Robert Nouwen
GR-nieuws, nr. 45
Tongeren (B.), 1993
Vorm : pyrietkristal
(mineraal met metaalglans, in de oudheid gebruikt als vuurslag).
Openingen: zeer grote
verscheidenheid zonder dat men er een zekere regelmaat in kan waarnemen. Wel
kan men bij een significante meerderheid vaststellen dat de twee grootste gaten
tegenover elkaar liggen (en soms even groot zijn).
Tot nog toe zijn er geen twee
identieke dodecaëders gevonden.
Aantal gevonden: 76.
Gebied: grosso modo
overeenkomend met de vroegere Keltische beschaving. Bij slechts 9 is de
archeologische context goed bekend. Van 22 is de herkomst volledig onbekend. 34
zijn gaaf of licht beschadigd. 11 zijn sterk fragmentarisch.
Sites: militaire kampen,
stads-insula, thermen, theater, graven, muntschat. Niet in heiligdommen
gevonden.
Datering: herzien in
vergelijking met J. de Saint-Venant: een exemplaar van Augst kon op basis van
de aanwezige keramiek en de stratigrafie tussen 30 een 110 na Chr. gedateerd
worden.
Documentatie: er is geen enkele
afbeelding, tekening of beeldhouwwerk uit de oudheid bekend.
Bolletjes: zijn niet echt rond
maar vrij onregelmatig gevormd. Ze werden met een pinnetje in gaatjes op de
hoeken geplaatst en vervolgens vast gesoldeerd.
Afmetingen: Hoogte 81 – 66 mm. Diameter van de tegenover elkaar liggende gaten zijn (mm):
|
10,6 |
- |
13,0 |
|
13,8 |
- |
14,0 |
|
25,2 |
- |
27,0 |
|
23,0 |
- |
26,3 |
|
15,6 |
- |
17,8 |
|
20,3 |
- |
20,5 |
Gewicht: 172 g
Archeologische context: losse
vondst onder het gazon langs de Leopoldwal, 50 cm diep, buiten de stadswallen.
Mogelijk hebben we hier te maken met een grafvondst (er zijn laat-Romeinse
graven in dit deel van het noordoost grafveld).
Toestand: gaaf, 4 bolletjes
ontbreken.
Versiering: lijnversiering
langs de 5 zijden van iedere vijfhoek. De lijnen raken elkaar niet in de
hoeken.
Verblijfplaats: Rheinisches
Landesmuseum Bonn.
Archeologische context:
grafvondst.
Vorm: slechts twee tegenover
elkaar liggende vlakken bevatten een gat.
Datering: derde eeuw.
Ø
scepterknop of knop van een
commandostaf
Ø
wapenknots
Ø
speeltuig
Ø
worp, met gepunte stok opvangen
Ø
dobbelsteen
Ø
kaarsenhouder
Ø
kalibermeter van de
castellarius
t.b.v. waterleidingen; breedte bepaalt afname;
breedte als veelvoud van de scrupulous, d.i. 1,03 mm = 1/24 uncia = 1/12 voet).
Ø
meesterwerk
Ø
mythisch
of religieus symbool
12 vlakken = 12 maanden
30
zijden = 30 dagen per maand
gaten
= zon (onregelmatig, seizoensafhankelijkheid)
dodecaëder
= orde, universum
20
hoeken = basis van het Keltische getallenstelsel (Druïden)
De
dodecaëder, gemaakt uit regelmatige vijfvlakken, drukt het wezen uit van het
universum.
5 x 4
(een Pythagorisch getal) geeft 20 hoeken.
5 x 6
(een Pythagorisch getal) geeft 30 (kosmisch getal) raakvlakken van de 12
vijfhoeken.
Het heilig
getal 12 staat voor de 12 vijfhoeken en de 12 cirkelvormige openingen.
De 12
goden regeren de wereld.
De
zodiak bestaat uit 12 tekens, het jaar uit 12 maanden en er zijn 12
zonnestanden in 12 sterrenbeelden.
12
vlakken x 30 zijden geeft 360, cijfer van de bol van het universum en in
sommige antieke kalenders de dagen van het jaar.
Het Pythagorisme heeft het denken en de figuratieve kunst
van Rome beïnvloed. Evenzo heeft er een uitwisseling bestaan tussen het P en
het druïdisme. Het P heeft ten noorden van de Alpen een vruchtbare
voedingsbodem gevonden en zich vlot kunnen integreren in de inheemse tradities.
Symbolen als concentrische cirkels, gepunte cirkels, pentagrammen etc.
voortvloeiend uit de astrale cultus hebben steeds een belangrijke rol gespeeld
en bleven verder werken tot in de Gallo-Romeinse tijd. De Keltische munten
geven hiervan een voorbeeld.
Het
verspreidingsgebied van de dodecaëders valt wonderwel samen met dat van het
druïdendom.
L. Saint-Michel: “Nous nous permettons d’avances que les
dodécaèdres en bronze creux ajournées, découvert en milieu gallo-romain, sont
franchement celtiques (…), qu’ils peuvent probablement s’inscrire dans la
tradition et pratiques druidiques et par le fait même (…) et par tous les
détour qu’on voudra supposer, qu’ils sont en rapport avec la tradition
pythagoricienne?
Ø geodetisch meetinstrument
Als besluit kan men op dit
moment stellen dat de huidige stand van het archeologische, het technische en
het cultuurhistorische onderzoek niet toelaat de functie van de
pentagon-dodecaëder te bepalen. Zolang de archeologische context en literaire
of iconografische bronnen hierin geen opheldering brengen, zal deze situatie
niet veranderen.