Kunst brengt vrouwen vrijheid
Krishna
Dixit
Janakpur, een Terai-stadje ten zuidoosten van Kathmandu, herbergt sinds 1989 een groep talentvolle kunstenaressen die traditionele kleurrijke muurschilderingen leerden overzetten op papier. Vanuit de dorpen in de omgeving van Janakpur reisden ze naar het centrum van deze stad om aldaar, zonder verlies van originaliteit, hun vaardigheden te verbeteren. Sindsdien zijn ze erkend als befaamde hedendaagse schilderessen in Nepal en gaat hun werk de wereld rond. Het plezier dat deze kunstenaressen hebben in de verdere ontwikkeling van hun vak en in de nieuwe vrijheid tot zelfexpressie brengen zij middels hun schilderingen tot uitdrukking.
Scene van een geboorte door Manjula
Thakur
De
schilderingen zijn geworteld in een traditie die Maithil-vrouwen van
generatie op generatie doorgeven. Bij een huwelijk of festival schilderen
zij levendige ontwerpen op de kleien muren van hun huizen. Tijdens
festivals, zoals bijvoorbeeld Deepawali, schilderen ze olifanten en
pauwen, als symbolen van welvaart, om op deze manier de Godin van de
Rijkdom, Laxmi, te lokken. Tijdens de moesson vervagen de schilderingen of
worden ze volledig weggewassen.
Makkelijk
was de overgang van muur naar papier niet: na verschillende experimenten
werd besloten op klassiek handgemaakt Nepalees Lokta papier te schilderen,
omdat dit erg op de grove textuur van de kleien muren leek. Aansluitend
werden de gebruikelijke pennen, pigmenten en eigen kleurstoffen (opgelost
in melk) vervangen door borsteltjes en acrylverf.
Kunst van
mythe en realiteit
In
1990 was de eerste tentoonstelling in het Janakpur Women’s Development
Center. De schilderessen komen sindsdien hier samen waarbij de
aanvankelijk onwennigheid(door de verschillende
achtergronden) heeft plaatsgemaakt voor waardering. Ze genieten van de
prettige, ondersteunende omgeving en het feit dat ze even de dagelijkse
beslommeringen achter zich kunnen laten. Ondanks
dat ze uit verschillende kasten komen, hebben de vrouwen veel met elkaar
gemeen: festivals, dezelfde rituele handelingen, voedselbereiding maar ook
in de schilderingen zie je dezelfde symbolen terugkomen. Ze gebruiken ook
dezelfde soort manden, vroedvrouwen uit de Chama kaste en nemen deel aan
het rituele spel śama cakeba
waarbij ze hun broers aanbidden.
Trots op hun traditionele cultuur blijven ze de Maithil rituelen illustreren of tekeningen maken van Ram en Sita die volgens de Mahabarata in Janakpur trouwden. In het gebouw waar ze liederen zingen en volksverhaaltjes vertellen van Hindoe Goden, schilderen ze scènes van de Ramayana of van Maithil volksliedjes en verhalen. In het centrum werken deze kunstenaressen samen met vrouwen die zich met andere zaken bezighouden en schilderen is synoniem geworden met een nieuw sociaal leven met vriendinnen uit verschillende dorpen en kasten. Dit uit zich ook in het feit dat de vrouwen maatschappelijke onderwerpen in hun schilderingen naar voren laten komen, zoals Vitamine A, stemrecht, veilige sex en anti-drugs.
Individualiteit
als handtekening
Vele
vrouwen hebben plezier bij het schilderen van het Maithil verhaal van
Anjur, een verhaal waarin de nieuwe bruid allerlei onmogelijke opdrachten
moet doen voor haar schoonzuster. Hierbij wordt ze echter geholpen door
sympathieke vogels en slangen. Vaak mengt men beelden uit andere verhalen
in Anjur’s verhaal, een bezoek
aan de dokter of er verschijnen Hindoe Goden in scènes over
geboortebeperking. Vrouwen van de Kayasta kaste verwerken kunststijlen uit
hun kaste in hun niet-traditionele werken zoals bamboe en vissen uit de
bruiloftskamer. Deze mix van thema’s is een afspiegeling van de wereld
van de artiesten heden ten dage. Kortom: de kunstenaar wordt herkend door
de eigen individualiteit. Hierdoor is het mogelijk de herkomst af te lezen
aan de schildering op zich en niet de handtekening eronder!
Het recht op
zelfbeschikking
Wat Maithil zijn voor vrouwen betekent, is anders dan voor mannen. Voor 1990 zouden de Maithil-mannen zelfs zeggen “We weten niets van onze cultuur- het zijn de vrouwen die onze cultuur behouden”. De man zou het dan over de taal hebben, over de liederen van de eerste Nepalese dichter Vidyapati of de kunst van de vrouwen; antwoorden van mensen die opgeleid zijn en van buitenaf naar hun cultuur kijken en de meest positieve aspecten kiezen. De vrouwen kunnen allemaal de verschillende symbolen uitleggen op een manier die mannen niet kunnen. Na 1990 zijn de Maithil-mannen zich echter gaan gedragen als puriteinen van de Maithil-cultuur onder de vlag van wat eigenlijk een vrouwencultuur is.
Zwangere olifanten door Indrakala
Nidhi
Wat
was het geval?
Toen
de dames fondsen ontvingen werden ze verplicht zich te verbinden aan een
lokale afdeling van een Internationale Mannen Club(mannen uit de hogere
kasten) De voorzitter van deze Mannen Club benoemde zichzelf tot
projectvoorzitter en een aantal andere heren werden secretaris,
penningmeester etc. De wens tot evenredige man-vrouw vertegenwoordiging
was volledig zoekgeraakt.
Geld kwam binnen door de aantrekkingkracht van dit nieuwe
‘succesknuffeldier’. De vrouwen zelf werden echter links gelaten en
het was dan ook de voorzitter die op een gegeven moment de toenmalige
premier rondleidde op een tentoonstelling. De boekhouding werd
ontoegankelijk en er kwam veel protest. De voorzitter schreef toen een
brief waarin hij beweerde dat deze vrouwenclub de cultuur ruïneerde,
doordat ze zaken schilderde die ‘niet-traditioneel’ of
‘schandelijk’ waren: scènes van een geboorte van een kind en
tekeningen van tijgers. De scènes van de geboorte van een kind
illustreren het dagelijkse waarin een Chamar vroedvrouw de moeder masseert
en verschillende voorwerpen opstelt om de kwade geesten weg te houden.
“Vraag de vrouwen zélf of hun cultuur wordt beschadigd” zeiden leden.
Een oudere arts reageerde daarop tijdens een bijeenkomst: “Ze kennen hun
cultuur niet. We moeten het hun leren.”
Wat eigenlijk betekende: de mensen uit de lagere kasten moeten niet
hun eigen kunstvormen als representatief nemen voor de Maithil-cultuur,
maar slechts die uit de hoge kasten van Brahman/Kayastha.
Zodra
de machtige mannelijke elite begreep dat de promotie van Maithil-kunst het
doel had om de positie van vrouwen te versterken moesten ze wel claimen
dat wat traditioneel een vrouwencultuur was, het eigenlijk niet was. Het
prestige en de macht die deze dames verwierven bedreigde dus de
vanzelfsprekende dominantie van de mannen. Men ging zelfs zo ver door te
beweren dat de vrouwen hun traditie verloren, dat het project
familiebanden verbrak en dat onschuldige vrouwen uitgebuit en slecht
behandeld werden. De mannen beweerden dit allemaal te herstellen en
hiermee werden ze de kampioenen van kunstbehoud en beschermers van
familiewaarden. De rollen werden dus omgedraaid: de cultuur die deze
mannen eerst niet kenden werd hun eigendom en hiermee verloor deze kunst
haar onschuld.
Zelfbeschikking
veroverd
Lasterbrieven werden voortdurend geschreven maar uiteindelijk hebben de vrouwen zich van deze Mannen Club kunnen losweken, doordat het na de Jana Andolan in 1990 voor hen mogelijk werd een eigen NGO op te richten. Nu de Maithil-vrouwen buiten hun directe woonomgeving treden en meer van de wereld om zich heen leren zal het ook duidelijk zijn dat ze ook hun nieuwe ervaringen in hun werk tot expressie zullen brengen. De meeste kunnen niet lezen of schrijven, dus is het vrij natuurlijk dat zij zich zullen bedienen van het visuele medium en de toegenomen vrijheid ook meer onderlinge verschillen mogelijk zal maken.
Pauwen met Hukkha door Galo Mandal
Overname van informatie is
zonder meer toegestaan maar bronvermelding wordt wel zeer op prijs gesteld.
About Krishna Dixit: Curiculum Vitae