Nu is het aan de orde van het denken over te gaan op het wezen dat denkt. Ommers door dit denkende wezen wordt het denken met het waarnemen verbonden. Het menselijk bewustzijn is het toneel, waar begrip en waarneming samenkomen en waar zij met elkaar in verbinding worden gebracht. Daardoor is dit menselijk bewustzijn tevens gekarakteriseerd. Het is bemiddelaar tussen denken en waarnemen. In zoverre de mens een voorwerp waarneemt, doet dit zich aan hem als gegeven voor, in zoverre hij denkt, komt hij zichzelf als actief voor.
Daarop berust de tweevoudige natuur van de mens: Hij denkt en omsluit daarmede zichzelf en de overige wereld; doch hij moet door middel vanhet denken tevens vaststellen, dat hij als individualiteit tegenover de dingen staat.
De volgende vraag zal nu moeten zijn: Hoe komt het andere element dat wij tot dusverre slechts als waarnemingsobject hebben aangeduid en dat met het denken in het bewustzijn samenkomt, in dit bewustzijn?