Costuymen van Bergeyck ende Eersel (1546)

Art I.

Inden jaere ons heeren gheboorte 1546, den 23. dagh in junio zyn ghecompareert by de schepenen der vryheydt van Eerssele de schepenen der vryheyt van Bergeyck om over te schryven de costuymen van heure bancken die voortyde hebben geweest tot Eerssel een banck, want daer vele kleyne dorpen onder ligghende eerst nu gescheyden ende comen die voorsz. bancken ten hoofde tot Antwerpen nochtans liggende in Kempenlandt in 't quartier van Den Bossche welcke schepenen van s'Hertogenbossche ons schepenen op recht soo wel beschryven als de schepenen van Antwerpen die ons hooft zyn, hoe wel sy vele diversche costuymen ende rechten useren, dan de wethouderen van Antwerpen ende als com van Den Bossche vonnissen over ons geven naer heure rechten contrarie ten onsen

Jurisdictie en de maniere van procederen

II.

Item op s. Bavons avondt is costuyme dat de schouteth van Kempenlandt oft syn stadthouder in elkcke bancke van den voorsz. bancken seth seven nieuwe schepenen, die daar toe ghedaeght worden op X ... te verbeuren .. ende doen alsdan den eedt welcke oude schepenen zyn dat toecomende jaer gesworene ende 't jaer daer naer raetsheeren, die een yegelyck binnen der bancke moet comen alle ghenechten tuyghen op heur selfs cost als sy daer toe versogt worden.

III.

Item naer derthiendagh wordt in de kercke geleydt een jaergedinge ende gedinght zynde, dinght men dan voorts van XIIII daghen tot XIIII daghen dat heel jaer uyt, ten waere heylighdagh ende dinght men alsdan des anderendaeghs daer naer ende quaemen twee heylighdaghen, soo dinght men den naesten werckdagh naer de ordonnantie hen binnen vyf oft ses jaeren by den Rade van Brabandt geordonneert, die in vele poincten niet en wordt onderhouden als van de rolle ende register te houden, dat men geobserveert heeft ontrent een jaer binnen de bancke van Eerssel ende Bergeyk ende Oerle ende is 't zelve by den stadthoudere afgestelt ende dinght voortaene naer de oude costuyme.

IV.

Item als yemandt gedaeght is by den vorster voor hove oft tot synen gewerre aengesproocken wordt, heeft den heere voor synen ban twee stuyvers ende teeckenen allen die schepenen alleen die aensprake ende hebben daer af eenen halven stuyver daer den clerck niet by en sit oft niet af en heeft noch oock van gheen judiciele acten als comparitien, presentatien ende diergelycke, maer heeft den clerck van acten van een diffinityf vonnis IIII stuyvers alleen.

V.

Item yemandt aengesproken zynde ter eedt, ende worden gewesen den eedt te doene ende hem schult af te leggen oft metten eede quyt te geven, van dien eedt te staeven, neemt den heere II stuyvers d'welck men voortydts niet en placht te doene.

VI.

Item aengaende de getuyghen oft deponenten te comen te deponeren buyten de voorsz. bancke woonachtigh zynde, van hun den eedt te staven, heeft den heere van elcken eenen ouden grooten, van binnen persoonen woonende inde voorschreven bancke en heeft den heere niet.

VII.

Item houden voor costuyme, den eedt gestaeft zynde comen de deponenten hebbende gemeynlyck die aendrachten by den clerck, die de selve vraeght oft sy den eedt gedaen hebben hen voorlesende die aendrachten, de clerck schryve hen depositien moet comen als tyt is, den schouteth ende schepenen lesende openbare die aendrachten mette depositien, die heere vraghende oft sy daer by blyven ende op elck deponent moet antwoorden naer dien hy gedeponeert heeft ende heeft de clercken af van elcken deponent soo wel van binnenpersoonen, als van buyten oock een stuyver.

VIII.

Comen oock parthyen gewesen zynde op waerheyt oft thoon te leyden oft ten naesten worden gewesen te leydene, soecken gemeynelyck dilay, leydende getuygen VI oft Vll genechten oft soo langhe dat sy van de contreparthye bedwonghen worden, by manisse des rechters ende by appoinctement worden gewesen te leyden oft te sluyten nu oft ten naesten daer sy mede winnen ende verliesen willen.

IX.

Dat alsoo gedaen zynde ende parthyen hinc inde gesloten hebbende, valt wel dat een partye seght dat haer noch thoon voorcomen is, daer hy voor den sluyten niet af en wiste, haelt de selve aen 't hof eenen beschryfbrief inhoudende want thoon favorabel is, dat men de selve syn deponenten sal verhooren, doende den eedt dat soo is, soo 't voorschreven is.

X.

Ende 't vonnisse by schepenen gewesen zynde ende des niet wys en waren, versoecken daer van het hof om geleert te worden, 't hof en willen niet ontfangen, maer wil dat men sal wysen, ende die 't gelieft magh appelleren, d'welck sy doen binnen thien daghen.

XI.

Item 't vonnisse gewesen zynde ende geappelleert, moet den appellant alle de costen verlegghen naer onser costuymen ende doet de schepenen beschryven d'appellatie overbrenghen totten daghe daer inne gespecificeert, daer de schepenen twee af hebben tot Eersel elck XLVIII stuyvers, daer af de selve schepenen den bode op 't huys geven XVI stuyvers, des geeft de stadt de selve schepenen dry guldens wyns.

XII.

Item want de schepenen onder Eerssel ende Bergeyck woonen in diversche dorpen, de sommighe meer dan een ure gaens van de bancken compareren by den clerck in hun dinghhuys, die buyten kleyne stucken, so die ten genechte worden overgegeven moet schryven 't proces soo 't bedinght is in forma, de schepenen mette clercken op 't leveren, want sy gewoon zyn ten genechte wyn te drincken voor vyf oft ses guldens min oft meer naer dat 't proces groot is, d'welck d'appellant moet verleggen op den cost van ongelyck ende geven den clerck van elcken blade te schry ven boven den cost eenen stuyver, op elcke zyde schryvende XVII I oft XX regulen.

XIII.

Ende alsmen schepenen brieven leest, als van erfpachten, renten ende chynsen ende klaeght van betaelinghe ende doen den eedt datmen soo vele t'achteren is t'saemen van IIII, V oft VI jaeren min oft meer heeft den heere II stuyvers van den gerichte oft pandt te haelen alleen binnen de vryheydt van Eerssele met twee schepenen ende den vorster heeft elck eenen stuyver ende van de afgebode elck eenen halven stuyver ende in de dorpen buyten de vryheydt behoorende onder de banck voorsz. altyt dobbel, ende die van Bergeyck geven altydt dobbel.

XIIII.

Item worden de gerichte dry genechten ombracht in de vierschare ende worden ten lesten opgewesen ende worden in de kercke daer 't pandt onder leydt de schaeren gevryt, om op te sitten op eenen gelegenen daghe, ende aldaer sittende met twee schepenen, daer van de schepenen hebbende den cost oft elck schepenen eenen ouden grooten.

XV.

Als dit jaer ende dagh geleden is, wort 't pandt dry sondaghen t'eynden, een in de kerck geveylt te vercoopen op eenen benoemden dagh, daer men met den heere ende twee schepenen op sit om den pandt te vercoopen, hebben den heere ende schepenen den cost ende naer dry dagen daer naer magh men maken den vonnisbrief by de seven schepenen oft ten minsten vier schepenen ende hebben den heere met den clerck en de schepenen den cost dien dagh van den vonnissebrief te schryven heeft den clerck en de schepenen IIII stuyvers, half voor den clerck ende half voor de schepenen ende indien den claegere niet en wordt betaelt, soo houdt hy 't pandt voor syn eyghen erve alwaert vele beter.

XVI.

Item en willen de voorsz. vorsters geen executie doen ten zy dat sy twee schepenen by hun hebben ten grooten coste van de gemeynte ende staen die beesten ende andere goeden als sy voor dry herberghen geveylt zyn ende vercocht, ten hooghsten daer naer dry daghen op verhooghen daer af den heere ende elck schepenen hebben twee stuyvers.

XVII.

Item eycken, opgaende hout, coren ende graen staende op den grondt wordt by ons gehouden voor erve ende als vanden gront af is, hout men voor have.

XVIII.

Item wordt oock geobserveert die van erfrenten, pachten ofte chynsen ende erve eens los en de quyten heeft te weten 't selve binnen X, XX oft meer of min jaeren ende want men in de quytbrieven bevindt specificatie van de penningen daer vore gegeven zynde, heeft altydt los ende quyten al isden tydt overleden.

XIX.

Item alsmen erfpachten, erfrenthen, erven vercocht heeft, heeft den naesten vanden bloede de naederschap binnen jaers naer den dagh van den veste ofte goedenisse met voorwaerden dat hy den coop van doen voldoen moet.

XX.

Contracten van houwelycksche voorwaerden tusschen twee persoonen gemaect voor twee schepenen hout men van weerde.

XXI.

Allen testamenten gemaeckt tusschen man en wyf, d'een den anderen te versien heure leefdagh, al hebben sy kinderen ende voor schepenen gepasseert, hout men van weerden.

XXII.

Ende als man ende wyf sterven, deylen de wettige erfgenaemen de goeden ende erven van den dooden die van doode comen zyn ende die verkregen goeden half ende half ende deylen de doode hande met de levende.

XXIII.

Houden oock voor recht dat alle redelycke contracten 't zy inter vivos oft anderssints voor schepenen gepasseert zyn van waarde.

XXIV.

Aengaende de gevangene, 't zy van vagabonden ende binnen de vryheden ende dorpen geseten, hout men naer de ordonnantie by schouteth ende 't plat lant ende den Raede van Brabandt daer op geordonneert.

Ende zyn by ons geprivilegeert hoewel dat den rentmeester aengaende den aerde etc .. en begheert te dinghen dat men tot Eersel ende Bereyck met schepenen dinght, was onderteeckent De Cruype.

Bron: gedrukt: Costuymen ende usantiender hooftstadt ende Meyerye van s'Hertogenbosch (Den Bosch 'by Jan Scheffers, boeckdrucker in't vergulde missael' 1684)

Deels gepubliceerd in: M.J.H.A. Lijten, Het burgerlijk proces in stad en Meierij van 's-Hertogenbosch (Assen 1988) met verwijzing naar: Van Beusekom, Costuymen ende usantien der Meyerye.

Terugkeren naar Overzicht pagina costuymen etc.

Terugkeren naar Inhoudsopgave

Laatst bijgewerkt op 2 oktober 2009.