Aengaende de rechten ende costuymen der stadt Eyndhoven (1547)

Art. 1

Item in den eersten soo is waerachtigh dat die stadt Eyndhoven toebehoort den Grave van Vueren als heere van Craendonck ende die heerlycheyt van Craendonck is een baenderye van Brabant ende den heere van Craendonck behooren alle jurisdictien ende breucken alsoo wel crimineele als civile.

2

Item soo wie drossaart is tot Craendonck die is oock drossaert ende overste officier tot Eyndhoven ende die heere van Craendonck set tot Eyndhoven eenen schouteth ende vorster inde voorsz. stadt te regt te sitten ende die breucken te vervolghen in civile zaken ende penninghe breucken ende die drossaert vervolght die saken aengaende den criminel ende die schouteht set alle jaer van weghen myn heere van Craendonck voorsz. die schepenen ende men doet alle die geboden op den sondagh in de kerke van Eyndhoven als dat sermoon in de kerke voorsz. ghedaen is ende alst genechtdagh is om te dinghen dat doet den schouteth by den vorster in de voorsz. kerke uytroepen ende als die schouteth mette schepenen op den dinghdagh te rechte gaen sitten, soo bant die schouteth dat gedinge van weghen den heere van Craendonck also dat niemant en magh spreken dan met recht ende syn voorspraecke.

3

Item men moet die ghenechtdaghen houden van XIIII daghen tot XIIII daghen ende partyen die niet en comen aen dat ghenecht als hunnen dagh dinght, worden versteken ende verreyckt met eenen lesten vonnisse, het en waere dat die schouteth die zake uytsette op hoope van pyse oft eens ex officio oft dat partye eenighe nootelycke zaeken hadden dat zy ten ghenechtdaghe niet compareren en conste ende die schouteth magh alle zaken eens uytstellen ex officio sonder partyen te vraeghen.

4

Item als een man ghedaeght oft ghearresteert is, soo moet hy ende is schuldigh te recht te comen die binnen de dinghbanck van Eyndhoven woonachtich is, oft hy wordt met een lesten vonnis verreyckt ende indien een man van buyten is, die moet in de vrunte gaen oft hy magh dagh nemen ende borghe stellen ende gheloven te recht te comen ende gheven den heere synen ban, te weten eenen stuyver ende den vorster dry stuyvers ende indien die buytenman in de vrunte gaet soo moet hy van ingaen vier stuyvers ende van uytgaen oock vier stuyvers, maeckt t'saemen VIII stuyvers ende van cost 's daeghs vier stuyvers ende indien voorts dan met rechte wordt vervolght, soo moeten partyen den secretaris van den processe te schryven gheven seven stuyvers ende indien dat de erffelyckheyt aangaet soo moeten sy gheven veerthien stuyvers. Item dat men in eenighe saken ghetuyghen behoeft, moeten by den voorsz. vorster worden gedaeght ende in de bancke voorsz. moet die schouteth den ghetuygen eenen eedt afnemen om der waerheyt ghetuygenisse te gheven ende dan worden sy by den secretaris secretelyck verhoort ende by den secretaris gheschreven ende dat in vol ghericht voor schepenen ende partyen openbaerlyck uytghelesen ende indien die ghetuyghen van buyten syn, soo moeten partyen den heere van elcken ghetuyghen geven eenen ouden grooten ende partyen die hun gemoet hebben, moeten ende syn schuldigh hunne costen te betalen. Item indien 't proces ten eynde bedinght wort, indien de schepenen de sake wys syn soo wysen sy aen hun hooft ende dat moeten sy partyen dat proces verborghen met borghe ende met gelde daermede den secretaris mede loonen magh ende den heere van den overhoofde ende daermede dat 't proces mede overvueren magh ende wederom haelen magh ende desghelycx behoort men oock te doen in saeken van appellatien.

5

Item soo wie eenige schepenenbrieven doet lesen in recht, het zy van erfrogge oft erfgelde, die is den schouteth schuldigh eenen ban, maer is aen een jaerghdinghe, soo ist eenen dobbelen ban ende dan wort hy ghewesen tot syn panden daer syn brieven af spreken ende dan moet die heer oft die vorster eenen pant halen oft steken ten selven genecht ende dat zyn sy de heere ende schepenen schuldich twee stuyvers, indien dat pandt binnen Eyndhoven geleghen is ende is 't buyten Eyndhoven geleghen in een onderbanck, soo moeten sy den heer oft vorster van dier banck nemen ende gheven hem oock synen ban ende eenen ouden grooten naer inhout deser privilegie als eertyts verleent van den hertogh van Brabant ende elck schepene moet dan oock hebben een ouden grooten van buytenpanden ende dan moet die heer oft vorster van buytenbancken leveren den vorster van Eyndhoven en den wordt het pandt in de rechtbanck tot dry diversche ghenechten toe ende dan wordt het pandt opgewesen ende dan wordt het pandt gheveylt ende vercocht aen den rinck van de kercke voor de achterstellinghe pachten ende schaeden van recht die daer op ghegaen is oft ghaen magh met den heer ende vier schepenen naer inhout van heeren vonnisse ende dan zyn sy schuldich van vonnisbrief 6 stuyvers ende naer den derden dagh magh dieghene die het pandt gecoght heeft den bruycker van den pande metter heer ende twee schepenen afghebieden met sonne te ruymen ende daer is hy schuldich af te gheven vyf stuyvers ende daer magh die bruycker dagh teghen nemen, indien hem dat belieft ende daernaer niet meer, ende dan moet die heer hem dagh stellen ten naesten genecht te comen ende dies moet hy den heere eenen ban gheven ende indien dan die bruycker daerteghen seght met recht ende dat verantwoorde daerteghen is ghedaen dat synder gebruyck XVII ponden payements ende dieghene die in de sake succombeert is den voorgenoemden breucker schuldigh.

6

Item indien die bruycker daer niet toe en doet, als hy dagh genomen heeft, soo wort dieghene die 't pandt gecocht heeft in dat ghebruyck van erve gheset metten heere oft vorster ende met twee schepenen ende daer af zyn sy schuldigh ses stuyvers ende dan magh die proprietaris van erve noch binnen jaers comen, indien hem dat ghelieft ende betalen die achterstellen pachten ende alle schade van recht die daar op gegaen magh zyn ende aenveerden als dan wederom syn erve ende indien hy dat niet en doet, soo moet die cooper oft opwinner van den pandt oft erve als 't bejaert ende bedaeght is, dat doen veylen in de kercke daer men dat gewoonelyck is te doene, in eene herberghe daer op te sitten om te vercoopen ten hoogsten pryse ende als dat alsoo gheschiedt is, dan is die proprietaris daer af ontrooft ende onterft.

7

Item die schepenen moeten na dry genechten, als die processen gesloten ende overghegeven zyn, het vonnisse wysen ende indien zy dies vroet syn ende en zyn sy niet vroet, soo moghen zy schepenen wysen aan haer hooft, te weten aan de schepenen van 's-Hertogenbossche ende dieghene die succombeert magh daer eens dagh teghen nemen ghelyck 't voorsz. staet oft hy rnagh appelleren ende dat moet hy binnen den thienden dagh doen ende binnen den XX dagh verheffen, stellende borghen ende panden als voorschreven is.

Bron: Costuymen ende usantien der hooftstadt ende meyerye van s'Hertogenbossche (Den Bosch, J. Scheffers 1684)
Uitgegeven op basis van RANB, Collectie Martini inv.nr.77 door M.J.H.A. Lijten in 'De costumen van Eindhoven en hun datering' in Bronnen van het oud-vaderlandse recht dl 8 (1994) blz. 20-30.
Achtergrondliteratuur: M.J.H.A. Lijten, Het burgerlijk proces in stad en meierij van 's-Hertogenbosch 1530-1911 (Assen 1988)

Terugkeren naar Overzicht pagina costuymen etc.

Terugkeren naar Inhoudsopgave

Laatst bijgewerkt op 2 oktober 2009.