Rondgang

1 Voorportaal zuid-west-hoek
Dit portaal heeft twee gebrandschilderde ramen:

Porta caeli: Hemelpoort (aartsengel als wachter met zwaard)
Aula Dei: Zaal van God (aartsengel met sleutel)

Wanneer u de kerk zelf betreedt, sta dan even stil en laat de ruimte op u inwerken. U ziet dan een grote rechthoekige ruimte van schoon metselwerk met vele gebrandschilderde en glas-in-lood ramen. Het plafond bestaat uit houten gewelven, waarvan de ribben met goudverf zijn versierd.
De kruisjes die u in de kerk ziet zijn de wijdingskruisjes, twaalf in getal. Zij geven de plaatsen aan waar de bisschop, bij de inwijding van de kerk, het gebouw met chrisma (heilige olie) gezalfd heeft.
Het getal twaalf is een symbool voor de twaalf apostelen.

2 Houten beeld
Rechtsom boven ons hoofd zien we een houten beeld van de patroonheilige van de kerk en wel van Sint-Petrus-Banden, afgebeeld met de ketenen.
Verondersteld wordt dat dit beeld geleverd is door J.J. van der Neer uit Antwerpen alwaar het beeld tezamen met vier andere beelden in 1821 werd opgehaald.
Vaandel
Naast Sint Petrus hangt een vaandel met de afbeelding van een monstrans.
Bij dit Sacramentsvaandel horen twee zijvaantjes.

3 Mariakapel
Het schilderij in deze kapel is van Maria van Altijd Durende Bijstand. Bij dit schilderij hangen afbeeldingen in zwart op lichte ondergrond, links voorstellende de drie koningen, rechts de aanbidding van de herders. Boven het schilderij engelen.
Gebrandschilderde ramen
De ramen in deze kapel geven voorstellingen te zien van de geheimen van de rozenkrans, vervaardigd door J.B. Lamert Simon uit Utrecht in 1952, evenals de ramen in het voorportaal.
Van links naar rechts en van boven naar beneden:

Uit de blijde geheimen:

Tota pulchra es Maria
Geheel schoon zijt Gij Maria
(engel met bazuin)

Et macula originalis non est
En de smet van de erfzonde is niet in U
(moeder met kind: geboorte van Maria)

Ancilla Domini
Dienstmaagd des Heren
(Maria met haar ouders bij de hogepiester:
opdracht van Maria in de tempel)

Gloria in excelsis Deo
Eer aan God in den hoge
(zingende engelen)

Ave Maria
Wees gegroet, Maria
(boodschap van de engel Gabriel)

Magnificat anima mea Dominum
Mijn ziel prijst hoog de Heer
(Bezoek van Maria aan Elisabeth)

Uit de droevige geheimen:

Magna est velut mare contritio tua
Groot als de zee is uw smart
(Engel met hart, waarin drie zwaarden)

Eco(ecce) Mater tua
(Christus aan het kruis met Maria en
  Johannes)

Redidit
Hij heeft zijn geest teruggegeven
(Het lichaam van Christus op de
schoot van zijn moeder)


Uit de glorievolle geheimen:

Pulchra et decora filia Jerusalem
Schoon en bevallig Zijt Gij, dochter van Jeruzalem
(engel)

Contritum est caput serpentis
Verpletterd is de kop van de slang
(Maria tussen engelenkopjes)

Regina cociorum (coelorum)
Koningin der hemelen
(Kroning van Maria door de Vader, de Zoon en de H. Geest)

4 Beeld van Franciscus van Assisie
Tegen de pilaar hangt een houten beeld van de heilige Franciscus van Assisi. Deze heilige werd in 1182 in Assisi (Italie) geboren.
Hij stichtte de Orde van de Minderbroeders. Hij stierf in 1226 en werd reeds twee jaar later heilig verklaard. Zijn feestdag is op 4 oktober. In 1890 kwam dit beeld in bezit van de kerk; de maker is onbekend.

Grafzerk Mol 1832
Bid voor de ziel van den heer
Marijnis Mol
Oud secretaris dezer gemeeente
overleden te Gilze den 18 december 1832
in den ouderdom van 81 jaren
Dat hij ruste in vrede

Grafzerk Rubbens 1826
D.O.M.
Hier ligt begraven den heer
Antonie Rubbens
assessor der gem. Gilze en Reijen
overleden te Gilze den 4 january 1826
Bid voor de Ziel
R.I.P.

Grafzerk Rubbens 1631
IHS
Hier leet begraven
Cornelis Jan Huybrech Rubbens
sterf den 2. Mey 1631
Bidt voor de siele

Grafzerk Janssens 1831
D.O.M.
Hier rust het stpffelijk overblijfsel
van zaliger den Heer
Christiaan Janssens
sedert 1797 Medicine Doctor te Gilze
overleden den 28 September 1831
in den ouderdom van ruim 61 jaren
Gedenk zijn ziel
R.I.P.

6 Vaandel In een beschermende kunststof kast staat een vaandel, aangeboden door het gemeentebestuur ter gelegenheid van het 1000-jarig bestaan van Gilze. Het is het vaandel van de Handboog Schutterij "Vlijt en Vermaak" te Gilze en dateert van 1861. 7 Biechtstoel In 1842 werden de oude biechtstoelen uit de schuurkerk vervangen. Deze biechtstoel heeft op de kap een medaillon met daarin de afbeelding van Sint-Petrus als boeteling met als attribuut de kop van een kraaiende haan.("Eer de haan driemaal gekraaid zal hebben, zult gij mij driemaal verloochend hebben," sprak Jezus tot Petrus). Op de rand van elke hoek een vaas (amfoor). 8 Processiekruis Aan dit kruis geen corpus maar de lijdens-attributen. Het wordt gebruikt bij de rondgang door de kerk tijdens het gezamenlijk bidden van de kruisweg op Goede Vrijdag om drie uur.

9 Schilderij Dit schilderij is van de hand van Cornelis de Kort. Voorstellende de gestorven Jezus op de schoot van Maria. (pieta) Dit schilderij is in bruikleen van Huize St. Franciscus. 10 Sint-Petrus In 1883 werd door Lenaerts uit Roermond een beeld van Sint-Petrus met de verbroken kettingen gemaakt. Het was bestemd voor het Sint-Petrus altaar. In 1968 werd het altaar tijdens de zogenaamde "tweede beeldenstorm" afgebroken en het beeld werd van verf ontdaan.

11 Gebrandschilderde ramen (In de twee zuid-oostelijke zijkapellen) Deze hebben betrekking op het leven van Petrus en zijn van de hand van C. van Straaten uit Utrecht. Behalve het laatste, dit is uit het atelier van F. Nicolas uit Roermond. Van links naar rechts: a. De roeping van Petrus en Andreas. Raam van 1949 volgens tekening van 1897. b. De wonderbaarlijke visvangst. Et cum hoc fecissent concluserunt piscium multitudinem copiosam (Lucas 5,6): En toen zij dit deden - de netten uitgooien - vingen zij een overvloedige hoeveelheid vissen. Raam van 1949 volgens tekening van 1882. c. Et descendens Petrus de navicula, ambulabat super aquam ut veniret ad Jesum (Matheus 14,29) Petrus stapte uit de boot en wandelde over het water Jezus tegemoet. Et tibi dabo claves regni Caelorum (Matheus 16,19): En U zal ik de sleutels van het Rijk der Hemelen geven. Oorspronkelijk raam van 1882. d. Petrus ontvangt sleutel,symbool vna de macht Et tibi dabo claves regni Caelorum (Matheus 16,19) En U zal ik de sleutels van het Rijk der Hemelen geven. Oorspronkelijk raam van 1882 e. Petrus geneest een lamme. (Handelingen der Apostelen 3,6) Oor- spronkelijk raam van 1882. f. Petrus in boeien wordt bevrijd uit de gevangenis. (Handelingen der apostelen 12,7) g. Waar gaat gij heen? Quo Vadis? (Uit 1883). Petrus was volgens een legende uit angst voor vervolging Rome ontvlucht. Toen Christus hem tijdens de vlucht verscheen, vroeg Petrus: "Heer, waar gaat gij heen?" Christus antwoordde: "Naar Rome om opnieuw gekruisigd te worden." Toen zei Petrus: "Dan ga ik met u mee!" h. De nederdaling van de Heilige Geest. (Pinksteren) prediking en doop. Raam uit 1932.

12 Sacristie In deze ruimte worden de paramenten, gewaden die bij de eredienst worden gedragen, bewaard. Hier bevinden zich ook de geluidsinstallatie en het paneel voor de schakeling van de kerklampen. 13 Dagkapel Deze kapel deed vroeger dienst als sacristie. De ramen zijn in 1940 door C. van Straaten uit Utrecht vervaardigd. In de gebrandschilderde medaillons zijn v.l.n.r. de volgende heiligen weergegeven: a. Petrus met sleutel en keten b. Johannes de evangelist (gestorven omstreeks 100) met gifbeker waaruit een arend komt (zijn symbool). c. Elisabeth van Hongarije, landgravin van Thuringen, gekroond en met boek en ganzeveer. Overleden in 1231. d. Servatius, bisschop van Tongeren, met mijter, staf, boek en helm. Overleden in 384. e. Willibrordus, bisschop van de Friezen te Utrecht, met mijter, staf, kerkmodel en open boek. Overleden in 739. f. Bonifatius, aartsbisschop van Mainz, met mijter, staf, dolk en palmtak. Vermoord in 754. De deuren van de prachtige kasten in deze kapel zijn versierd met de afbeeldingen en symbolen van de vier evangelisten: Matheus - mens Marcus - leeuw Lucas - rund Johannes - adelaar Links onder : Petrus met de boeien Rechts onder: Paulus met zwaard en brieven In het midden de pelikaan, een symbool voor Christus met daaronder het Lam Gods op het boek met de zeven zegels uit de Apocalyps. Geflankeerd door Maria, Christus en twee engelen. Tegen de achterwand een tweede schilderij van Cornelis de Kort. De verrezen Christus. Ook dit schilderij is in bruikleen van Huize St. Franciscus.

14 Communiebanken
Deze zijn in 1932 gemaakt door de firma Bressers te Gent naar een ontwerp van architect W. te Riele uit Utrecht.
De vertaling van de latijnse tekst luidt:

     Zoals het hert naar waterbronnen smacht,
      zo smacht mijn ziel naar U,
      o God. Mijn ziel dorst naar de
      levende God: wanneer zal ik gaan
      verschijnen voor het aangezicht van God?
      Mijn tranen zijn mijn brood geworden
      dag en nacht, terwijl mij dag in
      dag uit wordt gezegd:
      Waar is dan uw God? (Psalm 42,2-4)
      Geest van Christus heilig mij;
      Lichaam van Christus red mij;
      Bloed van Christus breng mij in vervoering;
      Water uit de Zijde van Christus was mij.

Te zien zijn de volgende symbolen:
broden, druiventros, engelen, hert aan waterbron, kandelaar met
zeven armen, kruis met slang, mannaregen, wierookvat en het Lam Gods.

15 Hoogaltaar
Dit altaar dateert van 1884. De toenmalige pastoor Biestraten wilde na de verbouwing van 1882 de kerk verfraaien. Op zijn initiatief is door van Stolzenberg-Cuypers, ateliervoorchristelijke beeldhouwkunst te Roermond, dit fraaie altaar vervaardigd.

De twee zijpanelen zijn in 1954 toegevoegd.
De vier beeldengroepen v.l.n.r. geven weer:

   1. Het offer van Abraham met Izaak op het brandhout.
   2. Het wijnwonder op de bruiloff van Kana.
   3. Het laatste avondmaal.
   4. Het offer van Melchisedek.

In 1923 werd de koperen tabernakeldeur aangebracht door Hugo Burger uit Paderborn (D) met de afbeelding van de Majestas Domini, Christus zegenend op zijn troon, omgeven door de gevleugelde symbolen van de vier evangelisten. Rechts naast het altaar in het priesterkoor een kleine nis met raam. Door dit raampje kon men vanuit de nevenruimte zien, hoever de dienst gevorderd was. 16 Gebrandschilderde ramen (In het priesterkoor) In het bovengedeelte van de ramen zijn de hoogtepunten uit het leven van Christus weergegeven. In het benedengedeelte voorafbeeldingen uit het Oude Testament die verband houden met de afbeeldingen van het bovengedeelte. Alle vervaardigd door C. van Straaten uit Utrecht in 1949 volgens tekening van 1931.

1 boven: opdracht van Jezus in de tempel. onder: opdracht van Samuel bij Eli in de tempel. 2 boven: het laatste avondmaal (Witte Donderdag) onder: offer van Melchisedek, koning en priester. 3 boven: kruisiging (Goede Vrijdag) onder: Abraham offert zijn zoon Izaak 4 boven: verrijzenis van Jezus (Pasen) onder: Jona bevrijd uit de buik van het zeemonster 5 boven: Jezus stijgt op ten hemel (Hemelvaart) onder: Elia in een vurige wagen ten hemel opgenomen. 17 Offertafel In 1968 werd het altaar overgenomen uit de kathedraal van Breda aan de Prinsenkade, die gesloopt moest worden. Het is vervaardigd door de Bredase beeldhouwer Vaes. In de altaarsteen zijn de relikwieen ingesloten van de heilige Theodorus en Pacificus. Theodorus was een christen soldaat in het leger van keizer Maximianus. Hij stierf de vuurdood in 306. De altaarsteen heeft bovenop in elke hoek een kruisje, duidend op de wijding van het altaar. In het midden een kruisje, waaronder de relikwieen zich bevinden. In de vier zijden van de tombe zijn de symbolen van de vier evangelisten gehouwen.

18 Doopvont In 1893 kreeg de kerk deze marmeren doopvont ten geschenke, gemaakt door de gebroeders de Kort, beeldhouwers te Vught. Boven de vont hangt een smeedijzeren baldakijn waarin het beeld van Johannes de Doper. Tegen de noordmuur een schilderij met doek, waarop de namen zijn geborduurd van gedoopten in deze kerk in de jaren 1984 tot en met 1991. 19 Heilige Familie Het vroegere altaar van de Heilige Familie werd in 1968 gesloopt. Gebleven zijn de beeldengroep en twee panelen voorstellende : de vlucht naar Egypte en de timmerwerkplaats van Jozef. Deze beelden werden toen ontdaan van verf.

20 Gebrandschilderde ramen (In de noord-oostelijke zijkapellen.) Deze ramen hebben betrekking op het leven van Maria: 1. Maria ten hemel opneming. In 1906 vervaardigd door F. Nicolas uit Roermond. 2. het Paradijs, uit 1931 door C. van Straaten uit Utrecht. 3. Maria wordt door haar ouders, Anna en Joachim onderricht, uit 1906 door F. Nicolas uit Roermond. 4. 0pdracht van Maria in de tempel, uit 1931 door C. van Straaten uit Utrecht. 5. De "Engel des Heren" heeft aan Maria geboodschapt uit 1906 van F. Nicolas, Roermond. 6. Bezoek van Maria aan haar nicht Elisabeth uit 1906 van F. Nicolas, Roermond. 7. Geboorte van Jezus uit 1931 van C. van Straaten. 8. Kroning van Maria in de Hemel door C. van Straaten uit 1932. Deze ramen zijn in 1944 door oorlogsgeweld totaal vernield, maar in 1949 naar de oude tekeningen herplaatst door C. van Straaten. 21 Portret van pastoor Biestraten, gest.1913 Onder het raam van Maria Hemelvaart hangt het geschilderd portret van pastoor G.A. Biestraten. Het schilderij is van 1912. Het raam werd geschonken door de parochianen bij zijn diamanten priesterfeest in 1906. 22 Beeld van Sint Rochus Dit beeld is uit 1888. St. Rochus is een heilige die tegen de pest werd aangeroepen. Hij leefde van 1295-1326 en genas veel pestlijders door het kruisteken; uiteindelijk werd hij zelf door de ziekte aangetast. Van het altaar dat in 1968 werd afgebroken zijn de panelen blijven hangen. Links de H. Rochus op reis naar Rome en rechts de H. Rochus die zieken geneest. 23 Kruisweg Hier begint de kruisweg met de eerste van de veertien staties die aan de noord- en aan de zuidmuur hangen. Geschonken bij het zilveren feest van G.A. Biestraten als pastoor van Gilze in 1901. Vervaardigd in atelier Stolzenberg in Roermond. In 1951 zijn de staties grondig gerestaureerd door atelier Cuypers in Roermond. Ze zijn op doek geschilderd en in eikehouten lijsten gevat. Alleen de elfde statie is opnieuw geschilderd op een paneel aan de hand van de oude tekening.

24 Biechtstoel Deze dateert van 1842, in de medaillon boven in de kap een afbeelding van de heilige Johannes Nepomuk als kanunnik met schoudermantel en bonnet. Hij werd geboren in 1345 en omdat hij het biechtgeheim niet wilde schenden in 1393 gemarteld en gedood. 25 Grafzerken - noordzijde

Grafzerk Van Steensel-Baiseur 1828/1829

D.O.M.

Hier rust het stoffelijke overblijfsel

van zaliger

den edelen grootachtbaren heer,

Frans Mauritius Clement van Steensel

lid der Provinciale Staten van Noord-Braband

burgemeester van Gilze en Rijen en notaris,

overleden den 30 maart 1829 in den ouderdom

van 51 jaren en drie maanden

en van deszelfs echtgenoote vrouwe

Constantina Augustina Josephina Baiseur

overleden den 30 augustus 1828

in den ouderdom van 40 jaren.

Gedenk hunner zielen

R.I.P.

Grafzerk Coomans 1813

Hier ligt begraven den Zeer Eerwaarden Heer

J.F. Coomans

pastoor van Gilze zedert 1771

overleeden den 26 december 1813

Bid Voor De Ziel

Grafzerk Cloostermans 1655

(afgesleten familiewapen)

Hier ligt begrave

Anthoni Cloostermans

Scout van Giels en Gienneke

overleden den 16 december 1655

(gedeeltelijk leesbaar)

Grafzerk Hoevenaars 1828

Bid voor de ziel van Jufvrouw

Barbara Hoevenaars

Geboren te Gilze den 30 maart 1760

en aldaar overleeden den 31 augustus 1828

Dat zij ruste in vrede.

26 Heilige Antonius van Padua Dit beeld van Antonius met het kindje Jezus op de arm, werd op 7 maart 1954 aan de kerk geschonken. Antonius werd in Lissabon geboren in 1195. Hij stierf te Padua in 1231 en werd een jaar later heilig verklaard. Zijn feestdag is 13 juni. 27 Beeld van Sint Paulus Aan de westgevel, de zuidzijde hangt het beeld van Sint Paulus; evenals het eerst genoemde beeld van Sint Petrus geleverd in 1821 door J.J. van der Neer, beeldhouwer te Antwerpen. Paulus, apostel van de heidenen. De feestdag van Petrus en Paulus op 29 juni. 28 Voorportaal, noord-west-hoek De ramen hebben de volgende afbeeldingen: Pax Vobis: Vrede Zij U; Aartsengel met palmtak. Domus Dei: Huis van de Heer; Aartsengel. Ze zijn vervaardigd door J.B. Lamert Simon uit Utrecht en geplaatst bij de wederopbouw in 1952. 29 Rouwkapel De gebrandschilderde ramen in de rouwkapel geven het credo ofwel de geloofsbelijdenis weer. Steeds in afbeeldingen boven elkaar. 1. a. Ik geloof in God, de almachtige Vader, Schepper van hemel en aarde b. en in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer c. die ontvangen is van de Heilige Geest, geboren uit de maagd Maria 2. a. die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven en begraven b. die nedergedaald is ter helle, de derde dag verrezen uit de doden c. die opgestegen is ten hemel; zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader 3. a. Vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en de doden. b. Ik geloof in de Heilige Geest. c. De heilige katholieke kerk, de gemeenschap van de heiligen, 4. a. de vergeving van de zonden, b. de verrijzenis van het lichaam c. en het eeuwig leven. Amen. Boven de ingang hangt een zwart vaandel, waarop Sint Jozef op zijn sterfbed wordt afgebeeld. 30 Vaandel Terug in de kerk ziet u tegen de achterwand het vaandel van de broederschap van de Heilige Familie met de afbeelding van Jezus met zijn ouders, Maria en Jozef. Het vaandel herinnert aan het 25-jarig pastoorschap van G.A. Biestraten als pastoor van Ossendrecht (1857) en van Gilze (1876). Geschonken door leden van de broederschap van de Heilige Familie op 9 maart 1882. 31 Missiekruis Boven de middeningang achter in de kerk. Blijkens een akte van 10 november 1861 is dit missiekruis opgericht en gewijd ter gelegenheid van een "missie" in November 1861 door de Eerwaarde Paters Redemptoristen in de Parochie. 32 Kroonluchter In het midden van de kerk hangt een koperen kroonluchter, waarschijnlijk daterend van 1820, het jaar van herinrichting van de kerk. Op de bovenkant van een van de schijven staat o.a. de naam gegraveerd van W. van Ham. Deze Willem van Ham was tussen 1812 en 1820 kerkmeester. Bij de verbouwing van 1930 is de luchter geschikt gemaakt voor elektriciteit. 33 Calvariegroep Deze groep, bestaande uit Christus aan een kruis, aan de uiteinden versierd met lisbloemen. Een zogenaamd triomfkruis, met links Maria en rechts Johannes. Het werd in maart 1919, bij gelegenheid van het eeuwfeest van de teruggave van de parochiekerk, opgehangen aan de triomfboog. De houten gepolychromeerde beeldengroep werd gemaakt door de firma Jansen- Stoltzenberg uit Roermond. 34 Preekstoel Deze prachtige preekstoel is in 1887 geplaatst, bij gelegenheid van het 40-jarig priesterschap van pastoor Biestraten. Op de preekstoel de afbeeldingen van de eerste vier geloofsverkondigers in ons land. Van links naar rechts: Servatius, bisschop, met opgeheven sleutel en gesloten boek. Gest. Maastricht 384. Willibrordus, bisschop, met een kerkmodel en gesloten boek. Gest. Echternach 739. Bonifatius, bisschop, met opgeheven wijsvinger en een gesloten evangelieboek. Gest. Dokkum 754. Lambertus, bisschop met kromstaf, die een zegenend gebaar maakt. Gest. 705.

35 Orgel Bij het opblazen van de kerktoren op 27 oktober 1944 werd ook het orgel vernield. Na het herstel van de kerk kon men gaan denken aan een nieuw orgel. De kosten van dit orgel, f 60.000,--, werd voor het overgrote deel via een aktie door de parochianen bijeengebracht. Op 5 september 1962 kon het door Jos Vermeulen Orgelbouw uit Alkmaar gebouwde orgel, in gebruik worden genomen. Het mechanisch orgel bestaat uit drie klavieren, 25 registers en 1800 pijpen. In 1975 is het orgel door de bouwer gereviseerd.

Torenklokken Ter vervanging van de drie in 1943 verdwenen klokken werd voor de nieuwe toren bij de firma Th. Hogen te Duivendrecht een nieuwe luidklok gegoten. Doorsnede 126 cm en met een gewicht van 1274 kilo. Het opschrift luidt: ST. PETRUS 1805 ABIIT IN BELLO 5-2-1943 1952 REDIIT IN PACE 15-6-1952 St.Petrus 1805 ging weg in de oorlog 5 februari 1943; kwam terug in vredestijd 15 juni 1952. In 1992, toen Gilze het 1000-jarig bestaan vierde, werden drie torenklokken uit 1947 geschonken, die afkomstig waren van de gesloten kerk van de Heilige Maagd in Bergen op Zoom. De opschriften zijn: Beatae Mariae Virgini Maria-klok Q 1 OOcm Sancto Josepho Jozef-klok QJ 87cm Sanctae Theresiae Theresia-klok QJ 75cm Deze drie klokken luidden hier voor het eerst op 23 mei 1992, toen diaken Maikel Prasing door bisschop H. Ernst van Breda in Gilze tot priester werd gewijd.