Filosofie der Vrijheid
in vogelvlucht door Jan Verhoeven

12. De morele fantasie

Concrete voorstellingen uit zijn totale ideeëninhoud produceert de mens in de eerste plaats door de fantasie. Wat de vrije geest nodig heeft om tot verwezenlijking van zijn ideeën te komen, pm zichzelf te manifesteren, is derhalve de morele fantasie. De morele fantasie is de bron voor het handelen van de vrije geest.

Het morele handelen vooronderstelt derhalve naast het morele ideeënvermogen en de morele fantasie de bekwaamheid om de waarnemingswereld om te vormen, zonder daarin het verband van de natuurwetten te doorbreken. Deze bekwaamheid is de morele techniek. Deze is in die zin aan te leren, zoals in het algemeen wetenschap te leren is.

Vrij zijn wil zeggen, de voorstellingen die aan het handelen te grondslag liggen (de beweegredenen) door de morele fantasie vanuit zichzelf kunnen bepalen

Het willen is vrij. Deze vrijheid van willen zal niet kunnen worden waargenomen door degene die niet in staat is te zien, hoe het vrije willen daarin bestaat, dat eeest door het intuïtieve element het noodzakelijke werken van het menselijk organisme wordt lam gelegd, wordt teruggedrongen en dat in de plaats daarvan de geestelijke activiteit van de wil, vervuld van d eidee, wordt gesteld. Slechts hij die dit waarnemen van de tweeledigheid van een vrij willen niet kan verrichten, gelooft aan de onvrijheid van ieder willen.

Vrij is de mens in die mate, als hij in zijn willen dezelfde zielestemming die in hem leeft, wanneer hij zich ervan bewust is, dat rein ideële (geestelijke) intuïties vorm aannemen, kan verwezenlijken.