circa 15 minuten tot 3 uren met een aanvalsfrequentie van 1 per 2 dagen oplopend tot 6 á 8 aanvallen per 24 uur en vaak op vaste tijden met een voorkeur voor de nacht. Daarom wordt deze hoofdpijn ook wel "wekkerhoofdpijn" genoemd.

Sommige patiënten voelen zich na een aanval opgelucht; de pijn is dan helemaal over! Bij anderen blijft er een zeurende, maar draaglijke pijn over (meestal achter het oog), tot de volgende aanval begint.

Men spreekt van clusterhoofdpijn wanneer de volgende symptomen zich voordoen:

De aanvallen zijn in de tijd "gebundeld", d.w.z. dat de patiënt er gedurende een periode van weken tot maanden last van heeft, om daarna gedurende maanden tot zelfs jaren aanvalsvrij te zijn totdat een nieuwe "cluster" optreedt. De aanvallen komen dus in "groepjes" (clusters) voor, vooral in de herfst of lente. Dit noemt men de periodische cluster.
Minder vaak komt de chronische cluster voor met dezelfde hoofdpijn eigenschappen echter met dit verschil dat er geen periodes zijn waarbij de aanvallen wegblijven.

Een tegenstelling met migraine is het gedrag. Een migrainepatiënt wil het liefst rustig liggen in een donkergemaakte kamer. Bij een aanval van-clusterhoofdpijn, die werkelijk tegen het ondraaglijke is, gaan veel patiënten ijsberen en vertonen niet zelden agressief gedrag ten opzichte van zichzelf met slaan tegen het hoofd of bonken van het hoofd tegen muur of vloer.


DIAGNOSE

Het is vanzelfsprekend dat er een juiste diagnose dient te worden gesteld om een goede behandeling te kunnen instellen.
Omdat deze hoofdpijn gepaard gaat met symptomen als een verstopte en/of lopende neus, wordt de patiënt vaak allereerst doorverwezen naar een keel- neus- en oorarts omdat de huisarts b.v. een voorhoofds- of kaakholteontsteking vermoedt.
Is de huisarts bekend met clusterhoofdpijn, dan zal hij de patiënt wellicht doorverwijzen naar een neuroloog. Artsen zullen een onderzoek doen om andere aandoeningen uit te sluiten.

Er zijn met name twee soorten hoofdpijn, die eveneens éénzijdig voorkomen en waarbij de aanvallen sprekend lijken op die van clusterhoofdpijn. Dit zijn de Chronische Paroxysmale Hemicrania en de Trigeminus Neuralgie.


Chronische Paroxysmale Hemicrania (CPH)
CPH heeft zoveel karakteristieken gemeen met clusterhoofdpijn, dat deze daarom in de internationale classificatie ondergebracht werd in het clusterhoofdpijn syndroom.

De belangrijkste verschijnselen van CPH zijn: Frequente aanvallen van éénzijdige hoofdpijn die een duur hebben van gemiddeld 5 tot 30 minuten, waarbij ook aanwezig zijn: een tranend rood oog en een loopneus of juist een verstopte neus. Deze vorm van hoofdpijn komt voornamelijk bij vrouwen voor.
Pijnstillers uit de zogenaamde
N.S.A.I.D.-groep, zoals Indomethacine worden doorgaans aangegeven als effectief bij een aanval van CPH.


Trigeminus neuralgie
Niet de meest vóórkomende vorm van aangezichtspijn, wel de bekendste en beruchtste.

De idiopathische Trigeminus neuralgie heeft de volgende kenmerken:

Kenmerkend zijn de trigger-points, die gelokaliseerd zijn bij de neusvleugel, de mondhoek en boven de wenkbrauw.
De trigger-points worden geactiveerd door aanraking van bepaalde huidgebieden en door bijvoorbeeld praten, eten, kauwen, wassen en tandenpoetsen. Wind en plotselinge temperatuurwisselingen kunnen ook de pijn opwekken.

Is een juiste diagnose gesteld, dan nog is het zoeken naar een goede behandeling. Want, wat bij de één tot volle tevredenheid werkt, helpt een ander in het geheel niet.


AANVALSBEHANDELING CLUSTERHOOFDPIJN

Voor de behandeling van individuele aanvallen kan gebruik gemaakt worden van de volgende mogelijkheden:


ZUURSTOF
Het inademen van 100% (medische) zuurstof, 7 liter per minuut, gedurende 10 tot 15 minuten via een plastic masker en toegediend direct bij het begin van een aanval, kan voor vele patiënten (50 tot 70%) een effectieve behandeling zijn zonder noemenswaardige bijwerkingen.

Wanneer de aanval na 15 minuten niet stopt, heeft het geen zin langer door te gaan. Het komt regelmatig voor dat patiënten in het algemeen baat vinden bij zuurstof, maar dat sommige aanvallen niet "afgekapt" kunnen worden.

Hoekloos BV., een firma met vele nevenvestigingen in het gehele land, verhuurt zuurstofcilinders in verschillende maten, echter alleen op medische indicatie. Grote installaties voor het gebruik thuis en kleine cilinders om mee te nemen. De kosten worden na aanvraag door de meeste ziekenfondsen en particuliere verzekeraars vergoed.

Een aantal patiënten kan de aanval goed couperen met zuurstof. Ze hebben thuis een installatie met een grote cilinder met zuurstof en voor gebruik buitenshuis een kleine cilinder.

Een klein koffertje met b.v. twee cilinders en een zuurstofmasker is gemakkelijk mee te nemen. Bij kleine cilinders moet er wel op gelet worden dat ze de juiste uitstromingssnelheid hebben van 7 liter per minuut. Bij een langzamere uitstroming kan het effect nihil zijn. Mits er op het werk een gelegenheid is om zich even rustig terug te trekken tijdens een aanval om zuurstof in te ademen, kan men op deze wijze toch blijven functioneren.

Kleine cilinders zijn helaas snel leeg en men kan ze zelf niet vullen. Hoekloos zorgt ervoor dat de zuurstof éénmaal per week thuis wordt afgeleverd. De lege cilinders worden dan ingeruild tegen volle.

Sommige patiënten zijn, ten onrechte, bang dat de behandeling met zuurstof gevaar met zich meebrengt voor hyperventilatie.


IMIGRAN
Imigran (sumatriptan) is niet alleen toegelaten voor de behandeling van migraine maar ook voor clusterhoofdpijn.
Het middel is verkrijgbaar in tabletten en in injectievorm per autoinjector. Omdat de aanvallen van clusterhoofdpijn snel opkomen en betrekkelijk kort duren (tot ongeveer 3 uren) valt de keuze op de injectie.

De auto-injector bevat 6 mg van de werkzame stof sumatriptan. Sumatriptan werkt zeer specifiek en vernauwt alleen die bloedvaten die tijdens de aanval verwijd zijn.

Er is een beperking in het gebruik gesteld. Het maximum per 24 uur bestaat uit 12 mg, dus 2 injecties. Deze beperking betekent dat iemand die meer dan twee aanvallen per dag heeft het middel eigenlijk niet verantwoord kan gebruiken.

Misschien is de Imigran-injectie de beste oplossing voor patiënten met betrekkelijk weinig aanvallen, b.v. 1 of 2 keer per week tijdens een bepaalde clusterperiode, of wanneer de aanval niet afgekapt kan worden met zuurstof.


Vooralsnog wordt het gebruik van Imigran ontraden aan mensen met hartklachten, hartritmestoornissen en hoge bloeddruk. Na het toelaten van Imigran zijn er enige malen na het gebruik hartklachten gemeld. Het is op dit moment onduidelijk waaraan deze klachten moeten worden toegeschreven.

De fabrikant geeft aan dat sumatriptan (Imigran) wereldwijd door ca. 500.000 mensen wordt gebruikt. In dit licht bezien is het aantal meldingen van bijwerkingen klein. Wel valt bij de gemelde bijwerkingen het relatief grote aantal patiënten met clusterhoofdpijn op. Een - nog niet aangetoonde - verklaring hiervoor kan zijn dat clusterpatiënten altijd de injectie-toedieningsvorm gebruiken. Het is door de beperkte ervaring nog te vroeg om patiënten met clusterhoofdpijn als een risicogroep aan te merken.

Het is in ieder geval onverstandig Imigran tegelijkertijd te gebruiken met ergotamine en/of methysergide.

Sommige patiënten hebben aan een halve injectie al genoeg om de aanval af te breken.
Met de allereerste auto-injector kon men met een trucje een halve injectie spuiten. Met het nieuwe model auto-injector is dit niet mogelijk. Wellicht - wanneer er voldoende vraag is - zal er te zijner tijd een autoinjector met halve dosis verkrijgbaar zijn.


terug
Free counter and web stats