Costuymen van Oirschot (15?44/1570/1607)

Alsoe haere hoocheden bevolen ende geordineert hebben de magistraet der stadt van 's-Hertogenbosche ten eynde de cleyne steden, vryheden, ende dorpen, resorterende onder de Meyerye der voerschreven stadt binnen seeckeren geprefigeerden tyde aen de voerscreven magistraet souden overbrengen alsulcke coustuymen oft lantrechten als een yegelyck van de voerscreven cleyne steden, vryheden ende dorpen is hebbende oft gebruyckende oft t'gene men voer coustuymen is houdende ende die over te scryven aen de voers. stadt van s'Hertogenbosche omme in conformiteyt van de voerscreven beveelen van henne voerscreven hoocheden alle deselve neffens de coustuymen der voers. stadt in de greffie van den raede van Brabant overgescreven te worden, soe eest dat wy schepenen, geswooren, raetslieden, kerckmeesters ende heylige geestmeesters representerende 't corpus der voerscreven vryheyt van Oirschot obedierende de voers. beveelen van henne voers. hoocheden de coustuymen ofte lantrechten oft dat coustuymen ende lantrechten van ouden hercommen altyts onverbrekelyck syn onderhouden geweest (ende anno vyfthien hondert tzeventich noch eens overgesonden) mits desen syn overseyndende luydende van woorde te woorde als volcht:

Costuymen, usantien ende lantrechten binnen de vryheyt van Oirschot geobserveert ende van ouden tyden onderhouden soe ende gelyk hier naer is volgende

In den iersten soe wanneer eenen heyligen ban vierdach is op eenen genechtdach dat men des anderen daechs sal moegen dingen, maar en wordt nu niet onderhouden.

Noch dat men tot allen tyden eeden sal mogen doen, nietegenstaende al waert besloten tyt.

Ten derden dat men buytenpersonen buyten Oirschot ende in andere bancken woonachtigh synde ende henne goeden met recht moeten crygen ende haere saecke ten eynde moeten defenderen, dat men hen lieden sal toe tauxeren allen henne costen, vacatien ende comparitien, gelyk men deselve naer gelegentheid der saecken sall bevynden te behooren.

Ten vierden soe wanneer den schouteth de voers. vryheyt naer ouder gewoonte synen dingdach is leggende, dat als dan alle schepenen schuldich sullen syn ter bancken te comen voer den middach goets tyts omtrent thien uren.

Ten vyffsten dat die gesworen clercq alle partyen d'een voer ende d'ander nae, nae den teneur van der rollen voerts roepen sall, maer overmits 't gebreck van procureurs ende anderssins, soe en is niet mogelyck sulcx alhier in der vryheyt ende bancke van Oirschot te onderhouden. Syn daeromme tot conservatie van de justitie deser vryheyt ende bancke van Oirschot by provisie gemaeckt, geordineert ende geaccordeert dese naebescreven articulen ende puncten die men schuldich sal syn nu voertaan te onderhouden.

In den iersten dat een yegelyck van wat state, qualiteit oft conditie hy zy die eenen anderen ingeseten van deser vryheyt voers. met recht wil tyden, ticht ende aenspraecke geven oft yet met recht daertegens wil attenteren, schuldich sal syn den selven proprietaris oft gebruyckeren van den goederen te doen gedaegen ende by den clercq opte rolle te doen stellen, d'welck men sal mogen doen soe lange die rolle niet aff en is gescreven, plach men den clercq te geven een oort ende neempt nu drie oort.

Ten anderen is geconditioneert oft geordineert als die rolle affgelesen is ende die clercq alle persoonen ingeroepen heeft, soe en sal men niemanden meer op te rolle mogen setten, maer yegelyck die 't belieft sal mogen incomen aen de banck ende sal door gebreecke van verschenen pachten, chynsen, renten ende penningen syn schepenebrieven, instrumenten, registeren oft andere auctentycke geschrifte mogen doen lesen, schepeneconden leyden, ter waerheyt hem mogen bedingen, erffpanden in den gerechte mogen brengen.

Ten derden is geordineert dat soe wie gedaecht opte rolle gestelt, voerts geroepen ende aengesproken is ende op ten staenden voet eer andere partyen voert worden geroepen hem niet en verantwoordt by hem selven oft by eenen gemechtichden ende naerderhandt compareert ende wil hem noch verantwoorden voer d'opstaen van den schepenen dyen sal men ontfangen.

Ten vierden is geordineert, soe wanneer yemant tegen eenige vonnissen, tegen eenige erffpanden, tegen eenige gerichten, tegen eenige affgeboden dach ende recht begeert te hebben, dyen sal de heere oft die dienaers eens mogen stellen dach van eender saecke, soe verre als 't recht is, des die gene die dach begeert schuldigh sal syn te geven den heere oft den dienaers eenen stuyver ende twee oort ende den twee schepenen daer over staende elcken eenen stuyver, soe wel in erfftael als pennincxschult.

Ten vyffsten is ten tyde van dese raminge te weten in den jaare vierendeveertich geordineert dat men niemants voortsaene in contradictie ontfangen en sal in saecken pennincxschult aengaende de welcke egeene erffpenningen en syn, hy en betaalt eerst thien stuyvers, half tot behoef van den heere ende half voor den schepenen ende soe wanneer yemant contradictie wil doen der erfftaelen aengaende, die en sal in recht niet ontfangen worden hy en moet ierst ende voor al tot behoef van den heere alleen namptiseren eenendetwintich stuyvers.

Ten sesten is geordineert alle waerheyden te verhooren des maendachs voert genechtdach, uytgescheyden als 't is hylich ban vierdach,dan sal men se verhooren 's anderdaechs in presentie van eenen schepen ende clercq, daeraf elcke partye schuldich sal syn den schepen voer hennen salaris te geven eenen halven stuyver ende elcke partye die sal comen tuygen voor henne vacatien eenen halven stuyver, uytgescheyden buytengetuygen, die welcke sullen vacatie hebben naer haerder qualiteit die sal staen tot taxatie ende moderatie van schepenen ende clercq daer present wesende.

Ten sevensten is geordineert dat men een yegelyck die ter waerhyt is gewesen schuldigh sal syn die te leyden ende te sluyten achtervolgende den schepenenvonnissen ende ingevalle neen ende daar over gewesen worde een leste vonnisse sal in die waerheyt versteeken syn daar toe hy gewesen was ende niet worden ontfangen. Ende die wederpartye sal voorts mogen procederen ende bedingen hem tot synder waerhyt ende die voerts leyden mit parthyen die op wairheyt staen daer aff die wederpartye geleyt ende gesloten heeft ende hem niet voerts en bedingen tot waerheyt ende daer over gewesen wordt een lest vonnisse sal in der saecken vervallen ende versteecken syn.

Ten achtsten is geordineert dat alle persoonen die ter instantien van parthyen gedaecht worden om der waerhyt getuychenis te geven die niet sieck oft cranck en syn ende die ten daege dienende binnen Oirschot syn ende geen oepenbaere kennelycke nootsaecken en hebben, sullen schuldich syn te compareeren ende der waarheyt getuych te geven op eenen peen van seven stuyvers ende dat tot behoef van den heer.

Ten negensten is geordineert dat alle parthyen die hier dingachtigh syn van alle henne ende hender wederparthyen processen ende munimenten sullen mogen hebben copye tot hennen coste.

Is geordineert van nu voertaen een yegelyck die huysingen ende gronden van erffven voer verschenen pachten, chynssen, renthen, schulden, penningen met alle puncten ende solemniteyten van recht die nae deser bancken recht daer toe behoorende opgewonnen heeft, daer aff den vonnisbrief gepasseert ende geprothocolleert is ende de renthier oft crediteur noch niet betaelt en worden, die sal by den heer oft syne dienaers in presentie van schepenen den saeckhouder ofte bruycker van den onderpanden aen synen persoon oft tot synen geweer ende anders niet mogen doen affgebieden op ten hooghsten brueck te weten eenendetwintich stuyvers. Ende in gevalle die saeckhouder oft bruyker noch niet en betaelt oft egeen handtlichtinge en doet van den opgewonnen onderpanden soe sal die renthier comen moeten aen den gerichte ende claegen daer gerichtelyck voer den heer ende schepenen dat hy niet betaelt en wordt ende dat niettegenstaende den affgeboth die bruycker egeen hantlichtinge en doet, versoeckende alsoe aen den heer den gebruycker andermael affgeboden te worden opten hoochsten brueck ende soo voorts totten derden affgeboth toe inclusive ende dan voorts opte crimineele bruecken naer ouder gewoonten, maer om wel te verstaen soe en sal die renthier maer eens mogen doen affgebieden, hy en sal ierst aen de gebannen vierschaere comen claegen als voerschreven is ende soe verre die gebruyker oyck niet en coompt voer schouteth ende voer schepenen aen de gebannen vierschaere ende doet hantlichtinge van den opgewonnen onderpanden, soe sullen die heeren voor die bruecken mogen leyden schepenconden ende brueckachtige bevonnissen alsoe behoerlyck is.

Is noch geordineert want hen die schepenen tot verscheyden tyden moeten vergaederen ende costen doen om ander luyden saecken ende processen te visiteren ende vonnissen daer aff te geven, dat men van elcken diffinitief vonnisse die de schepenen wysen sullen, geven sal voer henne costen ende interest, indyen der erfftaelen aengaet seven stuyvers, dat 's voor elcken schepen eenen stuyver, van elcke partye vierdalven stuyver ende indyen pennincxschult aengaet, soe verre egeen erffpenningen en syn vierdalven stuyver te betaelen aleer men verbonden sal zyn het vonnisse te geven. Ende oft de geene die vermoyde 't vonnisse te verliesen syn gedeelt niet en betaelde, sal partye advers 't selve mogen verleggen ende die in der saecken succombeert, sal die geheele costen moeten betaelen ten worde anders by schepenen gewesen.

Is noch geordineert ende geconditioneert partyen die tegen malcanderen processe gesustineert hebben ende d'een parthye syn stucken van den proces uuyten clercq gelost heeft ende d'ander parthye niet, sal partye advers 't processe uuyten clercq oyck mogen lossen, mits betaelende elck van den parthyen veerthien stuyvers ende die in der saecken succombeert sal van beyden processen moeten betaelen, ten worden anders by schepenen gewesen in onser banken.

Is geordineert dat een verweerdre die ten eedt aengesproken is ende hem bedinght mette waerheyt soe veel by te brengen dat hy geenen eedt schuldigh en sal syn te doen, dat die verweerder daertegen maar eens dach waerheyt leyen en sal mogen.

Is noch geordineert partyen die dingachtich syn pennincxschult aengaende, dat die hen principael waerhyt, schutwaerhyt ende salvatie van elcken maar eens dachwaerheyt en sullen mogen leyden ende een yegelyck sal schuldich syn alle syn waerheyt te leyden goets tyts voer der noenen.

Is noch geordineert dat die voersters egeene erffpanden en sullen mogen haelen noch uytroepen noch den gebruyckers affgebieden sonder voergaende decreet oft vonnisse ende dat in presentie van schepenen.

Is noch geordineert dat egeen voersters eenige beslaegen goeden en sullen mogen ontslaen dan met consent van partyen ende in praesentie van schepenen ende dat opten salaris daer toe staende, dat is voer den twee schepenen daer over staende elck eenen stuy ver ende den voerster twee blancken.

Is noch geordineert dat geen procureurs alhier in den gerichte en sullen mogen dienen, sy en sullen ierst hennen behoorelycken eedt gedaen hebben om te onderhouden d'ordinantie ende gerechticheyt deser vryheyt gelyck die heer hen staven sal, maer en wordt den eedt van den procureurs tegenwoordich niet gedaen noch onderhouden. Ende indyen de procureurs niet en dienen soo 't behoort ende by den heere beclaeght worden, sullen van elcker beclaeginge schuldigh syn te geven twee stuyvers, d'een helft voor den heere ende die ander helft voer den schepenen.

Is noch geordineert dat die procureurs parthyen diendende voer hennen salaris van elcken termyn hebben sullen eenen stuyver, soe wel als die partyen hen waerheyden leyden als opten dach van rechte ende indyen dat die procureurs der partyen saecken aennemen te vervolgen ende te verwaeren oft te defenderen ende die versuymen, sullen worden gecondemneert in de costen.

Is noch geordineert dat een yegelyck die syns selfs woort wil doen oft alle procureurs aen den genechte schuldich sullen syn te seggen, heer schouteth met oerloff, gelieft u dat ick myns selfs woort doen mach oft dies mans woort. Ingevalle niet gedaen en wordt salse die schouteth mogen becalengieren voer 't selve.

Aengaende den styl van procederen voor de wethouderen tot Oirschot, soe en wordt aldaer geenen besonderen styl gevolcht. Dan worden alle die processen by partyen oft henne procureurs beleyt naer henne goetduncken, besondere pennincxschult ende personele actien aengaende, het sy by daegement op de rolle, met aenspraecken, by versuecke oft anderssins by requeste communicatoir, sonder daer inne te volgen eenigen sekeren styl van practisynen gelyck oyck by den voers. parthyen egeenen sekeren voet op te termynen en worden gehouden ende daerom en wort hier van den coustuymen den processen aengaende egeen voerder vermaen gedaen. Dan alleenelyck wordt hier voor memorie gestelt dat in der voerscreven dingbancken van Oirschot over memorie van menschen ende tegenwoordigh alsnoch wort gecoustuymeert dat de schouteth naer eenigen redelycken intervalle van tyde ende gehouden dingdaegen den schepenen maent omme leste vonnisse gewesen te worden, d'welck de schepenen nae henne discretie ende goetduncken daer nae wysen oft anderssints omme redenen hen daertoe moverende verhouden, mits welcken lesten vonnisse alle parthyen die aengesproken syn ende hen niet en hebben verantwoort soe recht is, worden versteken ende gecontumaceert volgende den selven vonnisse.

Item is in de voerscreven vryheyt ende dingbancke gecoustuymeert dat een yegelyck hem by eenigen vonnisse gegraveert vindende eens daer van mach contradiceren onder den salaris ende peene daer toe staende. Behoudelyck dat niemant in contradictie en mach ontfangen worden nae den vierden affgeboth in der saecke der erffelyckheyt aengaende, mits dat het selve vierde affgeboth smaeckt ende wordt gehouden voer criminele.

Ende aengaende den salaris ofte d'loon van den schepenen, d'welck hen in de voers. saecken ende processen ter cause van het wysen der vonnissen ende appoinctementen wort toegevuecht ende toegeleyt, is soo clyn ende sober dat daer van hier egeen vermaen en wort gedaen, als van een incidentael appointement te wysen niet meer genieten oft hebben voer hennen salaris voer seven schepenen twee stuyvers ende van de voers. leste vonnisse ende andere diffinityve vonnissen niet, maer wort betaelt van de acte van den vonnisse twee stuyver, den eenen tot behoef van den clerq ende den anderen den schepenen competerende.

Ten lesten den voorscreven processen ende gewesen vonnissen aengaende, soe mogen die voerscreven gecondemneerde partyen daer van appelleren aen den Raede van Brabant alwaer de schepenen ende ingesetenen van Oirschot ter appellatien syn staende, gelyck dat over memorie van menschen is geplogen geweest, den oerspronck ende redenen van dyen genomen synde uuyten privilegien der voers. vryheyt van Oirschot by hoogloffelycker memorien hertoginne Joanna den ingesetenen der voers. vryheyt den vyfsten decembris in den jaere derthienhondertendesevenentachtentich verleent, daer d'ingesetenen voors. voor hen hooft is geordineert ende geaccordeert mannen van leen woonachtich aldaer oft in den ambacht van Kempelant. In plaetse van welcke, aensiende de slechticheyt ende onervaerentheyt der selver leenmannen, mitsgaders de groote ende excessive costen oft oncosten der parthyen daer uuyt spruytende, is van over hondert jaeren ende meer den Raedt van Brabant gesurrogeert geweest ende noch daegelycx voer het immediaet overhooft van de vryheyt van Oirschot wordt gehouden, gelyck dat by der rollen ende register van den voers. Raede oyck soude mogen blycken.

Aengaende de policye ende regeringe der voers. vryheyt van Oirscot

Heeft deselve van allen ouden tyden gestaen tot dispositie ende ordinantie van den schepenen, geswooren, raetsluyden, kerckmeesteren ende heylighegeestmeesteren met acht mannen van de voers. vryheyt representerende het corpus der selver gelyck dat oock daer te voeren by hoochloffelycke memorie den keyser Maximilianus in den jaere 1483 op ten 4den dach january met syne oepene brieven is geoctroyeert geweest ende dat die voers. ingesetenen voir soo vele elck ontfanck ende administratie van des gemeynts penningen gehadt hebbende schuldigh ende gehouden soude syn daer van rekeninge, bewys et reliqua te doen voer den genen soemen van outs van der Vryheyt goederen gewoonlyck is te doen, d'welck over menschen memorie ende tot noch toe is geschiet geweest in presentie ende ten overstaene van den schepenen, geswooren, raetsmannen, kerckmeesteren, heylige geestmeesteren ende andere gemeyne naegebuyren, die over de auditie ende debath der voerschreven rekeningen begeeren te compareren, synde tot dyen eynde daer te voeren een publicatie oft sondaechs geboth ende beveel gedaen van de rekeningen tot eenen seeckeren geprefigeerden daege te doene, by den genen die de voers. administratie oft beweyndt heeft gehadt ende alsdan voerts te procederen tot het verhooren, debatteren ende sluyten der voers. rekeningen.

Aengaende de realiteyt

Item soe wanneer eenen persoon oft persoonen in onser bancken oft gerichte worden bevonnist met eenige schultbrieven oft obligatien voer schepenen deser vryheyt gepasseert ende heeft gelooft realiter, dat den debiteur oft alsulcke gelover schuldich ende gehouden is, die penningen alsoe by hem gelooft te namptiseren ende te betaelen voor ende aleer den selven in oppositie oft in recht mach ontfangen worden, ten waere dat den selven debiteur cost bewysen dat hy op alsulcke gelofte oft obligatie eenige betaelinge wettelyck hadde gedaen, diemen alsdan gewoonelyck is eenen dach van rekeningen te stellen oft op alsulcke geloofte eenige betaelinge gedaen is oft niet.

Item die in der bancken van Oirschot ten eede in recht wordt aengesproken concluderende ten eede, ende hem niet en verantwoordt soe recht is, gelyck voer verhaelt staet, wordt by twee leste vonnissen versteken ende niet eer, ten waere mitten jaergedinge, wordt alsdan mitten selven leste vonnisse int jaergedinge gewesen alleenelyck versteken.

Item die ten eede wort aengesproken, mach den eedt doen, den eysch ontschuldigh te syn, oft dyergelycken ende mach daer mede gestaen oft mach den eedt van hem doen ende is in dyen gevalle den eysscher schuldigh synen eysch ofte schult met synen eede te verificeren ende tegen den eedt en valt egeene contradictie in deser bancken.

Aengaende andere politycque saecken, soe van gewichte, drooge ende natte mate

Wordt alhier in de vryheyt van Oirschot daer op ordre gestelt dat men aldaer is gevende de gerechte mate van Oirschot soe van de natte ende drooge waeren, als oyck van den gewichte ende die de contrarien is doende wordt daer voer becalengiert, vuytgenomen wynen, romanyen, bastaert ende dyergelycke drancken ende terre, als oyck vremde ende vuytheymsche bieren, die worden getapt ende gelevert mette gerechte mate vanden Bossche van welcke Oirschotsche natte mate tnegentich potten voer d'aeme oft daer ontrent worden gerekent ende belangende de corenmaete der voers. vryheyt worden de veerthien vaeten gerekent voor een Boschmudde synde vier veertelen Bosscher mate achtervolgende den jaercuerboeck daer op ende andere politycke saecken in der voers. vryheyt gemaeckt op peenen daer inne gestelt.

Nopende d'andere oude coustuymen oft usantien der voers. vryheyt, diemen aldaer van allen ouden tyden heeft geobserveert ende hier mede by copie autentycq geexhibeert, syn hen de voerscreven schepenen, geswooren raetsluyden, kerckmeesters ende heylige geestmeesters dyenaengaende refererende volgende de certificatien by den voersaten derselver beswooren ende betuycht, die welcke oyck noch tegenwoordelycken alsoe worden geobserveert ende onderhouden.

Item soe wanneer de selve vryheyt wordt belast met eenige contributien, beden, commeren ende andere dyergelycke lasten, datmen 't selve by publicatie den ingesetenen door den voirster doet vercondigen ende omme de selve te betaelen ende voldoen, soe worden alsdan by den gemeynen ingesetenen, elcke in syn gehuchte oft wycke, synde acht int getalle daertoe setters der selve lasten geordineert, omne eenen yegelycken van den ingesetenen syn contingent op hennen eedt te taxeren ende setten ende omme de selve lasten te innen ende op te bueren, is men van allen ouden tyden gewoon geweest, gelyck men alnoch tegenwoordich is doende, dat de ingesetenen elck in syn gehuchte daertoe verkiesen eenen notabelen persoon, die sy noemen achtmannen oft collecteurs der contributien, die de selve lasten setten ende heffen ende de selve van wegen der vryheyt betaelen, daer men die moet draegen ende geven, ende dat deur bevel ende consent vanden schepenen ende andere van den eede der voerscreven vryheyt.

De rechten, coustuymen ende usantien der vryheyt van Oirschot ende haerder bancken

In den iersten aengaende de successie vande goederen van wettige man ende wyf die egeen kinderen achter en laeten.

Soe wanneer man ende wyff in wettigen houwelyck vergaederen als cnaep ende maecht ende een van hen beyden sterft sonder wettige kynderen achter te laeten, soe sal die lestlevende alle die haeffelycke ende erffelycke goederen van den afflyvigen, hoedanich die mogen wesen ende tot wat plaetse die bevonden mogen worden 't sy dat se gecomen syn van wegen des afflyvigen oft t'samen vercregen mogen hebben onder eenen inventaris (soe verre dyn versocht wordt) mogen possideren ende in tochten gebruycken synen oft heuren leven lanckduerende ende nae de doodt vanden lestlevende sullen allen die goeden van den lestlevenden devolueren totten wettigen naesten erffgenaem van der syden daer die goederen affgecomen syn, maer die de tochte van de selve goederen niet en verbeyt en sal daer aff niet hebben, behoudelyck dat die lestlevende metter vliegender ende levender haeven sal mogen doen synen oft haeren vryen eygen wille, sonder datmen die schulden ten tyde van den eersten afflyvigen daer wesende die legaeten, costen van executien eerst vuytten gelycken gereetsten goeden betaelen sal ten waere houwelycxe voerwaerden, instrumenten, testamenten, schepenbrieven oft andere autentycque bescheeden, ter contrarien te voeren daer aff gemaeckt wesende.

Die successie van den goeden van wettige man ende wyff achterlaetende wettige kinderen oft geboorte van hen beyden.

Soe wanneer man ende wyff in wettigen houwelyck wesende ende by malcanderen verwecken wettige kynderen ende het gebuert dat het bedde scheyt ende een van hen beyden afflyvich wordt achterlaetende wettige kynderen ende achterlaetende oyck seeckere haeffelycke ende erffelycke goeden, dat alsdan alle die haeffelycke ende erffelycke goederen daer wesende ten tyde van den eersten afflyvigen, soe wel van den levenden als van den afflyvigen aengaende der erffelyckheyt versterven op haer beyder wettige kynderen, waer aff die voers. kinderen oft momboiren in hunnen naeme den langstlevende henne vaeder oft moeder die eene helft van den selven goederen sullen mogen affdeylen ende daer mede doen hennen vryen eygen wille ende d'ander helft van den goeden sal den langstlevende in tochten mogen besitten synen oft heuren leven lanck duyrende onder eenen behoorelycken inventaris (soo verre dyen versocht wordt) ende soe verre die wettige kynderen afflyvich worden sonder wettige kynderen achter te laeten, voer ende aleer tocht ende erffelycheyt vergaedert syn, die en sullen van de leste helft van de goederen voerscreven niet hebben, maer sullen die goederen hebben die kynderen oft kynder kynderen daer levende inder menschelycheyt, die welcke die tocht verbeyt hebben, ten were anders by schepenen brieven, instrumenten, testamenten, houwelycxe voerwaerden oft andere autentycque bescheet ter contrarien te voerens daer aff gemaeckt waere geweest, behoudelyck dat de langstlevende metter helft vander vliegender haven mach doen synen oft haeren vryen eygen wille ende oft gebeurde dat die 1angstlevende van synen kynderen afgedeylt wesende eenige haeffelycke oft erffelycke goederen vercrege by coope, daer mede mach die lestlevende doen synen oft haeren vryen eygen wille tot synder begeerten ende oft gebuerde dat den langstlevenden eenige goed gamaeckt, gegeven ende gelaeten waeren oft anderssins aenbestorven van besyen, weer die lestlevende van synen kinderen is afgedeylt oft niet, mach nochtans daer mede doen synen oft haeren vryen eygen wille, soe die langstlevende dat believen sal.

Aengaende de successie der kynder kynderen van den goeden comende van Heerken ende Vrouken.

Soe wanneer man ende wyff in wettigen houwelyck vergaedert, by malcanderen verwecken wettige kynderen ende eenige van denselven henne wettige kynderen worden afflyvich by den leven van henne vaeder ende moeder achterlaetende naer hen oyck wettige kynderen, dat naer de doot van henne vaeder ende moeder oft Heerken ende Vrouken alle haere haeffelycke ende erffelycke goeden, die sy achterlaeten alsoe wel met vollen rechte vervallen ende versterven op henne wettige kynder kynderen in plaetse van hennen vaeder ende moeder als op henne andere wettige kynderen ende dat in de rechte linie descenderende van vaeder ende moeder, die doode hant deylt metter levender in plaetse van hunnen vaeder ende moeder.

Aengaende de successie vanden goeden van wettige man ende wyff tweederhande ofte naekynderen achterlaetende.

Soe wanneer man ende wyff in wettigen houwelyck vergaederen als cnaep ende maecht ende by malcanderen brengen seeckere haeffelycke ende erffelycke goederen ende oyck staende hender beyder houwelyck seeckere goeden ende wettige kynderen vercregen by malcanderen ende het gebuert dat het bedde scheyt ende een van hen beyden sterft achterlaetende wettige kynderen, dat alsdan alle de goeden daer wesende ten tyde van den eersten afflyvigen, soe wel vanden levenden als van den dooden comende, met vollen recht versterven op hender beyder wettige kynderen vanden eersten bedde ende oft gebuerde dat die lestlevende hen oft haer veranderden met wettigen houwelyck te doen ende naekynderen vercrege, dat die naekynderen totten goeden van den eersten bedde by versterff niet gerecht en syn.

Vuytgescheyden oft gebeurde dat die lestlevende hem veranderde met wettigen houwelyck te doen ende onbedeylt van synen iersten ende vorsten kynderen ende allen den goeden van den vorsten bedde blyft besittende ende naekynderen ende oyck seeckere haeffelycke ende erffelycke goederen vercregen, dat die selve vercregen goeden sullen worden gedevolveert d'een helft totten wettigen kynderen van den eersten, ende d'ander helft totten wettigen kynderen van den anderen bedde.

Item oft gebuerde dat die lestlevende affgedeylt van synen vorsten kynderen, hen oft haer veranderde met wettigen houwelyck te doen ende oyck naekynderen ende oyck seeckere haeffelycke ende erffelycke goederen vercregen, dat die kynderen van den vorsten bedde totten goeden van den naebedde oyck niet gerecht en syn, maer vervallen met vo1len recht totten naekynderen ende soe wanneer eenige kynderen van den vorsten bedde aflyvigh worden sonder wettige geboorte achter te laeten ende achterlaeten seeckere haeffelycke ende erffelycke goeden, dat die goeden versterven ende vervallen op die geheel susters ende broeders vanden voersten bedde, soe verre daer eenige syn ende ingevalle neen op die geheel broeders ende susters kynderen ende niet op die halve broeders ende susters oft haere kynderen.

Insgelycx soe wanneer broeders ende susters van den naebedde sterven sonder wettige geboorten achter te laeten achterlaetende seeckere haeffelycke ende erffelycke goederen, dat die goederen versterven ende vervallen op die geheele broeders ende susters vanden naebedde soe verre eenige syn ende ingevalle neen op die broeders ende susters kynderen van den naebedde ende niet op de halve broeders ende susters van den vorsten bedde alsoe wesende.

Aengaende de successie vande goeden van beseyen comende

Alle goederen comende van oomen, moyen, neven ende nichten, vervallen oft versterven tot twee syden, d'eene helft totten wettigen naesten neven ende nichten van des vaeders ende d'ander helft totten wettigen naesten neven ende nichten van des moeders wegen vuytgenomen oude stockgoederen die en vervallen niet achterwaerts op dat naeste wettige bloedt maer descenderen nederwaerts totten wettigen naesten van die syden daer die goeden affgecomen syn ende in deser saecken en deylt die doode hant metter levender niet, ten waer by schepenenbrieven, instrumenten, testamenten oft by andere autentycquen bescheede alsoe gemaeckt naer die effen nae syn, deylen hooft voor hooft effen diep.

Aengaende houwelycxe voirwaerden

Soe wanneer vaeder ende moeder t'saamen oft elck besonder eenige kynderen bestaeden tot wettigen houwelycke ende seeckere haeffelycke ende erffelycke goederen daer mede geven, dat nae d'afflyvicheyt van vaeder ende maeder die gehoude oft bestaeyde kinderen in der afdeylinge schu1digh sul1en syn wederomme innetebrengen alles t'geens sy voer gehadt ende ontfangen hebben oft inder affdeylinge soe lange stille te staen, dat die ander kynderen (sonder jaerlycx proffyt) die weerde daer tegen sullen gehadt hebben ten waere anders in schepenenbrieven, instrumenten, testamenten gemaeckt ende geordineert.

Aengaende testamenten

Man ende wyff staende hender beyder houwelyck en mogen d'een sonder d'ander oft sonder tegenwoordicheyt, wil ende consent van den anderen egeen testament oft hennen vuyttersten wille maecken oft verclaeren dat in der bancke van Oirschot van weerden gehouden

Aengaende der naerderschappen

Soe wanneer yemant eenen anderen vercocht heeft een erffenisse oft seeckere andere erffelycke goederen ende yemant willende sulcke goeden lossen met naerderschap, behoert ende is schuldigh den vercoopere van dyen goeden naerder in bloede te syn dan die coopere ende dyen losse te doen sonder arch oft liste met syn eygen penningen tot syns selfs behoeff ende niemants anders goets tyts binnen jaers naer date vander veste voor schepenen gepasseert van den voerscreven vercochte erffenissen oft goederen ende is schuldich te restitueren ende betaelen godtspenninck, slaegen, wyncoop, brieffgelt, hooftpenningen ende t'geens by den coopere ter cause van den selven goeden vuytgegeven syn ende den cooper te ontheffen van alle geloften ter saecken van den selven coope gedaen ende den cooper van alles niet uytgescheyden te releveren.

Van criminele saecken:

Soe wanneer myn heere den hoochschouteth van den Bosche, in der vryheyt van Oirschot yemanden aentast oft vanget als dat hy hem misdraegen mach hebben tegen die hoocheyt der keyserlycke majesteyt ende verbuert mochte hebben syn lyff ofte goet ende het gebeurde dat die ingeseten daer tegen t'recht versueckt dat myn heere schuldigh is justitie ende recht te doen binnen onser vryheyt van Oirschot sonder den selven daer uyt te mogen vueren ende soo wanneer die heere in crime oft in civile eenen ingesetenen der vryheyt van Oirschot voer eenich delict oft misdaet wilt affwinnen syn lyff oft goet oft eenige civile kueren oft bruecken dat die heer schuldigh is dat delict oft misdaet te betuygen ten minsten met twee eendrachtige ompartydige getuygen oft waerheyden, die dat delict hebben sien doen voer ende aleer die heer yemanden syn lyff oft kueren oft bruecken met recht sal connen gewinnen, hier mede gedaen ende gesloten metten anderen coustuymen van deser bancken recht hier voir gescreven.

Alle welke voerscreven coustuymen ende lantrechten hebben wy bevonden by onse voersaeten achtergelaeten te wesen ende by ons oyck mede onderhouden, weten te gebruycken ende oyck beswooren, in oirconde der waerheyt soe hebben wy schepenen, gesworen, raetsluyden, kerchmeesteren ende hyligegeestneesteren der vryheyt van Oirschot dese onssen gesworen clercq doen scryven ende onderteeckenen ende tot meerder verseeckerheyt van dyen soe hebben wy schepenen voerscreven den gemeynen segel ons schependoms opt spatium van desen gedruckt op ten thiensten dach der maent van januario int jaer ons Heeren duysent sesshondert ende seven. Was onderteeckent J. de Kelst.

Dese gecollationeert tegens eene geschrevene copye van de costuymen ende lantrechten der vryheyt van Oirschot ende tegens eene originele schriftelycke declaratie daeronder staende aengaende het gebruyck ende d'observantie der voorsyde costuyme ende landtrechten gegeven door schepenen, gesworen, raedtsluyden, kerck- ende hy1ighgeestmeesteren der voornoemde vryheyt in date geteeckent ende gesegelt a1s boven berustende ter greffie van den Souveryaen Raede van Brabant is by my greffier van den selven Raede daer mede bevonden t'accorderen binnen Brussel den 14en september 1750. P. van Cutshem

Wy borghemeesteren, schepenen ende raedt der stadt Brussel verclaeren ende certificeren mits dese, dat den Heere Petrus van Cutshan de bovenstaende acte onderteeckent hebbende greffier is van den Souverynen Raede Brabant aen wiens acten ende geschriften alsoo by hem in syne voorsc. qualiteyt onderteeckent een gheefft volcomen gelooff soo in rechten als daerbuyten. Des t'oirconden hebben wy hier op doen drucken het gemeyn cachet deser voorsc. stadt ende door onsen secretaris onderteeckenen den 15 septanber 1750. P.J. de Greve

Bron: SRE Aa Oirschot ongeïnventariseerd (aangevuld met de gedrukte bronnen)

Uitgegeven in Costuymen ende usantien der hooftstadt ende Meyerye van 's-Hertoghenbossche (Den Bosch 1684)

Uitgegeven in Campinia 11-15

Uitgegeven deels in M.J.H.A. Lijten, Het burgerlijk procesrecht in stad en Meierij van 's-Hertogenbosch 1530-1811 ((Assen 1988) blz.282-285

Terugkeren naar Overzicht pagina costuymen etc.

Terugkeren naar Inhoudsopgave

Laatst bijgewerkt op 3 oktober 2009.