Reglement voor die vande vryheyt van Bergeyck (1663)

I

Voor eerst dat soe binnen Bercheyck syn vyff hertgangen ofte gehuchten, naementlyck Eyckeneynde, Broeckstraet, Loo, Berckten, Webosch met Witryck sullende deselve vyff hertgangen aenstonts naer approbatie deser ende elck uyt hennen hertganck kiesen ende nomineren twee bequaeme persoonen voor thien mannen ofte raetsmannen als hier onder.

II

Van welcke thien raetsmannen jaerlycx twee sullen affgaen uyt twee hertgangen ende alsoo voor d'eerste reyse naer haer jaerlycx bedieninge eenen uyt der eerst genomineerden hertganck Eyckeneynde ende eenen uyt den tweeden hertganck Broeckstraet ende inde volgende jaren mede alsoo in d'andere hertgangen ordentelyck ende succesive van jare tot jare met tour houden ende omgaen.

III

Ende sullen d' affgaende raetsmannen weder gesuppleert werden uyt den selven hertganck mitsgaders genomineert gecosen ende aengestelt, de nieuwe in plaets comende door de naebueren van soodanige hertgange waer uyt d'affgegane als boven.

IIII

Welcke thien raetsmannen t'elckens ende doorgaens sullen werden gestelt ende aengeteeckent op het dorpsboeck ofte register.

V

Sullende deselve mede alle jaer moeten eedt doen, gelyck naerder hier onder ende de beedinge moeten geschieden door den officier ofte synen stedehouder sonder becostinge.

VI

Welcke thien raetsmannen met de schepenen ten dienste van de gemeente op synen tyt sullen nomineren, kiesen ende aanstellen de borgemeesters, collecteurs van de verpondinge, renthierbeurders, setters ende heemraden ofte geswoorens oock d'arm ende kerckmeesters met de meeste stemmen, doch in regarde van d'arm ofte kerckmeesters ten bywesen ende met interventie van den predicant.

VII

Ende sullen deselve thien mannen ofte raetsmannen neffens ende met de schepenen besoigneren, voix ende stemme hebben in alle saecken rakende de belastinge van het voors. dorp in het doen van rekeningen, decerneren van commissien ende gelyck deselve by de articulen van dit reglement verder werden geauctoriseert ende sal in alle die voors. pointen werden geconcludeert met pluraliteyt van stemmen.

VIII

Ende om mede de gemeente in goede rust ende vrede te houden sullen deselve schepenen ende raedtsmannen haer in alles soo veel doenlyck is, mettet gevoelen van de geerfdde oock accommodabel stellen, emmers in gewichtige affairen ende saecken ende daer over deselve ofte eenige meest verstandige ende gequalificeerde hooren.

IX

Dat de collecteur van de verpondinge binnen Bercheyck sal moeten woonen, die ophaelen ende verantwoorden naer behooren.

X

Dat het quohier ende sethcedulle van de verpondinge door de voors. regeerders te weeten de scheepenen ende thien raedtsmannen voors. sal werden nagesien ofte die den behoorlycken taux mede brengen ende daerinnen niet anders werdt vermenght ende den omslagh rechtmaetich is.

XI

Gelyck mede sal gedaen worden in reguarde vant boeck ende sethcedulle van de bede.

XII

Dat den borgemeester die t'elcken jare sal werden verandert ende een nieuwe in de plaets gestelt als boven egeen gelt sal tellen aen yemanden buyten 's landts comptoiren als met voorkennisse van schepenen ende thien raedtsmannen, die oock alvoorens in extraordinaire saecken schriftelyk ordonnantie met de handt van haer alle geteeckent sullen hebben te verleenen en bethoonen.

XIII

Dat nieuwe borgemeesters soo wanneer sy op de comptoiren hare eerste betalinge sullen doen by haer sullen moeten hebben den affgegane borgemeester die gelyckelyck den staet van de comptoiren sullen opnemen om aenstonts gelevert te werden aende voors. schepenen ende raetsmannen ten eynde van 't gene van 't voorgaende jaer soude mogen resteren den ouden borgemeesters te doen by betalen ende alsoo mede gedaen te werden in reguarde van de verpondinge ten eynde soodaenich de comptoiren jaerlycx werden gesuyvert.

XIIII

Dat mede den omslagh ende sethcedulle tot betalinghe van de jaerlycxse renten die 't corpus vergelt, sal werden geexamineert door de voors. schepenen ende thien raedtsmannen ende dat denselven omslagh ende penningen van dien sullen werden opgehaelt door den borgemeester ofte anderen persoon, daertoe by den voorn. regeerders te nomineren ende verkiesen, die oock sal moeten wesen ende opgehaelt werden sonder vermenginge van andere ende daeraff besonderlyck mede gerekent werden.

XV

Dat men sal despicieren ende raetslaen op wat maniere de voors. gemeente van de renten in heel ofte deel soude connen werden ontlast.

XVI

Dat oock in toecomende egene penningen en sullen werden opgenomen tsy by obligatie ofte hypothecatie van de gemeente sonder voorkennisse ende mede consent van deselve gemeente oock sonder alvoorens daertoe te hebben speciaal octroy van de hooge overicheyt ende dat anders gedaen werdende, den opnemer deselve tsynen particulieren laste sal moeten houden ende draegen.

XVII

Soo in toecomende met toestaan van haer ed. mog. ofte de heeren gecommiteerde op de verpachtinge souden mogen gepacht werden ofte overgenomen ten behoeve van het corpus de imposten van't gemael ende bestiael, dat de penningen daer voor vereysscht werdende niet en sullen werden gevonden noch omgeslagen op het rëel ofte maniere van bede, maer op de persoonen ende hoofftsgewyse sonder oock exemptie ofte verschooninge wie het oock waer, alleen uytgenomen die van de armen leven en onder de twaelff jaren out syn, twelck sal staen ter discretie van de voors. regeerders.

XVIII

Ende indien mede met consent als voren gepacht ofte overgenomen wierde den impost van besaeyde mergen ende hoorengelden, dat den omslagh daer van sal werden gedaen naer advenant yeders culture en de quantiteyt van besten.

XIX

Dat den impost op de drancken, als wynen, bieren ende brandewynen niet en sal verpacht ofte overgenomen mogen werden ten laste van de gemeente.

XX

Item dat egene verteeringen ofte vereeringen sullen mogen geschieden tot laste vant corpus, hoedanich die oock souden moge syn genoemt.

XXI

Dat de betalinge der verpondinge, bede, renthe ende andere gemeents lasten by de respective collecteurs, renthierbeurders, borgemeesters ende andere daeraff ordre ende maniantie hebbende op haeren toegevoechden salaris soodaenich sullen werden gedaen, dat de gemeente egheene schade daer uyt ontstae, die in sulcken cas oock door den defaillant mede sal gedragen werden 't synen particulieren laste.

XXII

Dat mede d'administratien van de verpondinge, bede ende renthiergelt sal werden gedirigeert in besondere rekeningen.

XXIII

Dat alle gemeentsrekeningen als van collecteurs der verpondinge, renthierbeurders, borgemeesteren, arm- ende kerckmeesteren ende andere, alle jaer percise, naer voorgaende drie sondaechse proclamatien sullen moeten gedaen werden, de behoeften daer toe dienende naergesien ende alsoo verder gehoort ende gesloten naer behooren door schepenen ende thien mannen respective, doch wat aangaet de rekeningen van de arme ende kercke sal daer toe mede moeten geroepen werden den predicant ende sullen niettemin alle andere van de voors. gemeente ende geinteresseerde daerby mogen comen om deselve meede te hooren ende welcke oock met alle sedicheyt ende redelycx sullen mogen spreken ende 't haer seggen om oock daer op geleth te werden soo bevonden mochte werden te behooren.

XXIIII

Dat men oock met de presenten sal mogen besoigneren en met de rekeningen voortsvaeren sonder eenichsints naer de absente te verwachten ende achter malcanderen sal moeten affgedaen werden ende geduyrende den tyt die onderhanden sal syn blyven onder den rendant van dien ende dat besonderlyck de schepen, thien mannen ende die secretaris niet en sullen mogen alsdan absenteren ende dat die niet ende onbehoorlyck gedaene rekeningen aenstonts naer approbatie deser sullen ten voorschyn werden gebracht, gedaen, gerevideert ende behoorlyck gesloten werden, ten overstaan ende verhoor als boven.

XXV

Ende sullen oock by de voors. regeerders eghene andere omslaghen dan voors. is tot laste van de gemeente mogen gedaen werden, dan in cas van vereysch met voorgaende kennisse ende consent van 't meerendeel der geerffden ende ingelanden mitsgaders 't saemen goetvinden ende schriftelycke beteeckende ordre van alle deselve regeerders.

XXVI

Ende sullen mede gene processen 't sy in materie van aenleggere ofte verweerdere mogen werden aengenomen tot laste van de gemeenten, dan met voorgaende communicatie van de voors. schepenen ende thienmannen respective met de principaelste geerffde ende alsoo oock in cas van goetvinden niet anders dan met beteeckende acte door schepenen ende thienmannen respective eenpaerlyck ende saementlyck te beteeckenen.

XXVII

Ende de processen albereyts geentameert ende noch judicis hangende sullen werden geexamineert ende (des noot) met adsumptie van rechtsgeleerden, om te verstaen weder die nut dienen vervolght ofte te neder geleyt tot meerder dienst ende voordeel van de gemeente.

XXVIII

Dat egeene byeencomste noch vergaderinge by schout, stadthouder, schepenen ende thienmannen noch oock gelecht sullen gehouden werden in herberge, maer in de gerwecaemer die tot een raethuys ofte raetcamer sal werden gemaeckt ende geapproprieert ende dat die oock sullen geschieden sonder eenige verteeringe ten laste van de gemeente uytgenomen dat 'swinterdaeghs nodelyck vuer ende licht wegen deselve sal werden besorght ende becosticht.

XXIX

In welcke raetcamer alle de chartres, privilegien, oude rollen ende registers mitsgaders rekeningen ende andere de gemeente concernerende in eene bequame kiste ofte caste sullen werden opgesloten ende bewaert waer aen sullen syn behoorlycke sloten met vier sleutelen open te doen, daer aff den eenen sal hebben den president ofte eerste schepen van Bercheyck, den tweeden den eenen van de thien raetsmannen, die aende plaetse sal woonen, ten derden yemant van Riethoven ende den vierden van Westerhoven, daer toe by haer sullende gecommitteert worden, dewyle Bercheyck, Riethoven ende Westerhoven maecken eene dinghbancke, sulcx oock dat niet dan de loopende registers, prothocollen ende rollen sullen mogen syn by de handt ende ten huyse van den secretaris.

XXX

De ghene die buyten dorps met behoorlycke commissie vaeren sullen, sal daeghs op synen eygen coste hebben noch meer mogen pretenderen dan eenen gulden vyff stuyvers, doch de ghene soudende mogen reysen naer sGravenhage met commissien als boven sal daeghs hebben twee gulden op synen eygen cost mede ende daerinne gecomprehendeert oock schipvrachte ten ware in saecke daer toe yemant meerdere qualiteyt diende gecommiteert ende geemployeert die alsdan voor syne vacatie ende verleth sal genieten soo te vooren met hem schepenen ende thien mannen sullen connen overcomen ende sal d'acte daer van oock moeten beteeckent werden door dezelve regeerderen.

XXXI

Dat de setters die jaerlycx de bedecedulle ende 't renthierboeck sullen maecken niet meer sullen hebben dan eens eenen gulden ende dat mede op haer eygen cost.

XXXII

Dat mede egene gemeents wercken sullen gemaeckt mogen werden dan naer voorgaende publycque veylingen ende bestedinge ten ware in cleynelycke bedragende onder de thien gulden.

XXXIII

Dat de borgemeesters ende renthierbeurders voor hare affgegeven ende op te halen penningen niet anders sullen hebben ende pretenderen mogen dan als van outs ende tot den huydigen dage gebruyckelyck synde geweest.

XXXIIII

Dat egheene commissien sullen gegeven worden om van wegen de voors. gemeenten te compareren op eenige dachvaerden van de Meyerye ofte quartiere dan met voorkennisse ende daer toe door de voors. regeerders mede last synde gegeven ende dat men op deselve dachvaerden niet meer en sal mogen seynden dan eenen bequaemen persoon door de voors. regeerders te nomineren ofte ten hoochsten in gewichtige saecken twee ende dat besorght sal werden dat alvooren te compareren de voors. vryheyt sal werden aengeschreven waerover de dachvaerdinge geschieden sal ende wat aldaer te proponeren sal syn, om te comen onder de voors. gemeente gedelibereert werden ten beste en gelast hare gecommitteerde tgene sy seggen ende stemmen sullen aldaer, welverstaende noch dat tot de voors. commissien niet en sullen werden versocht ofte geemployeert de verlatene paepsche schouten ofte secretarisen.

XXXV

Item oft yemant de gemeente gedient hebbende yetwes ter saecke van vacatie ofte andersints hadde te pretenderen sullen sulcx oock tegens het doen der rekeningen by pertinente specificatie moeten aenbrengen om deselve gesien, daerop te werden gedisponeert naer behooren, sonder dat sy ondertusschen henne dorpslasten daer door oock sullen mogen inhouden ende weygeren te betalen aen den borgemeesters, collecteurs van verpondinge ofte renthierbeurders.

XXXVI

Dat de schepenen op de profyten van processen ende andere judiciele acten haer schepenampt sullen bedienen sonder eenige verteeringe ofte anders ten laste van de dorpe te doen ofte by te setten uytgenomen allen 't defroyement van licht ende vuer des winters als boven.

XXXVII

Sullen mede elck van de schepenen voor alle binnen dorps diensten hebben int jaer ten lasten van de vryheyt twee gulden thien stuyvers gelyck oock elck van de voors. thien raedtsmannen voor hare besoignen ende vacatien jaerlycx sullen hebben ende genieten twee gulden thien stuyvers ten laste van de vryheyt.

XXXVIII

Item sal den vorster boven syne oude gerechtigheden ende proffyten voor syne diensten, die ter ordre van de voors. schepenen ende thien mannen ende andere de vryheyt raeckende doen sal, mede hebben ende genieten jaerlycx van de gemeente twee gulden thien stuyvers.

XXXIX

Item dat de borgemeesters, verpondingbeurders ende andere niemant en sullen mogen sommeren ofte executeren sonder de schuldenaers alvoorens tweemael minnelyck te hebben gemaent.

XL

Dat den boeckhouder voor 't boeckhouden ende schryven van alle gemeents saecken niet meer sal hebben noch mogen pretenderen als eens achtentwintich gulden int jaer, volgens joncxt gemaeckt accoordt, sonder oock yetwes meer t'eysschen ofte by specificatie inbrengen.

XLI

Dat yemant die een ampt ofte officie bedient geen ander nochte tweede mede sal mogen aennemen ofte bedienen.

XLII

Dat de ghene die tot raetsman ofte een van de thien mannen sullen werden aengestelt heylichlyck sullen moeten sweeren dat sy in alles ten gemeenen beste des voors. vryheyt sullen trachten helpen opineren ende vast stellen ende daer aen handen van den officier ordinaris ofte synen stadthouder die hem daerinnen oock niet en sal mogen stellen naelatich ofte weygerich ende dat in sulcken cas mede den raedt ende rentmeester der domeynen offte desselffs gecommitteerde sulcx vermogen sal te doen, blyvende niettemin overt gebreck ende naelaticheyt van dien gevalle den pene in den naestlesten articule deser gementioneert ten laste van soodaenige vervallen.

XLIII

De borgemeesters ende armmeesters sullen hare ampten bedienen op soodaenige gerechticheyt ende last als van outs daer toe staende.

XLIIII

Ende opdat te beter oock de voors. pointen ende articulen wel ende puntuelick werden achtervolght naegecomen ende geobserveert sullen d'overtreders van dien werden gemulcteert ende t'elckens hebben op te leggen den pene van vyftich gulden ten proffyte van 's landts domeynen te verbeuren paratelyck te executeren door den officier in loco ofte by naelaticheyt van denselven by den rentmeester van de domeynen int quartier van 'sHertogenbossche.

XLV

Eyndelyck dat dit reglement mede sal werden geregistreert door den secretaris in het prothocolboeck des vryheyts secretarye end sondaechs naer't veranderen van de wet t'eclken jare sal werden gepubliceert ter plaetse daer men gewoon is publicatie te doen ende dat de besorginge daer van sal incumberen den eersten ofte voor schepen van Bercheyck van elcken jare.

XLVI

Ende eyntlyck wert by den raet verstaen dat met het approberen van dit reglement geen prejudicie ofte nadeel sal worden geleyt aen de souverainiteyt, hoocheyt, jurisdictie oft ander gesach over de voors. vryheyt van Bercheyck competerende aen de ho. mo. heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden ende behouden haer ed. mo. aen sich alle de voors. articulen tot allen tyden nader te amplieren ende te interpreteren oock nieuwe ende nadere reglementen te maecken gelyck men voor den dienst vant landt ende vande voors. vryheyt van Bercheyck naer gelegentheyt van tyden sal bevinden te behooren.

Extract uytte resolutien van de Raedt van State der Verenighde Nederlanden

Maendaegh den 19e february 1663

Gehoort rapport van de naerder examinatie van het bericht van den rentmeester Pieck van den 9e deses ende van het reglement voor die van de vryheyt van Bercheyck geformeert.

Is na deliberatie goedgevonden tselve alsoo gedresseert ene geamplieert te arresteeren ende dat alsoo onwederspreeckelyck punctuelyck by een yeder sal naergecomen werden op de pene in het XLIIIIe articul begrepen. Ende sal dit reglement moeten werden geregistreert ter Leen en Tollcamer tot 'sHertogenbosch tot naerichtinge.

(was getekend) C. van Vryberge

accordeert mettet register

in absentie van de secretaris

A.v. Dalen

Den sevenentwintichsten february sestienhondertdrieentsestich is dese acte in de leen en tholcamere der stadt van sHertogenbossche geregistreert inne kennisse dese ondergeteeckent in absentie van de griffier.

(was getekend) W. van Oudenhoven

procureur der selver camere

Op huyden den vierden merti 1663 soo hebbe ick ondergeschreven deurwaerder van den edelen Rade van Brabant dit rilverement gepubleseert by klockeslach ende ten overstaen van veel menschen op sondach soo voorschreven is.

(was getekend) Hendrik Jan Stappers

als duerwerder

Bron: SRE AA Bergeyk 17 1663

Terugkeren naar Overzicht pagina costuymen etc.

Terugkeren naar Inhoudsopgave

>Laatst bijgewerkt op 2 oktober 2009.