BESPREKING KUNSTBESCHOUWING

BEELDANALYSE

REMBRANDT VAN RIJN (1606 - 1669)

Zelfportret

 

 

Het zelfportret van Rembrandt van Rijn is geschilderd van olieverf op schildersdoek (canvas). Dat het schilderij uit olieverf bestaat blijkt uit de gestructureerde vlakken: de kwaststreken zijn nog goed te zien. Dit kan gezien worden als een soort 'arceringen'. Er zijn ook nog penseelstreken te zien in het haar, dat vaag begrensd is met de achtergrond. Het haar bestaat uit allerlei lijntjes en krulletjes die snel en vloeiend zijn neergezet.

De restvorm, de achtergrond, is ook gestructureerd. Het lijkt wel op ongeschilderd schildersdoek (!). Het bovenlijf van Rembrandt is eigenlijk ook een restvorm te noemen, maar dat is een egaal geschilderd zwart vlak. Het gezicht, met name de rechterwang in het licht, is ook egaal geschilderd en bovendien scherp begrensd.

Licht en schaduw zijn erg belangrijk in het schilderij, dit verwijst naar de Barok-stijl; 'clair-obscure'. Clair-obscure betekend dat er een groot contrast is tussen licht en donker. Wel zijn er enige toonwaarden tussen donker en licht, maar niet veel (bijvoorbeeld het voorhoofd en de neus). Het licht is sowieso níet kunstmatig, want dat hadden ze niet in die tijd. Het kan bijvoorbeeld wél kaarslicht zijn of zonlicht uit een raam.

Het schilderij is zowel monochroom als veelkleurig. Het is monochroom te noemen omdat de kleur (tint) bruin domineert. Bovendien 'oogt' het schilderij als geheel ook bruin. Het schilderij is ook veelkleurig te noemen omdat, als je langer ernaar kijkt, de afbeelding ook bestaat uit rode, gele en oranje tinten; warme kleuren dus. Al die kleuren geven samen een bruin geheel; de kleuren zijn op elkaar afgestemd.

De compositie is statisch, het betreft hier immers een zelfportret. Er is dan ook geen sprake van ritme of beweging. Het standpunt is ook 'normaal', misschien komt dat door het feit dat Rembrandt een portret van zichzelf heeft gemaakt via een spiegel. Hij moet natuurlijk wel een voorbeeld hebben.

Het zelfportret kan een soort 'pasfoto' geweest zijn (want hij maakte er één keer per jaar één) of een studie, waarin hij nieuwe technieken uitprobeerde. Dat het een soort van pasfoto geweest kan zijn blijkt uit het fiet dat Rembrandt de beschouwer aankijkt (de spiegel). Uit de afbeelding is moeilijk te bepalen uit welke tijd het schilderij afkomstig is. Door naar de stijlkenmerken te kijken wordt het al snel duidelijk dat het uit de Barok komt; clair-obscure, doorgevoerd realisme, ruimte (en misschien ook wel het dramatische moment).

Door deze portretten hebben we een goed beeld van hoe Rembrandt eruit gezien heeft.