ds. Aegidius Francken (1676 - 1743)


Historie van de Hervormde gemeente van Maassluis




Zijn persoon

Ds. Aegidius Francken is de 19e predikant geweest van de Hervormde gemeente van Maassluis. Hij is geboren op 1 maart 1676 te Dordrecht. Zijn vader is als predikant aan deze plaats verbonden. Francken studeert theologie in Leiden onder meer bij de rechtzinnige prof. Johannes Š Marck.

Francken dient als predikant slechts een tweetal gemeenten. Van 1704 af is hij verbonden aan de gemeente Rijsoord, vlak bij Dordrecht. Van 29 oktober 1713 af tot zijn sterfdag op 16 april 1743, dient hij de gemeente Maassluis.

Ds. Francken is gehuwd geweest. In zijn werken worden twee kinderen genoemd. Een dochter met de naam Catharina Maria, gehuwd met mr. MattheŁs Hubertus van Minninghen, burgemeester en raad van Zaltbommel en gecommiteerde naar de Staten Generaal. Daarnaast een zoon, mr. Hendrick Francken, advocaat van het hof van Holland te Dordrecht en gehuwd met Johanna Hoogwerf.

Ds. Francken was een nederig christen, een geliefd prediker en een oprecht strijder voor de waarheid in de kerk.

Portret Aegidius Francken


Zijn werken

In 1697 verschijnt zijn eerste werk: Disputatio theologica de sacrificio Habelis, ad Gen. cap. 4. vers. 4. 

In zijn eerste gemeente Rijsoord schrijft hij twee veel gelezen boeken. Van zijn hand verschijnt in 1709-1710 in drie delen de "Stellige Godtgeleertheid" (volledige titel: Stellige Godtgeleertheyd, dat is De waarheden van de hervormde leer eenvoudig ter nedergestelt), bij elkaar zo'n 1800 pagina's. In 1769 komt reeds de 8e druk van dit werk uit!

Op 10 september 1713 verschijnt zijn "Kern der Christelijke Leere" (volledige titel: Kern der christelyke leere, dat is De waerheden van den hervormden godsdienst eenvoudig ter nedergestelt, en met de oeffening der waere godtsaligheyd aengedrongen), 6 weken voor hij als predikant aan de gemeente van Maassluis verbonden wordt. 

Ds. Francken draagt de Kern der Christelijke Leere op aan zijn nieuwe gemeente Maassluis. In een "Aenspraek aen de Gemeynte van Jezus Christus tot Maessluys" licht hij uitvoerig het doel van zijn werk toe. Met verwijzing naar Efeze 1 vers 17 -19 beoogt hij de christelijke gemeente, waar er ook in zijn tijd sprake is van veel onkunde, kennis bij te brengen van Gods Woord.
Het werk wordt gekenmerkt door een systematische, zakelijke en een didactisch verantwoorde opzet. De Kern der Christelijke Leere kreeg dan ook enkele tientallen herdrukken. Het boekje is nog in het begin van de 20e eeuw gebruikt bij de catechese en bij het theologisch onderwijs. Het dient eeuwen als een belangrijke bron bij de beantwoording van theologische vraagstukken. De Kern der Christelijke Leere kan worden gezien als een samenvatting van de uitvoerige Stellige Godtgeleertheid. 

Verder verschenen van zijn hand in 1725 "Huwelijks-vereeniging" (volledige titel: Huwelyks-vereeniging van de kerk-bruyd met den grooten Immanuel Christus), in 1740 "Het Heilig Offerlam" (volledige titel: Het heilig offerlam geslacht voor de uitverkoorenen, of De geschiedenisse van het lyden des Heilands Jesus, uit de overeenstemminge der vier euangelisten verklaart ) en in 1742 "Heilige feeststoffen" (volledige titel: Heilige feeststoffen ofte Verhandeling van 'swaerelds Heilands geboorte [...] em hemelvaerd [...] volgens het verhael der euangelisten). 

Ter gelegenheid van de ingebruikname van het orgel van de Groote kerk op 4 december 1732 heeft ds. Francken een kerkdienst geleid waarin hij het gebruik van het orgel in het licht van de Bijbel uiteenzet. In 1734 verscheen deze preek op veler verzoek in druk onder de titel "Heilig Gebruik des orgels" (volledige titel: Heilig gebruik des orgels, vertoont in een leer-reden over psalm CL. vers III-VI. gedaan op de inwyding van 't Maassluische orgel).

Hij zegt daarin onder meer: "Het orgel is er niet om daarop te spelen lichtvaardige en ijdele liederen, gelijk maar al te vaak, tot grote aanstoot van Gods volk, in ons land geschiedt. Dan was het heel wat beter geweest als de heer van Wijn (de schenker van het orgel) zijn grote som geld tot heilzamer gebruik besteed had, dan dat gij dit orgel tot hoon en ontering van Gods Naam zoudt aanleggen. Want zulk een ijdel spel voldoet alleen de lust van de oren, het bezoedelt echter Gods huis".

Het werk bevat een aantal lofdichten op het orgel onder meer van de hand van de dichters Hendrik, Pieter en Jacob Schim en de dichteres Rykje Bubbezon, allen inwoners van Maassluis.

In "Heilig Gebruik des Orgel" is een tweetal kleinere werken van ds. Francken opgenomen, t.w. het "Verborgen Manna" (volledige titel: Het Ziel-verzadigend Genot van het Verborgen Manna aan alle Overwinnaars in den Geestelyken stryd van Christus belooft) en de "Witte Keursteen" (volledige titel: De verzekerdheid eens christens, zynde die witte keursteen, den overwinnaars toegezegt). In deze werkjes komt met name het ware loven van God aan de orde.

De werken van Aegidius Francken kenden door de eeuwen heen vele herdrukken. Tot op de dag van vandaag worden zijn werken of gedeelten daaruit nog herdrukt.

Terug naar Groote kerk Maassluis of Govert van Wijn


Versie 29 oktober 2005