Nieuwe gemeen lantsbrief wilkeur ofte schaerbrieff (vierde schaarbrief 1-5-1568)
Wy burgemeesteren, scepenen, raden der stede van Nairden ende buyrmeesters van den dorpen in Goylant doen condt ende te weten, dat wy mit rype deliberatie van den gheenen die hier over geroepen behooren te wesen ende by heurlieder expressen consent geordonneert ende gestatueert hebben, ordonneren ende statueren mits desen op t gebruyck van den gemeenten die wy te samen ongescheyden leggende hebben, al alsulke poincten ende articulen als hier nae volgen.
In den eersten, dat alle die ghene, die veltslach op ter selver gemeente doen sullen moegen, sullen elcx ses schaerbeesten daer op moegen weyden, den tyt van een ende twintich jaren, ingaende in meye anno acht ende tsestich, te weten drie paerden ende drie coeyen. Ende daer twee paer volcx in eenen winst ende verlies in een huys woenen, sullen moegen scharen acht scharen, te weten drie paerden ende vyff koeyen, mer twee paer in een huys ygelyk syn eygen cost houdende ende eygen goeden selffs gebruyckende, sullen ygelyk volle scaringe doen.
Item een paer volcx hair beesten op ter gemeente nae meye geslagen hebbende ende een van hem beyden stervende, sonder kynder achter te laeten, sal die daer overblyft dat jair gedurende moegen houden volle scharinge, sonder langer, indien daer gheen deylinge van goeden en valt, mer indien dair deylinge valt, sal halfve scharinge doen.
Een weduwer, ofte weduwe, die sitten bleeff in zyn huys ende goet, sal moegen houden een schaer, mer indien zy mit yemant inwoenen, alsdan sullen t selve nyet mogen genyeten, ten ware zy hair eygen cost dair hielden.
Item een weeskint achtien jaren oudt zynde ende dairenboven sitten blyvende in zyn ouders boel sal rnoegen houden halfve scharinge, indien hem die zelve angeerft is van zyn ouders ende anders nyet.
Item, meer weeskinderen te sitten blyvende in heur ouders bestorven boedel sullen moegen houden volle scaringe.
Item een weduwer ofte weduwe, die te sitten blyft mit een kint ofte meer, ongescheyden, sullen moegen doen volle scharinge ende anders nyet.
Item die van Hilfersum ende Laren sullen hare schapen houden naevolgende de sententie provisionael gedurende dese XXI jaren onvermindert den stede van Nairden, Blarinchem, Huyssen, Lage Bussems hair goede recht ten principael.
Alle veerssen, die op ter gemeente gebracht worden, sullen voor sinte Peter ad vincula moeten calfven ofte vierthien daghen dair nae onbegrepen oft zy sullen verbuert wesen.
Voort alle calveren, die nae Alreheyligendach geteelt werden, sullen mogen 't naevolgende jaer den gemeente genieten ende anders niet.
Item yemant, die meer beesten op ter gemeente scaerde, jong ofte oudt, sullen die alle verbuert wesen. Ende wairt zaecke dat yemant in 't halen van deselve verbuerde beesten poochde mitter daet ende gewelt te resisteren ende men hem dat overtugen mochte mit een van den gerechte oft mit twee poirteren ofte twee buyrluyden ofte mit een poirter ende een buyrman, die verbuerde thien Bourgoensche Philips schilden, so dickmael yemant t selve dede, t een dardendeel ten prouffyte van den officier ende dander twee deelen tot prouffyte van den aenbrenger.
Item, nyemant den anderen beesten ofte scapen te waaren ofte onder te doen, onder decsel van cope ofte anderssins, omme alsoe ongerechtelick scaringe te doen, sullen die selve beesten verbuert wesen, ende thien Philips scilden dair boven, soe wel by den gheenen diese onder doet, als diese ontfangt.
Item, nyemant pairden buten Goylant te coopen ende op ter gemeente te scharen, ten zy elck paerdt wairdich bevonden werdt by oordele van schepenen in den ban, dair t pairt geschaert wordt twaelff caroly guldens van veertich grooten vlaens t stuck, welcke oordel partye versoecken sal moeten ende vonnisse dair op hebben voor ende al eer t selve pairdt geschairt sal worden by de verbuerte van t selve paerdt ten prouffyte als voorn.
Item nyemant binnen Nairden meer varckenen op t gemeente te brengen dan twee by deselve varckenen verbuert te wesen, ten ware die selve varckenen dair op onnoselick gelopen waren.
Item nyemant voor meydach turff te graven by peyne vaa drie pondt ende die turf verbuert ende en sullen nyet langer moegen graven, dan vierthien dagen na sint Jan midtsoemer by peyne als voorn.
Item, gheen turff te graven binnen die bevreede weyde by drie pondt, soe dickmael hy daer over becuert worde ende die gegraven turff sal oick verbuert wesen.
Item, gheen biesen te mayen, dan nae Jacobi dach in den soemer coemende by drie pondt ende die gemaeyde biesen verbuert, te weten dat men eerst sal moeten beginnen des daechs nae Jacobi de sonne opgegaen zynde.
Item nyemant gras, lies noch riet te mayen binnen den bevrede weyde noch in den anwasse van de meer by drie pondt ende t gemaeyde goet te verbueren.
Item nyemant meer velts in de veenen te ruyden dan hy binnen een dach uutgraven sal moegen by drie pondt ende t gegraven goet te verbueren.
Item nyemant heet noch helm te maeyen binnen den bevreeden sanden by een pondt.
Item, die gemeente sal alle jaer bevreedt zyn Petri ad cathedram ten ware anders eendrachtelick geconsenteert worde.
Item, indien yemantuut Goylant mitter woene vertoge, ende jaer ende dach dair uut continuelic bleeffve sonder jairlicx te betaelen t recht daer toe staende an handen van den officier sal verbueren zyn buerscap, veltslach ende andere vryheyden, naer ouder gewoente van den dorpen van Goylandt. Ende een poirter uut der stede van Naerden vertreckende ende den tyt voerscr. continuelic uut blyvende sonder licht ende vier middeler tyt te houden, sal verbueren al alsulke vryheyden, als naer ouder geobserveerde gewoente gebruyckt is, mer die op ter Vuersse in den jurisdictie van Goylant gaen woenen, sullen t recht van de scaringe moeghen genyeten, indien sy dair toe recht hebben.
Item die vogelaers en sullen gheen ganssen op ter gemeente moegen houden by verbuerte van de ganssen.
Die broeders van Oude-Naerden sullen dubbelde scaringe houden soe verre sy selffs scaringe hebben ende houden.
De susteren binnen Naerden sullen houden elff scharen.
't Gasthuys binnen Naerden sal houden zyn oude gewoenlicke scharinge ende dair boven aeht jonge beesten, welcke jonge beesten zy gehouden zullen wesen te teyckenen, sulcx daer deur geen bedroch sal mogen gevallen.
De leprosen buyten Naerden sullen moegen opter gemeente scharen alle heur melckkoeyen ende jonge beesten, die zy selffs anvocken, sonder meer.
Voorts zal nyemant moegen andere beesten t zy koeyen ofte paerden op te gemeene weyde stellen dan sy s daechs nae meydach geschaert hebben ten ware dair koe ofte paert sturve, vercochte ofte verbuyt worde, sullen in sulcken gevalle de gecofte ofte gebuyte beesten in de plaetse moegen scharen, by de beesten verbuert te wesen.
Ende sullen alle andere poincten, in desen nyet geroert, effect sorteren nae vermelden d'andere oude gemeene lands wilcueren.
Ende alzoe die gemeenten leggende in Goylandt den stede van Nairden ende gemeene dorpen voorscr. te samen ongescheyden toecoemen ende die dorpen nu ter tyt meeste gebruyck ende genyet hebben, soe is t dat die dorpen voorn. in recompensie ten profyte van de stede voorn. jairlicx sullen betalen de summa van tsestich karoly guldens van XL grooten vlaams t stuck, beghinnende van date deser letteren, tot expiratie van den voorsz. een ende twintich jaren toe, te betalen Martini in den winter als custinghe onder verbant van allen rechten ende rechteren al onvermindert de sententien, privilegie van hartoch Aelbrecht ende anderssins, sonder niewicheydt an beyden zyden te moegen allegeren ter saicke deser overcoemste, mer dieselve in heur geheele crachte blyvende in alle schyne off dese contracte nyet gemaeckt en ware, zulcks den tyt van een ende twintich jaren overstreecken zynde, sal die stede 't naeste jair dair an volgende die settinge van de scharinge volgende de voorscr. sentencie ende privilegie doen ende die van Goylandt 's anderen jaers dair an volgende, indien sy geen vorder overdracht als dan en maicken, des sullen die dorpen in Goylant betalen al alsulcke oncosten in 't reysen ende keeren gedaen by den burgermeesters van Nairden Jan Aertsen Lap gedeputeerden te deser dage toe gevallen, midtsgaeders vyff ende vyftich karoly gulden an andere oncosten oock gevallen, op twee termynen, d'eerste helfte nu Pynsteren eerstcoemende ende den resterende helft als dese aenstaende nyeuwe bouw in zal zyn, als custinge recht is, sluytende hier meede alle rekeningen te deser dage toe gedaen ende dieselve advoyerende ende confirmerende.
Ende op dat dese voorsz. overdracht gestadelick ende sonder inbreck in allen pointen onderhouden mach werden, soe hebben wy burgermeesters, schepenen ende raden van Nairden onser stede segel over ons ende onsen poirteren hier beneden an gehangen. Ende want die ghemeene dorpen gheen gemeen zegel en gebruycken, soe hebben wy Meyns Claissen buyrmeester tot Laren, Ryck Thymansen buyrmeester tot Hilfersum onsse zegelen over ons ende onsse gemeene gebueren hier onder an gedaen. Ende want wy Jan Coppensen buyrmeester tot Blarinchem ende Tyman Cornelissen buyrmeester tot Huyssen nu ter tyt gheen zegelen gebruycken, soe hebben wy gebeden Jan Michielszxoen alias Ghyssen schepen van Blarinchem ende Bartholomey Heynricxssoen schepen van Huyssen over ons ende onse gemeene buyrluyden te bezegelen, 't welck wy schepenen alsoe ter bede voorn. gedaen hebben op den eersten dach may anno vyftien hondert acht ende tsestich.
In kennissen van my ende was geteeckent W. Claassen.
Gecolleationeert jegens d originael brieve, berustende onder die van Hilfersum ende was met vyff groene uuythangende zegelen bezegelt, daer mede desen bevonden t accorderen by my Lambert Sebastiaensoen, secret. Hilfersum. 1581
Bron: SA Gooi en Vechtstreek, AA Hilversum 4.
Uitgegeven door J.H. Sebus, De erfgooiers en hun gemeenschappelijk bezit (tot 1568)( Amsterdam 1934) en D.Th. Enklaar, Middeleeuwsche rechtsbronnen van stad en lande van Gooiland (Utrecht 1932)