Copie der dorpsordonnatie van Waelre ende Valkenswaerd 1606(circa 1692)

Alsoo dagelycx hoe langer hoe meer aen aert ende vroente van Waelre ende van Weerde seer groffelyk wert misbruykt ende verargert, by gebreke van goede ordonnantie ende policie,
soo hebben die schepenen, geswoorens, borgemeesteren, kerckmeesters, heyligengeestmeester met een notabel ende volkomen getall van de ingesetenen representerende het corpus van de heerlyckheeden ende dinghbancke van Waelre ende van Weerde omme voordere abuysen misbruyken ende invenentien te voorkoomen ende te verhoeden met voorgaende wete, advys, wille ende consent van den heere der voors. heerlyckheden eendrachtelyck geraempt, geordonneert ende gesloten dus hier na volght, reserverende hen meerderen, minderen ende veranderen, gesamenderhant int heele ofte ten deele gelyck naer gelegentheyt des tyts ende dispositie van de saeke bevonden sal werden te behooren.

I In den eersten is geraemt, geordonneert ende gesloten datter nimant van de voors. ingesetenen van Waelre ende van Weerde en sal moogen torven ofte andere in synen naeme laten torven tensy dat het torven eerst openbaerlyk by den geswooren borgemeesters in de kercke respectieve van Waelre ende Weerde uytgegeven sal syn ende soo wie hem sal voorderen te torven ofte laeten torven voor of naer die daegen in de voorschrevene kerken afgeroepen die sal verbeuren telcken reyse dry rins guldens ende den torff die der bevonden sal worden gesteken ofte geslagen te syn.

II Item is geordonneert dat alle ingesetenen van voorschreven heerlykheden die landteulingh doen ende beesten houden sullen moogen torven twee daegen met eenen man ofte eenen dagh met twee mans ende die geen beesten houden en sullen maer eenen dagh moogen torven met eenen man ende soo wie langer torfft die sal verbeuren drie gulden als voors. is.

III Item nimant en sal op de gesette daegen die men in de kercken van Waelre ende van Weerde sal afroepen moogen torven voor den opganck of naer den onderganck van de sonne op de poene als booven soo dickwils ter contrarie gedaen wert.

IIII Item nimant en sal moogen torven op de voors. daegen buyten ofte over die teeckenen by de geswoorne borgemeesters respectieve van Waelre ende Weerde gestelt ende gemaekt nogh ook eenige groestorff moogen steeken ofte slaan het sy binnen ofte over die teekenen op den breuck als voors. is.

V Item is geordonneert ende eendragtelyck gesloten dat die van Weerde het torven niet en sullen mogen uytgeven sonder voorgaende consent van die van Waelre nogte oock die van Waelre sondere voorgaende consent van die van Weerde ende soo wie ter contrarie doet sal elk van hen telcke reyse breucken ende verbeuren ses Ryns guldens op wiens name het torven anders sal uytgegeven syn.

VI Item sal int torven een iegelyk moeten blyven dry roeyen ofte tsestigh hamervoeten van alle opgaende sanden op de poene van vyff schellingen tot ses stuyvers den schelling by elkcken te verbeuren die bevonden sal werden anders te doen ofte gedaen te hebben.

VII Item nimant en sal moogen steken ofte slaen eenige huysvlaggen om die huysinge, schure ofte schoppen te vorsten voor halff garstmaent en iegelyk sal gehouden syn die selve geslaegen vlaggen op syne huysingen te leggen binnen vier dagen naer dat se gesteken sullen syn op de poene van vyfftien stuyvers ende de vlaggen telcken reyse te verbeuren ende soo verre oft by aldien daer iemant turff aff maekt die sal verbeuren dry rinsch guldens ende die vlaggen als voor.

VIII Item nimant en sal heyde moogen maeyen ofte eenige groese affvlaggen ofte afladen op die gemeynte nogh op die gemeyne straten ofte wegen op die poene van XXXVI st. ende die verbeurte van de heyde ofte groese.

IX Item nimant en sal sandt moogen haelen ofte laede dan op sulcke plaetsen als by de geswoore borgemeesters respective van Waelre ende Weerde te vooren gestelt ende geordonneert worden ten minste schaede ende meeste oirboor van de gemynte op die poene van seven stuyvers telcke reyse te verbeuren.

X Item is geordonneert dat nimant syn schapen en sal moogen hoede ofte laeten gaen weyen op de groese ofte gemeynte binnen die tekenen van halff meert tot bamis toe op de poene van XV stuyvers telcke reyse te verbeuren hoe luttel ende kleyn getal van schapen datter bevonden sullen worden.

XI Item off gebeurden datter iemant van buyten quamen die in de gemeynte van Waelre ende Weerde geen geregtigheyt en hebben ende hen vervorderende te torven, te vlaggen, heyde te maeyen, sandt te haelen of andersints den voorschreven aerd ofte gemeynte te ontvueren ofte schande te maeken die sal daer van diefte aengesproocken ende oversulcx gestraft worden.

XII Item off eenige van de ingesetenen voors. hier vervorderen den aert ofte gemeynte inne te graven ofte voor hen eygen goedt te gebruyken sonder wettigen titel te konnen bewysen het sy van coopen ofte andersinsts sal staen ten straffe van den heere ende ter discretie van schepenen naer gelegentheyt van saeken.

XIII Item soo wanneer eenige vremde beesten op den voors aert bevonden ende schut sullen worden, sal die eygenaer ofte huerlinck van beeste van elcke beeste het sy peerdt, koeye, ossche, schape ofte andere vee verbeuren telcken reyse ses schellingen den schellingh gerekent als voor ende sal evenwel die vruntkosten moeten betaelen aen schutten.

XIIII Item nimant van de ingesetenen en sal syn varkenen mogen laten gaen op de gemeynte ofte gemyne straten ongerinkt ende ongeseuckt (ongejeuckt!) op de poene van vyff stuyvers telcke reyse te verbeuren als men die bevinden sal.

XV Item soo wanneer die geswoorne borgemeesters ofte schutters verklaeren sullen by hebben eedt eenige beesten geschut ofte gecalangiert te hebben binnen die paelen van Waelre ende Weerde voorschreven ende die selve hem ontjaeget syn, sullen evenwel naer henne breucke moogen staen ende die met reght vervolgen soo dat behoordt.

XVI Item nimant en sal vermoogen eenige vremde beesten aennemen omme op de gemeynte te laten gaen ende soo wie dat doet die sal verbeuren van elcke beeste tien stuyvers soo dikwils hy bevonden sal worden.

XVII Item nimandt van de voorschrevene ingesetenen en sal moogen op syn erve laeten setten eenige bien van buyten den dorpe komende op de poene van XV st. ende degeene die de bien aengaen ofte toebehooren sullen booven dien van elcken stok bien verbeuren seven st. soo dikwils als die binnen de voors. heerlykheden bevonden ende gecalangiert sullen werden.

XVIII item nimant sal moogen eenige schitten raepen op de gemeynte ofte op t broeck binnen die tekenen op de poene van seven stuyvers telcke reyse te verbeuren als dat bevonden sal worden.

XIX Item als 't van weghendie geswoorne borgemeesters gebooden sal worden te dycken ofte andere gemyne wercken te doen het sy met karren, paerden ofte sonder karren sal een iegelyck gehouden syn selve gebooden te aghtervolghen ende hen te laeten vinden tot sulcker plaetsen ende met sulcken getauwen als 't afgeroepen ende geordonneert sal worden, sal elck volghen die bevelen op ende affgaen ende valt iemant hier inne gebrekelyck ofte weygerigh die sal verbeuren voor de eerste reyse vyff stuyvers, voor de tweede reyse synde t'selve andermael gebooden ende geordonneert XIIII st ende sullen die geswoorne borgemeesteren in plaetse van de gebrekelycke andere moogen hueren ofte verwilligen om het werck te volbrenghen ten dobbelen coste van de gebrekelycke die men daer voor sal moogen panden ende executeren sonder acte ofte vonnisse dan te derven hebben.

XX Item sal oock alle man gehouden syn die leemkuylen op de gemeynte opleggen te vullen als dat van weghens die geswoorne borgemeesters gebooden sal worden.

XXI Item soo wie voortaen leem sal graven op die gemeynte off omtrent die gemeyne straten sal gehouden syn die kuylen te stoppen met die selve aerde op de verbeurte van eenen gulden ende sal men die putten laeten vullen ende stoppen soo dat behoort ten dobbelen costen van de gebrekelycke.

XXII Item soo wie leem sal graven op de gemynt die sal schuldigh syn te blyven eene roeye ofte twintigh voeten van de gemyne straten ende herbaene op die poene van XX st. als voor ten waere dat het selve gedaen waere met consent van de geswoorne borgemeesters ende onder gelofte van de putte ofte cuylen toe te stoppen ende te hoogen met sandt ofte te doen gelyck die plaetse te vooren was.

XXIII Item nimant sal moogen vegen eenige graven, holen ofte cuylen liggende op ofte nevens die gemeyne straeten, weghen ofte dycken ende die uytgeschooten aerde off vuyligheydt wegh vaeren, hy en sal daer wederom soo veel sandts aende straten, weghen ofte dyken vueren ende die daer meede hoogen op de poene van de eerste reyse van VII st ende de tweede reyse dobbele ende men sal die selve straten laeten hoogen ende behoorlyck vullen ten dobbelen coste van de gebrekelyke.

XXIIII Item sal een iegelyck gehouden syn op gelycke poene zeylen te leggen ende die loffelyck te onderhouden daer van outs zeylen gelegen hebben ende ader men bevinden sal de selve nootsaekelyck ende profytelyck te syn ende sal men die behoorlyck doen ende laten onderhouden ten coste ende laste van die geene die daer over weghen maer zeylen die op de herbaenen ende gemyne straeten van outs ten laste van de gemeente hebben geleghen moeten onderhouden werden off die men nootelyck ende profytelyck geleght moeten werden die sullen die geswoorne borgemeesters schuldigh ende gehouden zyn te doen leggen ten coste en laste van de gemynte ende soo wie bevonden sal werden hier inne weygerign ofte gebrekelyck te vallen ende hen niet en quyten als voors. is, sullen verbeuren elck in t particulier voor de eerste reyse XIIII st. ende voor de tweede reyse daer toe vermaent synde ende weygerigh ofte gebrekelyk vallende XXVIII st ende sooe verredie geswoorne borgemeesters hier inne gebrekelyck bevonden werden sullen elcke reyse vervallen in de dubbele breucke ende dien uyt hennen eygen buydel moeten betaelen sonder coste ofte laste van de gemeynte ende sal men t voors laeten doen ten dobbelen coste van de gebrekelycke die men daer voor promptelyk sal laten executeren sonder acte ofte vonnisse daer op te derven hebben.

Item sal een iegelyck gehouden syn tegen syn erve die straten te maeken op de behoorlycke weyde, bryde ende hoogde gelyk die eer en te vooren geweest syn alle hoolen, graven en graghten openen, ook alle schaerhout ende opgaende hout, struiken af houden ende die straten alsoo ruym maeken datter een iegelyk met syn kooren, graen, hooy, strooy wel gevoeghlyk ende onbeschadigt kan doorvoeren ende soo wie hier inne in't particulier gebrekelyck valt, sal voor de eerste reyse vervallen in de poene van VII st voor de tweede reyse in dobbele breuke ende soo verre die geswoorne borgemeesteren hen hier innen niet en quyten gelyck voors. is sullen voor de eerste reyse vervallen in de poene van XIIII st ende voor de tweede reyse in de dobbele breucke ende sal men het werck laten doen ten dobbelen coste van de gebrekelycke gelyck voors. is.

Item is geordonneert dat die schutters van allen binnen geschutten sullen hebben van elcken persoon die sy de beesten geschut sullen hebben dry st booven die vrunten kosten behoudelyk die beschaedighde naer goede mans seggen ende sal die schutter ofte schutters die geschutte beesten uyt die schutskooye niet mooghen laeten gaen nogh relacxeren ten sy dat het blycke van consent ende verloff van den beschaedighden.

Aldus gedaen, geraempt, geordonneert ende gesloten op den 25en july in 't jaer XVIc en ses by Hendrick Ribbens, Jasper Bartolomeus, Henderik Janssen van Zeelst, Jan Peters, Willem Corstiaens, Reynier Willems, Jan Willems, schepenen, Jan Janssen Peters, Willem Hendericx, Jacob Dircx ende Wouter Joghems borgemeesteren, Henderik Dircx, Henderik Janssen, Laureyssen Cornelis, Marten Matthyssen kerkmeesterren, Henderik Bartholomeus, Goyaert Cornelis, Jan Janssen Teuwens ende Bartholomeus Willems heylige geestmeesteren, Aert Bartolomeus, Huybert Janssen, Arien Janssen, Marcelis Laureyssen, Jacob Ariaens, Jan Symonts, Marcelis Daems, Huybreght Aerts, Corstiaen Peters, Claes Teunis Beckers ende Peter Ariens naergebueren respective van Waelre ende Weerde met consent ende ten overstaen van den heere der heerlyckheden ende dinghbancke voorschreven ende in kennisse der waerheyt van t geene voors. is en tot meerder versekeringe is deese teghenwoordige ordonnantie met die eygen handt van den heere ende ter begeerte van de voors schepenen, geswoorne borgemrs, kerckmrs, heylige geestmeesteren ende gemyne naerbueren by den secretaris der voors. dingbancke onderteekent ten dage, maent en jaer voorschreven.

Bron: SRE AA Waalre voor 1811 nr 28 (circa 1692)

Terugkeren naar Overzicht pagina costuymen etc.

Terugkeren naar Inhoudsopgave

Laatst bijgewerkt op 4 oktober 2009.