Modernisme

Een bouwstijl die in Boekarest zeer prominent vertegenwoordigd is, is het Modernisme. Deze bouwstijl werd zeer populair in de jaren '20 en '30 toen de nieuwe progressieve middenklasse van de stad zocht naar een manier om te breken met het oude agrarische verleden van het land. Met z'n afkeer van de traditionele bouwkunst, de nadruk op functionaliteit en de toepassing van nieuwe bouwtechnieken als gewapend beton en staal sloot het Modernisme naadloos aan bij de tijdgeest van het Interbellum.
Twee sleutelfiguren in het Roemeens Modernisme zijn Marcel Iancu en Horia Creanga. Marcel Iancu (1895-1984) was de zoon van een joodse arts en verbleef voor studie enkele jaren in Zurich. Daar richtte hij samen met de eveneens Roemeense dichter Tristan Tzara de avant-gardistische beweging DADA op. Terug in Boekarest bouwde hij in opdracht van familievrienden de Villa Jean Fuchs, dat als eerste aanzet tot het Roemeens Modernisme wordt beschouwd.
Maar de werkelijke grondlegger van het Roemeens Modernisme is Horia Creanga. Creanga studeerde in Parijs aan de Ecole des Beaux-Arts, dan nog een bolwerk van de traditionele bouwkunst. Tijdens zijn studie raakte hij in contact met de avant-garde en na terugkeer in Boekarest ontpopte hij zich als een promotor van het Modernisme. Het ARO-gebouw aan Magheru Boulevard van zijn hand wordt beschouwd als hèt symbool van het Roemeens Modernisme. (zie overzicht)
Na de oorlog stierf het Modernisme in Roemenië -in tegenstelling tot elders in de wereld- een stille dood. Voor zover de -vaak joodse- burgerij de oorlog had overleefd, vluchtten velen naar het buitenland. Villa's en appartementgebouwen werden onteigend en opgesplitst. De communistische machthebbers hadden niet veel op met het Modernisme dat zij beschouwden als een typisch burgerlijke architectuurstroming. Net als de rest van de stad, raakten de gebouwen in verval. De Revolutie van '89 heeft dat tij niet kunnen keren. In 1991 bood de toenmalige president Ionescu de bewoners van veel huizen de mogelijkheid hun 'bezit' voor een habbekrats te kopen zonder rekening te houden met de oorspronkelijke eigendomsverhoudingen. Het gevolg is dat met name de appartementsgebouwen in bezit zijn van onwerkbare en armlastige verenigingen van eigenaren. Bovendien zijn veel van de gebouwen niet aardbevingsbestendig. Voor het behoud is consolidatie van de funderingen nodig, een zeer kostbare operatie. Het is goedkoper om een pand te slopen en een nieuw pand te bouwen, dan het oude te restaureren. Een select groepje van Boekarester architecten doet een poging om het Roemeens Modernisme op de werelderfgoed van UNESCO te krijgen.

Enkele voorbeelden van het Roemeens Modernisme

ARO-gebouw, Magheru Boulevard 12-14

Na een fusie in 1927 liet  verzekeringsmaatschappij ARO een nieuw hoofdkantoor laten bouwen door Horia Creanga. Het gebouw huisvestte winkels, kantoren, een medisch centrum en een bioscoop. Tijdens de crisisjaren werden de kantoren verbouwd tot kleine appartementen. In het oorspronkelijk ontwerp was de toren op de as tussen de twee even hoge vleugels gepland. Maar omdat de noordelijke vleugel niet hoger dan vijf verdiepingen mocht zijn, verplaatste Creanga de toren naar het oosten. Daardoor lijkt er geen verschil te zijn in hoogtes.

Villa Jean Juster,  Strada Silvestru 75 (vlakbij Dacia Blvd)

Marcel Iancu bouwde deze villa in 1931 voor de bankier Jean Juster. Anders dan gebruikelijk, werd de garage geïntegreerd in het huis. De gevel is duidelijk verwant aan het vroegere beeldhouwwerk van Iancu: een compositie van ronde en vierkante elementen op verschillende niveaus. Oorspronkelijk bevond zich op het pand een afdak dat bij de aardbeving van 1977 is verwoest. Bij de laatste -niet zo goed uitgevoerde- restauratie is deze weggelaten.

Villa Vâlcovici, Strada Londra 44

Hoewel veel appartementsblokken dreigen te verdwijnen door verwaarlozing, zijn de villa's over het algemeen een gelukkiger lot beschoren. In Dorobanti en omgeving vindt u veel goed gerestaureerde villa's, waarvan Villa Vâlcovici er een van is. Het ontwerp is van Henriette Delvrancea-Gibory, afkomstig uit een zeer voorname intellectuele Roemeense familie. Zij was een van de weinige vrouwelijke architecten in het Roemeens Modernisme. Andere modernistische villa's kunt u onder andere zien in Strada Paris 56 (Villa Ion Miclescu, ontwerp Horia Greanga); Strada Grigorie Mora 39 (Villa Florica Reich, Marcel Iancu) en Aleea Alexandru 15 (Villa Elisabeta Cantacuzino, Horia Greanga).

Sociale woningbouw Iancului, Strada Victor Manu 2-24

Terwijl veel Europese modernistische architecten zichzelf een rol toebedachten in de emancipatiebeweging van de arbeiders, namelijk door lichte en functionele woningen te bouwen, was het Roemeens Modernisme vooral een burgerlijke stroming. Immers, vrijwel alle opdrachtgevers waren bemiddelde particulieren. Het ontbrak in Roemenië aan een goed georganiseerde,  links georiënteerde arbeidersbeweging. Sociale woningbouw uit het Interbellum is daarom nauwelijks te vinden in Boekarest. Een van de weinige voorbeelden kunt u vinden in Strada Victor Manu. Horia Creanga bouwde er 15 identieke woningen. Helaas houdt de plaatselijke monumentenzorg weinig toezicht: veel van de huizen zijn door hun eigenaren opgeleukt met schuine daken en gefiguurzaagde dakranden. Richting Sos. Iancului vindt u nog een paar woningen in oude staat. Ten zuiden van Victor Manu, aan de overkant van Vatra Luminoasa, ligt een modernistisch wijkje dat in opdracht van een sociale zekerheidsbank werd gebouwd. Ook hier is het karakter deels aangetast door ingrepen van de huidige bewoners.

© Ember Internetdiensten 2006