Groote of Nieuwe kerk Maassluis


English Deutsch Français

Bouw

De Groote- of Nieuwe kerk in Maassluis is één van de eerste kerken die als protestantse kerk is gebouwd. De plattegrond is gebaseerd op de Amsterdamse Noorderkerk.

De bouw van de kerk begon in 1629. Met een onderbreking van vijf jaar was de kerk in 1639 klaar. De onderbreking in de bouw werd veroorzaakt door de Duinkerker kapers, die vele Maassluise visserschepen buit maakten en de bemanning overboord gooiden. De bouw van de kerk werd o.a. gefinancierd door de belasting op aangevoerde vis. De inwijding vond plaats op 9 oktober 1639 door ds. Johannes Fenacolius. Bij de inwijdingsdienst waren ongeveer 3000 mensen aanwezig.


Exterieur

De kerk is gebouwd op een plaats waar vroeger een buitendijkse schans lag, daarom spreekt men ook nog van het "Schanseiland". Boven de hoofdingang geeft de gevelsteen nog aan dat de kerk op een schans is gebouwd. Op de steen staat: Een oorlochsschans ik was/ den crijchslien toegewesen/ Nu Christi Kerck ick ben/ een bedehuys verpresen.

De architect van de kap en het gewelf was Maarten Gillesz van der Pijpen, die na de oplevering van zijn werk een zilveren bord kreeg met hierop de afbeelding van de kerk. Op dit bord, dat nu in het bezit van de kerkvoogdij is, staat de kerk nog afgebeeld met de toren op het dak van de kerk.

Deze torenconstructie bleek na enkele jaren, na de voltooiing van de kerk, te zwaar. In 1649 is als vervanging een toren aan de westzijde van de kerk gereedgekomen. Op de plaats van de middentoren kwam een klein vieringtorentje met daarop een windwijzer in de vorm van een aan de beuglijn liggende hoeker.

Interieur

In de kerk bevinden zich vele modellen van visserschepen. Zo staan er op het uit 1660 daterende koorhek een kopie uit 1930 van een hoeker en een haringbuis.

oorspronkelijke opzet van de kerk
interieur van de kerk

De originele modellen uit 1649 staan op de kroonlijst van het visserijbord. De buis is een voorloper van de latere haringlogger. Links van de hoofdingang staat een model van een bark.

De preekstoel is gemaakt in 1639. De koster van de oude kerk in Delft, Simon Simonszn. Dekker, die tevens schrijnwerker (meubelmaker) was, werkte naar een ontwerp van ds. Johannes Fenacolius. De deur is versierd met een koperen deurknop, voorstellende Jona, komende uit de grote vis. De kanselbijbel wordt gedragen door een koperen arm. Rondom het klankbord van de kansel staat de tekst: En de Heere zeide: Zalig zijn degenen die Gods Woord horen en dat bewaren (Luc 11:28)

Achter de preekstoel bevindt zich, boven de deur naar de consistorie, het inwijdingsbord als herinnering aan de ingebruikname van de kerk op 9 oktober 1639. Op het bord is Psalm 122 te lezen, de tekst waarover ds. Johannes Fenacolius op die dag preekte. Het bord is beschilderd door de toenmalige schoolmeester van Maassluis, Daniël de Roo.


De dooptuin is omgeven met het doophek. Voor de kansel is aan het doophek het doopvont aangebracht. In 1837 doopte ds. Kuyper hier zijn later beroemde zoon, Abraham Kuyper.

De vijf kroonluchters in de kerk dateren uit 1710 en zijn eveneens van koper. Aanvankelijk gemaakt voor kaarsverlichting en vervolgens omgebouwd voor olieverlichting, daarna ging men over op gasverlichting. Na de tweede wereldoorlog is er elektrisch licht in de kerk gekomen, waardoor de kroonluchters weer van kaarsen konden worden voorzien.

Het visserijbord is in opdracht van vier Maassluise stuurlieden (vissers) in 1649 gemaakt. De beroemde kunstschilder Abraham van Beieren heeft de meeste taferelen op het bord geschilderd. Een helper met de signatuur PVT heeft het overige schilderwerk verzorgd. Na de nodige onenigheid nam het college van de grootvisserij in 1654 de schuld die de stuurlieden gemaakt hadden over. Op de kroonlijst staan de modellen van een hoeker en een haringbuis eveneens uit 1649.

Het eeuwfeestbord uit 1739 met teksten van de dichter Hendrik Schim, wordt aan de bovenzijde bekroond door een grote vogel; een phoenix, symbool van de verrijzenis. Bijzonder zijn de vele originele marmerimitaties. Het kleermakersbord uit 1650 is geschonken door zestien Maassluise kleermakers. Één daarvan was tevens koster van deze kerk. De galmborden aan weerszijden van het koorhek zijn gemaakt in 1643 om het galmen in de grote holle ruimten tegen te gaan. In 1663 en 1664 zijn deze beschilderd door Pieter Engelbrechtszn. Falk.


Het koor van de kerk diende tot maart 1943 voor de bediening van het Heilig avondmaal. Aan de binnenzijde van het het koorhek staat te lezen: Saligh synse die geroepen sijn tot den avontmale vande bruyloft des Lams (Zalig zijn zij die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft van het Lam) (Openbaring 19: 9). Aan de buitenzijde is de tekst aangebracht: Met der harten gelooft men ter rechtvaardigheyt ende met den monde belydt men ter saligheyt (Met het hart gelooft men ter rechtvaardigheid en met de mond belijdt men ter zaligheid) (Romeinen 10: 10). Tegenwoordig vindt de bediening van het Heilig avondmaal vóór de dooptuin plaats.
in het koor van de kerk
Orgel

Het orgel, in 1732 gebouwd door de beroemde orgelbouwer Rudolf Garrels, is een geschenk van een rijke Maassluise reder Govert van Wijn. Op de 90ste verjaardag van de schenker, 4 december 1732 werd het orgel in een kerkdienst, geleid door ds. Aegidius Francken overgedragen aan de kerkgemeenschap (zie beschrijving orgel).
         

Kerkzegel

De Hervormde gemeente van Maassluis bezit, zoals veel andere gemeenten in Nederland en daarbuiten, een kerkzegel. In dit kerkzegel is de verbondenheid van kerk en samenleving van Maassluis met de visserij en zeevaart uitgedrukt in de tekst: Heere, behoed ons, wij vergaan. (Mattheüs 8:25)


Literatuur

- De Grote Kerk Maassluis 1639 - 1989, T. Mastenbroek en J.J. Bosman, Maassluise Drukkerij, Maassluis
- Geschiedenis van Maassluis, S. Blom, De Maassluise Boekhandel, Maassluis


Verdere informatie

Koster Groote kerk: dhr. W.P. Dijkstra, tel 06-53646807 (mobiel) of tel 010-5913958 (kerk). Postadres van de koster: Kerkplein 2, 3144 EK  Maassluis.
Het adres van de kerk is: Kerkplein 2, 3144 EK  Maassluis. Of stuur een e-mail


Terug naar Maassluis, een goede ingang of naar Digitale Stad Maassluis

versie: 13 september 2007