Die gemeen wilcker van Nairden mitten dorpen van Goylandt (tweede schaarbrief 3-5-1442)
Wy burgemeesters, scepene ende rade der stede van Nairden, ende wy ghemeen buermeesters nagenoemt mit naamen in den vier dorpen van Goylandt doen kond ende openhaer allen eerbaren goeden luden, die desen brieff sullen sien off horen lesen ende in der wairheyt een ygeliken bysonder, dat wy eendrachtelyck ende mit ganser minnen by rypen rade ende goetdonken onser gemeenten in der stede ende in den dorpen voirs. wellberaden overeengedragen zyn om neringe ende profyt te vercrigen van der ghemeenten bi der aventuren gods, als dat gebueren sall voir ons allen, die nu zyn ende naemaels wesen sullen in allen manieren als hiernae bescreven staet, also dat alle die gemeente, die wy in Goylant ghemeen tesamen leggende hebben, ghemeen tesamen bruken sullen in allen manieren ende ongesceyden, als hierna bisondert is.
In den eersten, dat een ygelic pair volcs, gheseten in der stede van Nairden off in den dorpen van Goylant, die veltslach doen moghen, die sellen houden mogen acht scaerbeeste, dre pairde gerekent voir dre scaer ende dair twe paer volcs woent in een huys, die sullen houden moegen elff scaer, mer die vier pairden houden willen, die en sellen houden met tyen scaer.
Item gheen pairden noch beesten opter gemeenten te gaen, men en mach se melcken off mennen, by den pairden ende beesten verbuert, te verstaen dat elck paert out wesen sall twe jair.
Item wairt sake, dat enich man syn wyff offsturve ende yenich wyff hoir man offsturve ende ghien kynder affter en leten, die sellen dat eerste jair houden mogen halve scaringe ende niet meer, alsoverre als sy dieselve hebben.
Item so sell een weduer off een wedue houden mogen een scaer, soeverre sy hair eygen cost hiewe.
Item een weeskint tot achtien jaren out off dairboven ende dat te sitten bleve in syne ouders besturvenre weer, dat mach houden halve scaer (doorgehaald drie scaer), alsoverre als sy hem van syn ouders angeerfft zyn.
Item alle weeskynder, die tesamen sitten in hoerre ouders besturven weer ongesceyden in bruuckweren, die mogen houden hoir volle scaringe ende wairt sake, datter een off hylicte ende in der weren te sitten bleve, die mogen houden tesamen twe scottellscaringe halff ende halff.
Item yenich man off wyff, die te sitten bleeff mit horen kynderen ongesceyden ende niet vertegen, die mogen houden hoir volle scaringe.
Item soe en sell nyemant scape houden bianen den lande van Goylant dan die van Laren ende Hylfersom ende des sell elck paer volcs houden moegen dreendedartich scaep in een huys ende dair twe pair volcs woenen in eenre weer tesamen, die mogen houden vyffendeveertich scaep ende die lammeren den oyen, die vollenden meryen ende die kalveren den koyen te volgen tot sinte Gheertendach to sonder verburen mit yeniger arguacie.
Ende voirt so sellen dese scape gaen van den wech, die van Wouter Moeys oploept te Krayloy wert aen den wech toe, die uut den Loe loept tegen Koekenberch op ende dien wech, die voirt tegen Aerntgynsberch opgaet, te bliven op sudersyde ende niet op die noordersyde ende voirt oestwert van Laren opten hoeck van Jacob Gosensveen ende die scape van Hylfersom die sellen gaen van Aertgensberch voert opten wech de suutwert gaet van Hilfersommer sate suutwert an Ghysbertsveen van Yselsteyn ende alle diegene, die hoir scape over dese voirs. wech dreven, die mach men scutten elke coppell, die dagelix tesamen te velde ghingen in een hutscap mit goeden betogen, dat te bewysen alse geloefflick is, op dre die beste wers ende yenich man die syn scape op des anders enge dreve ende hueden dede, die verbuerde twaleff stuvers. [NB Sebus splitst deze bepaling en corrigeert de telling]
Item so wie dreendedertich scape hout, die sell een scaer myn houden opter gemeenten.
Item een koe offte een veerse, die bi den grase tyet, die sell by den grase calven ende opter gemeenten gaen sonder verbueren.
Item so sellen die van Hylfersom houden mogen tot hoir scaringe toe twe ossen voir een scaer ende die sullen gaen op alsulken plaetsen, als men hem offgraven sell ende nyemant meer ossen te hoaden dan een paer, hy en heeftse al den wynter op syn stall staende gehadt ende wairt sake dat sy buten den plaetse quamen dair sy gewyst waren, so verbuerden sy tot elken tyden vyff kromstaers alzo dicke als sy gescat worden.
Item yenich man, die beesten opter gemeente hadde, jonck offte out, boven syn scaringe, die alinge verbuert te wesen, ende dair ghien weer voir te doen mit ghenen recht ende die dat keerde mitter hant ende men hem betughen mochte mit een van den gerechte offte mit twe poirteren offte mit twe buerman offte mit een poirter mit een buerman tesamen, die verbeurde thien Burgonsche Philips scilde alsoe dicke als hy dat dade. Dairoff sall hebben die baliu dat een derdendeell ende diet aenbrenget die twedeell ende wye aenbrenget neemt offte becuert, dienselven sell die scout, diet vallen sell in synen banne rechtevoert recht dairoff doen ende voert uutrechten, eer hy yemant recht doet ende dat niet te versumen als well redelick is na vermogen der segelen.
Item nyemant den anderen beesten off scapen te waren dan hyselve hout by den beesten ende scapen verbuert.
Item ghien paerde buten Goylant te copen die opter gemeenten gaen sellen ten is ses Burgonsce Philips gulden wairdich off dairboven, by den paerden verbuert.
Item nyemant verken te houden in der bevreder weyde by dre stuvers, dan die stede van Nairden ende die sullen sy houden op Nairderweyde int Haverland, int Nyelant ende onder die Wasmerssloet ende quamen sy dairenboven, dat wair by III stuvers.
Item so sell die stede van Nairden ghien poirter aennemen, die veltslach doen sullen opter gemeenten, hy en sy ryck ende gegoet tot vierhondert ryers toe off dairenboven ende hy sall geven der stede twyntichdusent steens binnen tween jaren te betalen.
Voirt so en sal nyemant van buten Goylant hyliken an die poirterskynderen van Nairden, hy en is ryck ende gegoet tot drehondert ryders toe off dairenboven ende dat dese voirgenoemde aldus ryck zyn, dat sellen kennen ses die ryckste poirters by horen ede, die in der stede scotboek staen, eer sy veltslach doen mogen opter gemeenten.
Item stede noch dorpe noch ghien man na desen dage nye lant an te nemen noch uuyt te geven, tenwair by der stede ende den vier dorpen eendrachtelick ende anders niet.
Item so sall die stede van Nairden alle nye lant, dat sy uutghegeven hebben tusschen Hylfersom ende Husen, dair sy brieve off ghegheven hebben, die sellen van wairde bliven, gelyc hoir brieve dairoff wysen ende sullen dueren van den inganck deser concordantie onser vereeninge tot den vuytganc deser settinge ende tot gheene terminen langer ende des soe heefft die stede van Nairden den gheburen van Huysen overgegeven all alsulck lant als sy in pachtweren gegeven hebben, ghelegen op Katheet affter Aeltgens heye.
Item ghien man turff te greven eer vierthien daghen voir meye, by twe pont.
Item nyemant turff uut Goylant te voeren die opter gemeenten gegraven is by vier lb, uutgeseyt een schipper, die mach uutvoren een voer turffs voir syn berninge ende die vischerie hebben, die mogen uutvoeren twe voir turffs voer hoir berringe.
Item ghien turff te graven binnen der bevreder weyde by dre lb.
Item nyemant rudsen te graven [doorgehaald: noch plaggen te may] opter gemeenten by dre 1b.
Item ghien biesen te mayen affter sint Jacobsdach by een lb.
Item nyemant gras, lies off riet te mayen binnen der bevreder weyde by dre lb.
Item nyemant meer velts te ruden in den venen dan hy binnen een dach uutgraefft by dre lb.
Item ghien heet noch helm te mayen binnen den bevreden sande by een lb.
Item een yghelick den anderen zyn beesten te scutten by dre (erboven: twe) stuvers.
Item van allen desen voirs. punten so en sall nyemant becoren, scutten noch nemen noch aenbrengen, hy en si gegoet binnen myns heren lande tot hondert ryders toe, tenwaer dat hem dat gemeen recht bevale elx in synen bannen.
Voirt so sel men voir meye scutten opten plaetsen dair de van Hylfersom hoer ossen gaen sellen, op alsulke scotinge als dair de weyde by bevreet is ende die dat scutten, die sellen voir meye die scotinge brengen dair sy willen. (Sebus splitst deze van voorgaande bepaling, Enklaar houdt ze bijéén).
Item des so sell die weyde bevreet wesen alle jair van sinte Gheertendach tot des eersten werkendaghe na meyedach, des daghes by twe stuvers ende des nachtes by vier stuvers.
Item alle diegheen, die uuten lande van Goylant voer mitterwoen, tendens jairs gheen beesten opter gemeenten van Goylant te slaen op die beesten verbuert, uutgeseyt degeen die in die Viersche woenen.
Item gheen scape te senden in den onderstall, by den scapen verbuert ende by thien lb.
Item voirt en sall niemant ganse houden dan een voeghelaer, die mach houden twe scieringe sonder kuken, buter der bevreder weyde, by dre lb, ende buten yemants scade, wairt dat sy in enich mans scade quamen ende opter bevreder weyde, die mach men dootslaen sonder verbueren.
[Item nyemant geen duven te vangen mit netten, by twee pont (extra by Sebus, zie Sebus blz 218).]
Item die broeders van Oude Nairden die sellen houden dubbelde scaringe versceyden, soeverre sy die selff hebben
Item die susteren van Nairden die sellen houden moegen elff scaer.
Item Reyer Ghise Leyenszoenssoen die cropell die is gegunt te houden een scaer an scapen opter gemeenten ghelyck syn bueren.
Item voirt van allen voirs. punten ende kueren ende die niet besondert en syn boven vyff lewen, dair sell off hebben die baliu een derdendeell ende diet aenbrenct die twedeell.
Ende des soe sall dese overdracht staen ende duren vyffendetseventich jair na datum desen brieffs, alle argelist uutgesondert.
Zoe is hiermede in bevoirwairt, dat ghien man leem graven en sal teynden Nairdermaet, Huysermaet ende Ortemaet in der zee, ten is thien roeden verre van den lande ter zeewaert van een dagelix water oestwart by vyff pont ende dairoff moegen bekueren twe poirteren of twe buermannen, die vier schaer opter gemeenten hebben ende mede van allen punten die voirs. zyn ende verboden, is, dat zy oirbair zyn in geloven onder ander luyden in hoir werken. (Ook deze bepaling is door Sebus gesplitst van voorgaande in tegenstelling tot Enklaar).
Item voirt sell die stede van Nairden hebben ende houden horen vryen wille mede te doen buten yemants te seggen van den vier dorpen van Goylant alle die venen, die gelegen zyn in den hoghen veen ende voirt alsulke veen als gelegen is teynden den acker, dair nutertyt Jacob van Hogheveen op woent, totter selver grippel toe, alsoe als die acker gelegen is, gelyck syn bueren aldair an die zuutsyde naist gelegen is dien acker, dair Dirck Heynrickzoen up plachte wonen ende an die noertsyde dair Jan Gheryt Meyertzoen nutertyt op woent ende als die venen uutgegreven syn, soe sell die bodem ten vullinge van desen voirs. veenen bliven te leggen tot allen recht sonder argelist, behoudelick dat alle slage van outs gedeylt sellen syn ende gedeylt bliven.
Ende omdat wy voernoemde stede van Nairden dit vaste ende ghestade houden willen ende ghehouden willen hebben voir ons ende onse nacomelingen, so hebben wy onser stede zegell aen desen brieff gehangen. Ende wy gemene wairslude van den vier dorpen van Goylant ghien gemeen lants zegell en hebben, soe hebben wy Peter Lanfertzoen, Rycout Janzoen, Gheryt Ebbenzoen ende Peter Wouterzoen als buermeesters ende wairslude van den dorpen voirs. desen brieff mitter stede voirs. mede besegelt over ons ende over onse ghemeen buer van den dorpen voirscr. ende voir alle onse nacomelinghen, dit vaste ende gestade te houden ende gehouden willen hebben als voirs. staet, alle dinck sonder argelist int jair ons heren dusent vierhondert tweendeveertich opten derden dach in meye.
Item van allen desen voirs. punten, indesen brieff begrepen en sell niemant nemen off bekueren dan een van den gerecht offte twe poirters off twe buermans offte een poirter mit een buerman tesamen.
Bron: Sa Naarden, Archief stad en lande van Gooiland, privilegeboekje.
Uitgegeven door J.H. Sebus, De erfgooiers en hun gemeenschappelijk bezit (tot 1568)( Amsterdam 1934) en D.Th. Enklaar, Middeleeuwsche rechtsbronnen van stad en lande van Gooiland (Utrecht 1932)