Costuymen ende usantien diemen inde heerlykheydt van Asten gewoonlyk is te useren ende gebruycken (1571)

Alsoo wy Everart Nouyts, Leonarts Grooten, Isbout Marcelis Isbouts, Dierck Franssen, Dierck Tielens, Jan Peeters Nauwen ende Jan Tielen schouteth ende schepenen der bank van Asten ontfangen hebben sekere copye van den schouteth oft vorster van Helmont daer inne ons bevolen wordt van weghen onsen genadigen heere, heere ende hertogh van Alva, marquies en capiteyn generael etc. over te seynden aen ons eerw. heeren, heere den cancellier van Brabandt alle costuymen die wy tegenwoordelyck in onse bancke voorsz. van Asten zyn gebruyckende ende om de selve brieven ende placcaten te obedieren, soo certificeeren wy voorsz. alle die costuymen ende procedueren die wy binnen der dinghbancke ende jurisdictie van Asten teghenwoordigh zyn gebruyckende ende useren, dat inder vueghen ende manieren naer onser besten verstandt, alsoo hier naer is volgende:

I

In den eersten, soo laet die heere met synen vorster openbaerlyck voor alle man op eenen sondagh in de kercke een gedinghe legghen op eenen sekeren dagh t'acht oft neghen uren voor den noen om uyt te dinghen en gedaeght die schepenen op eenen pein ter bancke.

II

Item soo vraeght den schouteth die schepenen ten selven daghe daer op gedingh geleyt is oft hen kennelyck is datter gedingh op dien dagh geleydt is van 's Heeren weghen.

III

Item als die schepenen verklaren dat het hen kennelyck is datter gedingh geleydt is, soo maent die schouteth de schepenen oft hy alsulcken gedingh als in de kercke van 's heeren weghen geleght is, magh bannen ende dinghen om partyen recht te doen ende 's heeren keuren ende breucken te vervoorderen.

IV

Item die schepenen ghemaent zynde, wysen aldus alsulcken gedinghen, als in de kercke van 's heeren oft vrouwen wegen huyden tot acht oft neghen uren vroeg voor den noene geleght is, dat die schouteth in den naem van den heeren oft vrouwe 't selve gedinghe magh bannen ende dinghen om partyen recht te doen ende 's heeren breucken ende keuren vervoorderen alsoo verre als recht is.

V

Item soo bant die schouteth 't selve gedinghe achtervolghende die schepenen vonnisse.

VI

Item als eenighe partyen alsdan malkanderen in recht willen betrecken, soo laeten sy hen die wederpartye by den vorster gedaeghen ende ten genechtdaeghe goets tydts voor den genechtdagh geeft die aenlegghere aen de verweerdere ticht ende aenspraecke van 't ghene hy syn verweerdere eysschende is.

VII

Item daer teghens die verweerdere versoeckt dagh van recht ten naesten gedinghe oft genechtdaghe ende copye uyt die aensprake om syn antwoort daer tegens te maecken.

VIII

Item als die verweerdere geantwoordt heeft, soo worden partyen geadmitteert tot thoon oft die doet syn redenen van replyck ende principael waerheydt daer af die selve aenlegghere ofte hem belieft magh hebben dry termynen producerende en de documenten exhiberende.

IX

Item die verweerder wort daer teghens vergunt oock dry termynen van duplycque, oft principael waerheydt te leyden, daer hy syn getuyghen in magh produceren ende documenten exhiberen.

X

Item soo magh die aenlegghere noch dienen twee termynen van schutwaerheyt aldaer die aenleggere synen getuygen oock inne magh produceren.

XI

Item den verweerder wert van gelycken daer teghens termyn dagh vergunt ende die schutwaerheydt gesloten zynde, soo dient die aenleggere eenen termyn oft in noodt twee termynen van salvatien, daer teghens die verweerdere oock syne salvatien magh produceren ghelyck die aenlegghere oock ghedaen hadde ende oft het noodt dede teghen partyen malkanderen noch eens te moghen reprocheren, ende alsdan in de saecke gesloten zynde, wort vonnis ende recht versocht.

XII

Item als vonnisse diffinitief gewesen is, soo magh die gecondemneerde procederen teghen 't selve vonnis in materie van contradictie met termynen als voor, maer wordt eerst met een appoinctement daer toe gewesen.

XIII

Item als die contradictie oock gesloten is ende daer nae vonnis diffinitief in materie van contradictie oock gewesen is en bevindt hem die contradicteur alsdan noch gegraveert, magh alsdan appelleren aen syn wettig overhooft ende die camer van Cuyck ende moet die appellatie geschieden binnen thien daghen nae den vonnis ende die alsdan verborghen ende nae dien vonnisse moeten partyen hen reguleren.

XIV

Item voorts offer partyen yemants dede gedaeghen ende die gedaeghde en compareerde ten selven daghe niet ende hem aenspraecke gegeven wordt, soo wordt die gedaeghde versteecken ende gecontumaceert met eenen lesten vonnisse.

XV

Item die schepenen wysen aldus ter manisse des schouteth ten versoecke van partye, soo wien goets tydts voor het ghenecht by den vorster gedaeght ende niet compareert, soo recht is dat die versteken sal wesen met een leste vonnis daerenboven oft beneden mede winnen ende verliesen magh, ten zy dat dien gedaeghde nootsaeckelycke oorsaecke by brochte, dat hy ten selven ghenechte niet en mochte compareren.

XVI

Item ten genechte daer nae, soo wordt die gecontumaceerde weder in rechte ontfanghen salvo dat hy syne contumacie purgeert ende betaelt twee stuyvers van kosten van retardatie, die daer op geloopen zyn ende ingevalle die selve syne contumacie niet en purgeert, soo wysen die schepenen ten versoecke van partyen ter manisse des schouteth aldus, dat die gene Peeter, Pauwels, etc. syn vonnis van contumacien ter executie soude stellen op die gecontumaceerde soo recht is.

XVII

Item alsmen het vonnis ter executie doet stellen, daer magh die gecontumaceerde noch eens dagh teghen nemen ende procederen alsdan met termynen als voor totter donnisse diffinitief toe.

XVIII

Item die met schepenenbrieven wil procederen ende ghebreckelyck is van quader betalinge, die brenght synen brief in der bancke oft syn gemechtight ende doet den selven gherichtelyck publiceren ende lesen, soo maent die schouteth hoe Peeter, Pauwels, sal komen met recht tot satisfactie van betalinge van synder achterstellen, verscheenen pachten.

XIX

Item die schepenen daer op gemaent zynde, wysen aldus, dat hy heer, Peeter, Pauwels voorschreven rechten soude aen syne onderpanden in syne schepenebrieven begrepen, soo recht is.

XX

Item nae dien vonnisse soo steeckt die vorster in presentie van schepenen ende partyen pandt op die onderpanden in den schepenenbrief begrepen staende.

XXI

Item nae den vonnisse brenght die vorster 't selve gesteecken pandt in genechte ende soo maent die schouteth den schepenen het vonnisse over die panden ende die schepenen daer op ghemaent zynde, wysen aldus die panden die in de vierschare gekomen zyn, datmen die manen sal ende kerven, dat sy haere volle genechte hebben nae onser bancken recht ende alsdan roept men, dat pandt oft panden worden alsoo tot vier genechten in recht gebracht ende als sy dry a vier genechten hebben gehadt ende vier creppen, sonder dat die opgenomen wordt oft worden, gaet dan voorts alsoo als recht is.

XXII

Item soo soeckt die partye aen de schepenen oft 't selve pandt oft panden niet en hadden vier genechten ende vier creppen ende als die schepenen verklaren jae, soo begeert die partye van de schouteth gemaent te hebben hoemen 't selve pandt oft panden voorts met recht sal moghen slyten ende vercoopen mette achterstelle pachten ende schaden van recht, die schepenen gemaent zynde wysen aldus, datmen 't pandt oft panden opnemen sal ende ten hooghsten vercoopen voor achterstelle pachten ende schaden van recht, schietter over dat-men wederom keeren sal ende ontbreeckter dat men voort panden sal ende dat men den ghever bieden sal, heeft het eenen gever ende voorts voor dry herbergen ende den rinck van der kercke alles metter goede waerheyt also als recht is.

XXIII

Item en is alsdan niemandt die het voorschreven pant oft panden coopt, soo neemt die heere alsdan dien coop ende geeft den selven coop alsdan weder over die ghene die gebreeckelyck is van syne achterstelle pachten ende die 't pandt beeft doen steecken in den selve coop, als hy dat gekocht heeft.

XXIV

Item des genechts daer naervolgende soo doet partye den schouteth ende schepenen wederom maenen hoemen 't selve pandt oft panden voort met recht soude slyten om tot betaelinghe te komen, soo wysen die schepenen aldus, dat die heere van den lande 't selve opgewonnen pandt oft panden partyen sal vryen ende leveren, achtervolghende syns schependoms brief nae alder usantien ende gewoonten alsoo als recht is.

XXV

Item dan passeert men den vonnisbrief van het ghene daer gerichtelyck geschiet is.

XXVI

Item na dien soo doet die parthye hem in syne opgewonnen erve metten heere ende in presentie van schepene setten ende die gebruycken daer van geboden worden van den aenvanck ende na dien magh 't selve opgewonnen erve oft panden in dry verscheyde sondaghen naest den anderen openbaerlyck in de kercke doen veylen om te vercoopen ten hooghsten pryse ende eenen koopdagh gestelt in een herberghe om 't selve ten hooghsten te vercoopen ende wordt alsdan een keersse aengesteecken ende drymael by den vorster uytgeroepen soo wien eenigh toesegghen oft recht hadden op 't voorsz. opgewonnen erve oft panden dat hy nu komt spreken en swyghe hier naermaels.

XXVII

Item ingevalle alst dan niet verkocht en wordt ende uytgaet met brandende keersse, magh die gebruyckelycke partye 't selve opgewonnen goet, erve oft panden aen hem houdenende staet een jaer ter verbuete.

Item in procederen van crimineel in dese soo navolghende

I

Item soo waneer yemant geapprehendeert wordt oft gevanghen van crimineele saecken, soo magh hem die delinquant te recht eysschen ende voorts recht gedaen binnen dry daghen tot dry daghen ende kan hem los gedinghen, wordt die selve geabsolveert.

II

Item oft die delinquanten oft misdadighen begeert genade ende gheen recht oft dat syn feyten zyn openbaer datter kerckganck ende molenganck is onder 't gemeyn volck, woo wodt die selve gewesen van die schouteth tot scherper examinatie ende ingevalle die delinquant syne quaede feyten in syne examinatien belydt, 't zy van rooven, stelen, doodtslaen, moorden, branden, gewalten, etc.

III

Wordt die selve by den schepenen door manisse des heeren gewesen ter doot, naer inhoudt synder confessie ende belydenisse dat hy gedaen heeft ende alsoo bekent heeft.

IV

Item oft partyen malkanderen seeckere geloften gedaen hadden van gereede schulden voor schepenen, tot eenen seeckeren daghe te betaelen ende die gelover syn gelofte niet voldoet, soo doet die partye synen ghebreckelycken ghelover metten vorster die wete doen, dat hy tegens hem heere schepenen conden gerichtelycken souden leyden oft laeten lesen ende die geleydt oft gelesen zynde, wysen die schepenen door manisse des schouteths ende ten versoecke van partye aldus.

V

Dat die heere, Peeteren, Pauwelsen ofte den gebreckelycken partye richten souden aen die gelover oft zyne goederen achtervolgende die schepenen conde voor schepenen gepas seert, alsoo als recht is.

VI

Item soo richt die vorster met die acte aen die gelover oft syne goederen ende daer magh die gelover dagh teghens nemen d'aengericht genomen zynde en doet die partye metten vorster de wete doen dat hem by den heere door manisse der schepenen daer dagh tegens gestelt is ende alsdan moghen partyen met recht ende met termyn procederen als vooren in materie van contradictie.

VII

Item als een van partyen in die kosten wordt gecondemneert, soo geeft die triumphant op eenen dinghdaghe oft genechtdaghe syn costen over ende doet syne gecondemneerde wederpartye metten vorster die wete doen, dat hy de costen overgegeven heeft ende dat hy hem vergunt copye uyt den selve ende dagh over 14 daghen oft ten naeste genechte, dat hy daer op afschryve ende diminuere ende die diminutie gedaen zynde, soo taxeren die schepenen de costen van rechte ende wysen des anderen genechts nae, indien hy die costen niet en betaelt, dat die heeren die partye triumphant die getauxeerde costen ter executie soude doen stellen op die gecondemneerde, aldaer die selve alsdan voorder egeenen dagh tegens vergonnen wordt, maer worden die costen te hoogh oft leegh getauxeert, mogen die partyen daer af appelleren aen haer wettigh overhooft, die hem daer mede gegraveert bevindt.

VIII
Item soo waaneer eenighe goederen beslaghen worden, geleghen onder onsen bancke ende heerlyckheydt van Asten voorsz. ende die proprietaris der selver waer buyten residerende ende woonachtigh, soo doet die vorster van Asten, den vorster de wete, aldaer die proprietaris woonachtigh is, om die proprietaris voorts die wete te doen dat syn goederen beslaghen zyn ende dat hy die wendet, comt die proprietaris alsdan niet oft syn ghemechtighden, soo procedeert men op die voorsz. beslagene goederen met aensprake contumacievonnisse, om die contumacie ter executie te stellen, ghelyck als die voorgaende procedueren gestelt zyn.

IX

Item aengaende van saecken van injurien, die eenen den anderen met woorden injurieert ende die sekere injurieuse woorden niet en revoceert, procedeert men ooc daer inne met termyn van aensprake, verantwoort, conden, waerheden, alsmen in de voorsz. procedueren doet ende in alles verhaelt staen.

X

Item die ten eede aengesproken wordt aldaer egheen conden oft waerheydt af en is, soo moest hem den verweerder van den eysch ende eedt purgeren ende in faute ende weygeringhe van synen eedt verificeren.

XI

Item costumeren wy oock voor onser banckerecht, soo wanneer knaep ende maeght ten wettelycken houwelycken staet vergadert zyn, by den anderen verweckende wettighe geboorten ende een van hen beyden van lyve ter doodt comt, soo magh die langhstlevende syne kinderen bedeylen de hellicht van alle goederen ende erfgoederen, die sy by den anderen ghebrocht oft verkreghen hebben ende magh die langhstlevende daer mede doen synen vryen eygen wille, sonder syne kinderen aen te durven sien ende soo voorts al kreegh die langhstlevende noch dry- oft vierderhande kinderen soude van gelycken moghen doen.

XII

Item oft die voorsz. twee beddegenooten egheen wettighe geboorten by den anderen en verweckten en een van hen beyden quaem van lyf ter doodt, soo moghen alsdan die naeste vrienden van den aflyvigen die langhstlevende altemael bedeylen.

XIII

Item ofter eenighe kinderen van vader ende moeder verweckt storven ongehouwelyckt, sterven die goederen op hunnen vader ende moeder ende op eenige van hen beyden in den leven wesende.

XIV

Item egheene vrouwpersoonen en verwecken hier te Asten eenighe bastaerden om afgekeert ende uytgesloten te worden van syns moeders goet.

XV

Item wien oom en moye gesegghen kan, die staen in de plaetse van hunne ouders om in oom ende moye goedt te moghen deylen, soo wel als broeders ende susters.

XVI

Iten soo wie hier binnen Asten goederen heeft die buyten onse heerlyckheytdt woonachtigh is, die moet met ons contribueeren ende ons genadighste con. majesteyts lasten en petitien helpen draghen ende betaelen ende desghelycks zyn onse goederen buyten Asten geleghen oock niet vry.

XVII

Item als eenigh goet openbaerlyck inde kercke geveylt wordt om te vercoopen ende daer van eenen coopdagh in een openbaere herberghe gestelt wordtende met een uytgaende bernende keersse verkocht wort, dat alsdan alsulcken verkocht goet egheen naerderschap heeft tot Asten nae onse costuymen.

XVIII

Item een man staende den houwelycke met syn huysvrouwe, die is mechtigh in allen die goederen sonder bywesen van de huysvrouwe te mogen vercoopen, veralieneren oft beswaren voor schepenen in soo verre die huysvrouwe daer teghens niet en seyde aengaende die goederen komende van haerder zyden.

XIX

Item alle alienatien, vercoopighen, geloften ende vrydinghe moeten geschieden voor twee schepenen, eer sy van weerden worden gehouden ende daermen schepenenbrieven af laet passeren.

XX

Item onsen heere van Asten ontfanght syn leen te hove ende die andere leenen worden onder onse heer ontfangen ende refereren ons totte leenrechten daer van zynde.

XXI

Item niemandt en is volkomen meester om syn goedt te moghen vercoopen oft vertieren, tenzy dat tocht ende erve eerst is vergadert.

XXII

Item soo wien contradictie doet teghen schepenvonnisse, soo vervalt den heere eenen erfbreucke van vyfde half pondt ieder pondt 7 stuyvers.

Item van leymden oft mincken slaen ter compositie van de heere

I

Item useert men alhier noch kleyne breucken die by de heeren schepenen, heylighgheestmeesters, kerckmeesters ende gemeyn naebueren ingestelt worden om die gemeynten in eere souden gehouden worden ende niet verdorven.

II

Item refereren wy ons voorts nae den rechten van onse overbancke ende wettigh overhooft tot Graeff inde camer van Cuyk.

III

Item die publicatie van de copye der voorschreve placcaets is geschiedt 1570, den 16. april.

IV

Ende in teecken der obedientien ende waerheyt soo hebben wy schouteth ende schepenen voorsz. hier beneden op 't spatium van desen onse letteren van certificatien gedruckt die gemeynen zeghel ons schependoms van Asten op den 24. dagh may anno 1571

Ende was onderteeckent Everardus Nanes secretarius

Bron: Costuymen ende usantien der hooftstat ende Meyerye van s'Hertoghenbossche (Den Bosch (Jan Scheffers) 1684).
Deels ook gepubliceerd is M.J.H. A. Lijten, Het burgerlijk proces in stad en Meierij van 's-Hertogenbosch (Assen 1988).

Terugkeren naar Overzicht pagina costuymen etc.

Terugkeren naar Inhoudsopgave

Laatst bijgewerkt op 2 oktober 2009.